Linia M1 metra w Budapeszcie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Linia metra M1
Linia M1
mapa linii
Dane podstawowe
Oznaczenie linii M1
Liczba stacji 11
Długość 4,4 km
Rozstaw szyn 1435 mm
Prędkość maksymalna 50 km/h
Zdjęcie linii
Stacja Opera
Historia
Portal Portal Transport szynowy
Pociąg metra koło placu Bohaterów - nieistniejący wyjazd z tunelu na odcinek naziemny
Wagon metra z 1896 r.
Charakterystyczne żółte zejście. Na zdjęciu przystanek Bajcsy-Zsilinszky út, w kierunku Mexikói út.

Żółta linia metra w Budapeszcie(węg. Millenniumi Földalatti Vasút – Milenijna Kolej Podziemna). Jest jedną z najstarszych linii w Europie (po Londynie). Wybudowano ją w 1896 roku w ramach obchodów tysiąclecia istnienia państwa węgierskiego. Od 2002 roku linia M1 z aleją Andrássyego i Placem Bohaterów znajduje się na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budowa linii[edytuj | edytuj kod]

W 1884 roku główną arterię dzielnicy Terézváros, tzn. Andrássy út z racji jej dużej eksploatacji wyłożono drewnianymi deskami (tłumiły też tętent koni). W tym też czasie od centrum miasta w kierunku Városliget tą drogą regularnie kursował omnibus, jednak nawet w parze z jeżdżącym na sąsiedniej ulicy Király tramwajem, nie rozwiązywało to problemu przepełnienia na tej trasie. Myślano więc nad wybudowaniem kolei miejskiej. Biorąc dodatkowo pod uwagę fakt zbliżających się obchodów milenijnych, które miałyby się odbyć właśnie na Városliget - potrzeba jej wybudowania na tym odcinku stała się jeszcze bardziej paląca.

Do konkursu na budowę kolei stanęły dwa przedsiębiorstwa:

  • Budapesti Villamos Városi Vasút (BVVV)
  • Budapesti Közúti Vaspálya Társaság (BKVT)

Jednak ich propozycje wybudowania kolei naziemnej zostały odrzucone przez komisję. Wówczas zdecydowano, że kolej powstanie, ale pod ziemią. Projekt przygotowało przedsiębiorstwo Siemens und Halske; niektóre rysunki projektowe zachowały się do dziś. Projekt zakładał, że kolej jeździłaby od kąpieliska Széchenyi na Városliget do Vigadó. Składałaby się z 3-częściowych wagoników. Dodatkowo środkowa część podzielona by była na stronę lewą z wydzielonym przedziałem dla palących panów i na stronę prawą dla pań. Drzwi otwierałyby się automatycznie, sterowane przez motorniczego. Bilety sprzedawane by były w automatach.

Przedsiębiorstwo dostało pozwolenie na budowę kolei, która miała być gotowa na milenijne święto. Od wydania pozwolenia do otwarcia kolei, na budowę zostało nie więcej niż 21 miesięcy.

Prace rozpoczęto od wykopania swego rodzaju zagłębienia w ziemi czy też rowu, szerokiego na 6 m i długiego na 3225,56 m. Podstawę kolei i ściany boczne wykonano z betonu. Wykonanie powierzono projektantowi, czyli przedsiębiorstwu Siemens und Halske, prace ziemne, dot. betonowania i instalacji objął Robert Wünsch. Kierownikiem budowy został Vojtek Ödön, a płytki ceramiczne, którymi wyłożono wszystkie stacje, dostarczyło przedsiębiorstwo Zsolnay. Po ukończeniu prac, wszystko przykryto stropami i zasypano ziemią. W związku z małą wysokością tunelu zastosowano specyficzną - niskopodłogowa konstrukcję wagonów, gdzie maszynista siedzi w niskiej kabinie nad wózkiem. Odbierak prądu ma postać poprzecznej listwy umieszczonej tuż nad dachem opartej na mechanizmach pantografowych z boku wagonu.

