Liban

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa w Azji. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
الجمهوريّة اللبنانيّة
Republika Libańska
Flaga Libanu
Herb Libanu
Flaga Libanu Herb Libanu
Hymn: Koullouna Lilouataan
Położenie Libanu
Język urzędowy arabski
Stolica Bejrut
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa pełniący obowiązki prezydenta Tammam Salam
Przewodniczący parlamentu Nabih Berri
Szef rządu premier Tammam Salam
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
162. na świecie
10 452 km²
2,1%
Liczba ludności (2007)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
125. na świecie
3 925 502
375,5 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

44,32 mld[1] USD
9920[1] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

66,32 mld[1] USD
14 845[1] USD
Jednostka monetarna funt libański (LBP)
Niepodległość od Francji
22 listopada 1943
Religia dominująca islam (59,7%), chrześcijaństwo (39%)
Strefa czasowa UTC +2 – zima
UTC +3 – lato
Kod ISO 3166 LB
Domena internetowa .lb
Kod samochodowy RL
Kod samolotowy OD
Kod telefoniczny +961
Mapa Libanu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Liban w Wikipodróżach
Wikicytaty Republika Libańska w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Liban w Wikisłowniku

Liban (arab. لبنان Lubnān; الجمهوريّة اللبنانيّة al-Jumhūrīya al-Lubnānīya, Republika Libańska) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Liban (w standardowym języku arabskim „Lubnān”; „Lebnan” albo „Lebnèn” w lokalnym dialekcie) ma swoje źródło w semickim „LBN”, które łączy się z kilkoma słowami bliskoznacznymi w różnych językach, takimi jak biały czy mleko[2]. Stanowi to odniesienie do pokrytych śniegiem Gór Libanu. Takie określenia zostały znalezione w 3 z 12 tablic Eposu o Gilgameszu, w tekście znalezionym w ruinach starożytnego miasta Ebla oraz w Biblii[3]. Słowo Liban jest również wspomniane 71 razy w Starym Testamencie[4][5].

Informacje podstawowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wikariat apostolski Bejrutu.
 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Libanie.

Stanowiska państwowe i rządowe obsadzane są według klucza wyznaniowego: prezydent – chrześcijanin maronita, premier – muzułmanin sunnita, przewodniczący parlamentu – muzułmanin szyita, równy podział tek ministerialnych, wyższych stanowisk w administracji państwowej oraz miejsc w parlamencie między przedstawicieli ludności muzułmańskiej i chrześcijańskiej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Libanu.
  • Ukształtowanie terenu: Powierzchnia górzysta, z wyjątkiem pasa nizin nadbrzeżnych; równolegle do wybrzeży dwa pasma górskie Liban i Antyliban (najwyższy szczyt Kurnat as-Sauda 3083 m n.p.m.), oddzielone tektoniczną doliną Bekaa (dł. ok. 150 km);
  • Klimat podzwrotnikowy śródziemnomorski; na wybrzeżu średnia temperatura w styczniu 13 °C, w lipcu 28 °C, w górach, na wys. ok. 1000 m odpowiednio 6 °C i 22 °C, roczny opad 600-3000; pora sucha od czerwca do września.
  • Roślinność: uboga, głównie zarośla makchia, stepy, łąki górskie; niewielkie obszary leśne (w tym resztki słynnych lasów cedrowych)

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: ustrój polityczny Libanu.

Liban jest republiką demokratyczną parlamentarno-gabinetową. Głową państwa jest prezydent wybierany na 6-letnią kadencję przez Zgromadzenie Narodowe. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego (unikameralnego) parlamentu liczącego 128 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych co cztery lata. Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem mianowanym przez prezydenta. Władza sądownicza jest sprawowana przez niezawisłe sądy.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Liban dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[7]. Uzbrojenie sił lądowych Libanu składało się w 2014 roku z: 318 czołgów, 1,6 tys. opancerzonych pojazdów bojowych oraz 233 zestawów artylerii holowanej[7]. Marynarka wojenna Libanu dysponowała w 2014 roku 55 okrętami obrony przybrzeża[7]. Libańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 44 samolotów transportowych, 8 samolotów szkolno-bojowych oraz 44 śmigłowców[7].

Wojska libańskie w 2014 roku liczyły 131 tys. żołnierzy zawodowych oraz 280,7 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) libańskie siły zbrojne stanowią 83. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 1,7 mld dolarów (USD)[7].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko libańskie.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przed wybuchem konfliktu palestyńskiego wysokorozwinięty kraj arabski, nazywany Szwajcarią Bliskiego Wschodu, po wybuchu wojny domowej lat 70. upadek gospodarczy, w latach 90. stopniowa odbudowa gospodarki.

  • Przemysł: metale szlachetne, biżuteria, odzieżowy, chemiczny, elektrotechniczny, przetwórstwo ropy naftowej, żelaza i aluminium; rolnictwo, turystyka;
  • PKB: 58,65 mld USD (2010 r.)
  • PKB na 1 mieszk. 14,200 USD (2010 r.)
  • Udział w PKB: rolnictwo – 5,1%, przemysł – 15,9%, usługi – 79% (2010 r.)
  • Bezrobocie: 20% (dane z 2006)
  • Wzrost PKB: 7,2% (2010 r.)

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: historia Libanu.

