Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z NKGB)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR (ros.) Народный Комиссариат Государственной Безопасности СССР, określany często skrótowcem NKGB – istniejący od lutego do lipca 1941, oraz od kwietnia 1943 do marca 1946 radziecki urząd (odpowiednik ministerstwa) realizujący zadania m.in. wywiadu i kontrwywiadu. Przekształcony w Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR.

Reorganizacja służb specjalnych ZSRR w lutym 1941[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1941 na polecenie Sekretarza Generalnego KC WKP(b) Józefa Stalina część struktur sił specjalnych, w tym wywiad zagraniczny i kontrwywiad, została wyłączona z Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych i stała się częścią nowego urzędu – Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR. Na jego czele stanął Wsiewołod Mierkułow.

NKWD pozostało pod zwierzchnictwem Ławrientija Berii i zasadniczo zajmowało się wewnętrznymi sprawami policyjnymi i projektami budowlanymi na dużą skalę.

Struktura organizacyjna w lutym 1941[edytuj | edytuj kod]

  • Ludowy Komisarz Bezpieczeństwa Państwowego – komisarz bezpieczeństwa państwowego 3. rangi Wsiewołod Mierkułow
    • pierwszy zastępca – komisarz bezpieczeństwa państwowego 3. rangi Iwan Sierow
    • zastępca – komisarz bezpieczeństwa państwowego 3. rangi Bogdan Kobułow
    • zastępca – komisarz bezpieczeństwa państwowego 2. rangi Michaił Gribow
  • Sekretariat NKGB – naczelnik komisarz bezpieczeństwa państwowego Wasylij Gołowanow
  • Zarząd I (wywiad zagraniczny) – naczelnik starszy major bezpieczeństwa państwowego Paweł Fitin
  • Zarząd II (kontrwywiad) – naczelnik komisarz bezpieczeństwa państwowego 3. rangi Piotr Fiodotow
  • Zarząd III (tajno-polityczny) – naczelnik komisarz bezpieczeństwa państwowego 3. rangi Sołomon Milsztejn
  • Służba Śledcza (na prawach zarządu) – naczelnik major bezpieczeństwa państwowego Lew Włodzimirskij
  • Zarząd Komendanta Moskiewskiego Kremla – naczelnik generał-major Nikołaj Spiridonow
  • Wydział I (ochrona rządu) – naczelnik komisarz bezpieczeństwa państwowego 3 rangi Nikołaj Własik
  • Wydział II (ewidencyjno-statystyczny) – naczelnik starszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego Leonid Basztakow
  • Wydział III (rewizje, zatrzymania, inwigilacja) – naczelnik starszy major bezpieczeństwa państwowego Dmitrij Szadrin
  • Wydział IV (technika operacyjna) – Jewgienij Łapiszyn
  • Wydział V (szyfry) – A.N. Kopytcew
  • Wydział Kadr – M.W. Gribow
  • Wydział Administracyjno-Gospodarczo-Finansowy (ACHFO) – A. Dawydow

Reorganizacja z lipca 1941 roku[edytuj | edytuj kod]

Do stanu poprzedniego powrócono już w lipcu tego samego (1941), po wybuchu wojny z Niemcami. Struktury byłego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego przeniesiono do Komisariatu Spraw Wewnętrznych jako samodzielne jednostki w randze zarządów, z zachowaniem ich numeracji.

Powody reorganizacji[edytuj | edytuj kod]

Amerykański analityk wywiadu, John Dziak, pisze w swej książce – Chekisty: A History of KGB (1988) między innymi:

Tych szczególnych zmian organizacyjnych nigdy w pełni nie wyjaśniono, ale być może miały one coś wspólnego z wchłonięciem przez ZSRR podbitych krajów i narodów – Estonii, Litwy, Łotwy, części Polski i oderwaniem od Rumunii Besarabii i północnej Bukowiny. Liczba aresztowań, deportacji, egzekucji i łagrów zwiększyła się, a to wymagało zreorganizowanych i zwiększonych sił bezpieczeństwa.
(....) Szok spowodowany agresją i szybkimi postępami Wehrmachtu doprowadził w lipcu 1941 do fuzji i oba organy znowu połączyły się jako NKWD pod kierownictwem Berii.
(....) Zwycięstwa pod Stalingradem stworzyły perspektywę odzyskania wojennych strat, stąd ponowny rozdział, jak ten z 1941 (NKWD – NKGB).