11 kwietnia 1896 roku nie udał się odbiór techniczny kolei, ale już 2 maja 1896 roku, w sobotnie popołudnie ruszyła pierwsza w Europie, napędzana silnikami elektrycznymi kolej podziemna (londyńska kolej była pierwotnie napędzana parą). Kolej kursowała od 6 rano do 23 co 4 minuty.

W skład linii weszły stacje:

Prace renowacyjne i modernizacyjne[edytuj | edytuj kod]

W 1973 roku podjęto działania modernizacyjne. Zostały wówczas przebudowane stacje Vörösmarty tér, Deák Ferenc tér (w praktyce nowa stacja, w miejscu starej utworzono muzeum metra w Budapeszcie) i Széchenyi fürdő (dotychczas naziemna, nowa stacja została zbudowana pod ziemią, poprzecznie do starej), jednocześnie został zlikwidowany naziemny odcinek między stacjami Hősök tere i Széchenyi fürdő (wraz ze stacją Állatkert).

Wybudowano też nową końcową stację - Mexikói út (otwarta 30 grudnia 1973), pod drugiej stronie Városliget i zajezdnię dla pojazdów obsługujących linię.

W 1995 roku dokonano gruntownej renowacji budowanych w stylu secesji stacji kolejki, zwanej przez miejscowych földalatti. W ramach prac m.in.: ściany ponownie wyłożono kafelkami, powstały nowe, obłożone drewnem kasy.

Również w 1973 roku przedsiębiorstwo Ganz wyprodukowała specjalne wagony członowe, przystosowane do pracy w istniejącym niskim tunelu z istniejącymi peronami z XIX wieku. Częstotliwość pociągów wynosi 2 - 5 minut. Metro pracuje od 4.30 rano do 23.30 wieczorem.

Stacje[edytuj | edytuj kod]

lp. Nazwa lp. Możliwość przesiadki W pobliżu
0 Vörösmarty tér 12 2
BKV busz symbol.svg 15, 115
Most Łańcuchowy, Cukiernia Gerbeaud
1 Deák Ferenc tér 11 BKV metro.svgBKV m 2 jms.svg, BKV metro.svgBKV m 3 jms.svg
47, 48, 49
BKV busz symbol.svg 9, 15, 16, 105, 115
Plac Elżbiety
2 Bajcsy-Zsilinszky út 10 BKV busz symbol.svg 9, 105 Bazylika św. Stefana
3 Opera 8 BKV busz symbol.svg 105 Opera Narodowa
5 Oktogon 7 4, 6
BKV busz symbol.svg 105
Plac Ferenca Liszta
6 Vörösmarty utca 6 73, 76 Dom Terroru
7 Kodály körönd 5 BKV busz symbol.svg 105
8 Bajza utca 4 BKV busz symbol.svg 105 Ambasada Polski
9 Hősök tere 3 72, 75, 79
BKV busz symbol.svg 20E, 30, 30A, 105, 230
Muzeum Sztuk Pięknych, Muzeum Sztuki, Plac Bohaterów
10 Széchenyi fürdő 2 72 Baseny termalne Széchenyi, Zoo z Lunaparkiem
12 Mexikói út 0 3, 69
74, 74A
BKV busz symbol.svg 25, 32, 225

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

  • skrót: FAV, MFAV lub MILLFAV (Földalatti Vasút), gdzie (Mill) odnosi się do przymiotnika milenijna
  • urzędowo kolejka oznaczana jest jako linia metra nr 1 (M1), jednak jest tak nazywana głównie przez turystów. Węgrzy nazywają ją raczej (kis)földalatti lub kismetró, co oznacza kolejno: mała kolejka podziemna i małe metro. Słyszy się też czasem określenie sárga metró, co oznacza żółte metro.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]