W starożytności na terenie Libanu znajdowała się Fenicja, od VII w. p.n.e. kolejno pod panowaniem Asyrii, Babilonii, Persji, Macedonii, Ptolemeuszy, Seleucydów. W latach 64-63 p.n.e. wchodzi w skład rzymskiej prowincji Syrii; po rozpadzie cesarstwa rzymskiego w 395 należy do Bizancjum, w VII wieku obszar podbity przez Arabów zjednoczonych w ramach kalifatu, następnie we władaniu kolejno Tulunidów, Ichszydydów i Fatymidów. W latach 1098-1291 zajmowany przez krzyżowców, następnie zdobyty przez mameluków z Egiptu, w XVI wieku część imperium osmańskiego, od 1861 autonomia w obrębie państwa tureckiego, podczas I wojny światowej Liban był okupowany przez Francuzów i Wielką Brytanię. Od 1920 na mocy postanowień konferencji w San Remo należał wraz z Syrią do terytorium mandatowego Francji przekształconego w 1926 w republikę. W 1941 ogłoszenie formalnej niepodległości, uznanej w 1943.

Liban jest państwem współzałożycielem Ligi Państw Arabskich i członkiem ONZ.

W latach 1975-1990 wojna domowa pomiędzy muzułmanami a chrześcijanami, wywołana napływem palestyńskich uchodźców z Izraela w trakcie której doszło do interwencji zbrojnej i okupacji Libanu przez Syrię (2 listopada 1975 – 25 kwietnia 2005). W ostatnim okresie wojny z Syrią (1988-1990) na czele chrześcijan jako tymczasowy prezydent stał generał Michel Aoun, który został jednak pokonany i zmuszony do emigracji (powrócił do kraju bezzwłocznie po wycofaniu się wojsk syryjskich w 2005). W trakcie wojny dwukrotna interwencja zbrojna Izraela w latach 1978 i 1982 (w efekcie dwukrotna okupacja południowego Libanu: 14 marca – 13 czerwca 1978 i 6 czerwca 1982 – 22 maja 2000). Jednocześnie od 1978 w południowym Libanie stacjonuje misja pokojowa ONZ, czyli wojska UNIFIL.

14 lutego 2005 były premier Libanu, Rafiq Hariri został zamordowany. Wywołało to masowe demonstracje opozycji, która oskarżyła Syrię o to zabójstwo. Syria zaprzeczyła tym oskarżeniom. Protesty te określono jako „cedrowa rewolucja”. Pod wpływem protestów oraz nacisków ONZ i krajów arabskich, Syria wycofała swoje wojska z Libanu 25 kwietnia 2005. W maju-czerwcu 2005 blok antysyryjski wygrał wybory, następnie 19 lipca 2005 władzę objął nowy rząd, którego premierem został Fouad Siniora, co stało się zwieńczeniem „cedrowej rewolucji”. Liban stał się ponownie, po niemal 30 latach syryjskiej okupacji, w pełni wolnym państwem.

W okresie 12 lipca8 września 2006 ponowny atak wojsk izraelskich na Liban w odwecie za porwanie dwóch izraelskich żołnierzy oraz ostrzał Izraela pociskami Katiusza przeprowadzony przez Hezbollah z baz w południowym Libanie i w efekcie kolejna okupacja południowego Libanu przez Izrael (22 lipca – 1 października 2006).

14 października 2008 Syria uznała niepodległość Libanu i nawiązała z nim stosunki dyplomatyczne. W styczniu 2011 roku doszło do ogólnokrajowych protestów w tym kraju.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Liczne ruiny sięgające czasów fenickich
  • Ruiny starożytnego miasta Baalbek

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Lebanon governorates color.png

Liban jest podzielony na 6 gubernatorstw (Mohafazas) które z kolei dzielą się na 25 dystryktów (Cazas) nie wliczając Bejrutu.

Gubernatorstwo Powierzchnia Populacja (2001) Gęstość zaludnienia na km² Stolica
Bejrut 19,6 km² 430 000 21 938 osób/km² Bejrut
Dżabal Lubnan 1968,3 km² 1 606 000 816 osób/km² Babda
Asz-Szamal 2024,8 km² 860 000 424 osób/km² Trypolis
Al-Bika 4160,9 km² 575 000 138 osób/km² Zahla
An-Nabatija 1098,0 km² 293 000 266 osób/km² An-Nabatija
Al-Dżanub 929,6 km² 503 000 541 osób/km² Sydon
Liban 10 201,2 km² 4 267 000 418 osób/km² Bejrut

Demografia i religia[edytuj | edytuj kod]

Podział religijny w Libanie (2010)[8]
Religia  % populacji
Sunnici 27%
Szyici 27%
Maronici 21%
Prawosławni 8%
Druzowie 5%
Grekokatolicy 5%
Inni chrześcijanie 7%

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[9][10]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  2. Joumana Medlej, „The Mountain”, 15 grudnia 2006.
  3. Antoine Harb (2004),„Lebanon: A Name through 4000 Years”, 1 listopada 2006.
  4. Christian World News, „Lebanon Historically Linked to the Bible”, 21 lutego 2007.
  5. Roger Yazbeck, „Lebanon was mentioned 71 times in the Holy Bible...”, 21 lutego 2007.
  6. CIA The World Factbook, dostęp: 21.05.2008.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Lebanon (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-04].
  8. Lebanon.
  9. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-22].
  10. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]