Mohawkowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mohawkowie
Kaniengehawa
Joseph Brant by Gilbert Stuart, 1786.jpg
Thayendanegea (Joseph Brant) pędzla Gilberta Stuarta, 1786
Liczebność ogółem
ok. 50 000
Regiony zamieszkania
 Stany Zjednoczone
 Kanada
Języki
angielski, Kanien’géha, mohawk-niderlandzki i inne dialekty irokeskie
Główne religie
Karihwiio, Kanoh'hon'io, Kahni'kwi'io, chrześcijaństwo, Sganyadiyo, Religia długich domów
Pokrewne grupy etniczne
Onondagowie, Oneidowie, Tuskarorowie, Senekowie, Kajugowie oraz inne ludy irokeskie

Mohawkowie (nazwa własna Kaniengehawa „Lud Krzemieni” lub Haudenosaunee „Lud Długich Domów”, alg. Mō häk „Pożeracze ludzi”) – północnoamerykańscy Indianie należący do ligi irokeskiej (nie należy mylić z plemieniem Mohave). W lidze nazywano ich „Odźwiernymi Bramy Wschodu”, bowiem było to najbardziej na wschód wysunięte plemię ligi irokeskiej, mieszkające w dolinie rzeki Mohawk we wschodniej części stanu Nowy Jork, pomiędzy dzisiejszymi miastami Albany i Utica.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Plemiona irokeskie pojawiły się na terenach dzisiejszego stanu Nowy Jork około roku 800 i wkrótce rozpoczęły uprawę ziemi. Dla przerwania nieustających wojen międzyplemiennych prorok Huronów Deganawida i szaman Mohawków Hiawata założyli w XV lub XVI wieku ligę irokeską. Deganawida i Hiawata są prawdopodobnie postaciami mitycznymi[1].

Mohawkowie stali się partnerami w intratnym handlu futer i sojusznikami Holendrów, a później Anglików, w wojnie z Francuzami. Wkrótce po zawarciu brytyjsko-francuskiego pokoju w roku 1667 pewna grupa Mohawków i Oneidów emigrowała, pod wpływem jezuitów, do Kanady Francuskiej i osiadła na południowym brzegu Rzeki Świętego Wawrzyńca. Później grupa ta przeniosła się bliżej Montrealu i chociaż większość z nich przyjęła katolicyzm i zerwała tradycyjny sojusz antyfrancuski, nadal pozostała częścią składową ligi. W okresie późniejszym część spośród nich przeniosła się do Ohio, a w końcu na Terytorium Indiańskie[2].

Pod wodzą Thayendanegei walczyli po stronie brytyjskiej podczas wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych[3], a po podpisaniu Traktatu Paryskiego w roku 1783 część przeniosła się do Kanady Brytyjskiej, gdzie władze utworzyły dla lojalnych plemion Rezerwat Sześciu Narodów[4].

W XIX wieku mieszkający w rezerwatach Mohawkowie i inni Irokezi byli zatrudniani jako wioślarze przez różne kampanie handlowe w Kanadzie (pracowali m.in. przy spławie drewna), a jesienią 1884 roku wzięli udział w wyprawie ratunkowej w górę Nilu. Ekspedycja ta była spóźnioną odsieczą dla otoczonego w Chartumie przez mahdystów generała Gordona, a wioślarze indiańscy zostali wynajęci przez British Army[5].

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

W połowie XVII wieku Mohawków było około 4000. Dwieście lat później ich liczba wzrosła do około 13 tysięcy w Kanadzie i 15 tysięcy w Stanach Zjednoczonych. Według danych US Census Bureau podczas spisu powszechnego w 2000 roku 13 940 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia wyłącznie Mohawk, zaś 26 851 oświadczyło, że ma pochodzenie wyłącznie lub między innymi Mohawk[1]. W kanadyjskiej prowincji Ontario są oni najliczniejszym z Sześciu Narodów i mieszkają m.in. w rezerwacie Tyendinaga w pobliżu wschodniego krańca jeziora Ontario. W 2012 roku liczebność kanadyjskich Mohawków zmalała do 11 tysięcy w wyniku ubytku naturalnego. Zaledwie 15% z nich potrafi posługiwać się rodzimym językiem – Kanien’géha[6].

Znani Mohawkowie[edytuj | edytuj kod]

Deganawida, Hiawata, Joseph Brant, Theyanoguin, Pauline Johnson, Katarzyna Tekakwitha, Jay Silverheels, John Mohawk, Robbie Robertson

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bruce Grant: Concise Encyclopedia of the American Indian. New York: Wings Books, 2000. ISBN 0-517-69310-0.
  • Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.
  • John Stoutenburgh, Jr.: Dictionary of the American Indian. New York / Avenel, NJ: Wings Books, 1990. ISBN 0-517-69416-6.
Wikimedia Commons