Powtórny rozdział w 1943[edytuj | edytuj kod]

Powtórny rozdział służb i tym samym ponowne utworzenie Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego (na czele którego stanął ponownie Wsiewołod Mierkułow) nastąpiło na mocy postanowienia Biura Politycznego KC WKP(b) z 14 kwietnia 1943[1]. Taki system utrzymał się przez następne trzy lata, czyli do 1946:

  • Sekretariat – łączył funkcje zarządzania bezpieczeństwem wewnętrznym Komisariatu;
  • 1 Zarząd — wywiad; Paweł Fitin (st. mjr b.p.);
  • 2 Zarząd — kontrwywiad, w tym praca agenturalno-śledcza; Piotr Fiodotow (komisarz b.p. III rangi);
  • 3 Zarząd — transportowy; Sołomon Milsztejn (komisarz b.p. III rangi);
  • 4 Zarząd — dywersyjny; Paweł Sudopłatow (komisarz b.p III rangi);
  • 5 Zarząd — szyfrowo-dekryptażowy; Iwan Szewielew;
  • 6 Zarząd — ochrona; Nikołaj Własik (komisarz b.p. III rangi);
  • Zarząd Komendanta Moskiewskiego Kremla — osobista ochrona Stalina; gen. mjr Nikołaj Spiridonow;
  • Zarząd Administracyjno-Gospodarczo-Finansowy — Komisariat prowadził szeroką działalność ekonomiczną, podlegało mu szereg przedsięwzięć, budowy, kopalnie itp.
  • Jednostka Śledcza do Specjalnie Ważnych Spraw — szpiegostwo i działalność antyradziecka;
  • Wydział «A» (ewidencji i archiwum);
  • Wydział «B» (zastosowanie techniki operacyjnej – podsłuchy, obserwacja);
  • Wydział «W» (przegląd korespondencji);
  • Wydział Kadr[2].

W listopadzie 1945 utworzono wydział «К» – Kontrwywiadowczego Zabezpieczenia Obiektów Przemysłu Jądrowego. W styczniu 1946 z Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych został przekazany Wydział «С» – działalność wywiadowcza w zakresie problematyki jądrowej[3].

Dalsza reorganizacja była dokonywana już w ramach nowej struktury – Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego, utworzonego 15 marca 1946[4].

Reorganizacja z 1946 roku[edytuj | edytuj kod]

Po przekształceniu w 1946 komisariatów ludowych w ministerstwa istniały niezależnie: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (Ministierstwo Wnutriennych Dieł – MVD) i Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego (Ministierstwo Gosudarstwiennoj Bezopastnosti – MGB).

Przypisy

  1. Очерки истории российской внешней разведки. W 6 tomach, tom IV. Мoskwa, 1999
  2. Кокурин А.И., Петров И.В. Лубянка. Органы ВЧК-ОГПУ-НКВД-КГБ. 1917-1991. Мoskwa,2004. Uwaga: przypis nie dotyczy osady personalnej.
  3. Антонов В., Карпов В. Тайные информаторы Кремля. Мoskwa,2000
  4. ГУГБ – Главное Управление Государственной Безопасности НКВД СССР (1934-1941) (ros.). W: Проект «Правозащитники против пыток» [on-line]. 2011-2014. [dostęp 2014-10-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Dziak: Chekisty: A History of KGB, 1988
  • Piotr Kołakowski: NKWD i GRU na Ziemiach Polskich (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu), Dom Wydawniczy Bellona Warszawa 2002