Iwan Sierow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Iwan Sierow
Иван Александрович Серов

generał Iwanow
generał major
Data i miejsce urodzenia 25 sierpnia 1905
Afimskoje
Data i miejsce śmierci 1 lipca 1990
Moskwa
Przebieg służby
Siły zbrojne Armia Czerwona
Jednostki Komitet Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów ZSRR, Główny Zarząd Wywiadowczy SG SZ ZSRR
Stanowiska Przewodniczący , Naczelnik
Odznaczenia
Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Suworowa I klasy (ZSRR) Order Kutuzowa I klasy (ZSRR) Order Kutuzowa I klasy (ZSRR)

Iwan Aleksandrowicz Sierow (ros. Иван Александрович Серов, ur. 25 sierpnia 1905 we wsi Afimskoje w guberni wołogodzkiej, zm. 1 lipca 1990 w Moskwie) – oficer Armii Czerwonej i oficer bezpieczeństwa państwowego ZSRR w stopniu generała armii (12 marca 1963 roku stopień generała armii został mu obniżony do stopnia generała majora), szef KGB (1954–1958), szef Wywiadu Wojskowego GRU (1958–1963).

Zbrodniarz stalinowski. Ponosi współodpowiedzialność za mord polskich oficerów w Katyniu i figuruje w tzw. "Rejestrach akt śledczych mordu katyńskiego" (w zbiorach Prokuratury Generalnej RP) jako jedna z "osób zatrudnionych w aparacie NKWD w latach II wojny i mających związek ze sprawą wymordowania polskich oficerów jeńców w 1940 roku"[1].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

W 1923 ukończył szkołę II stopnia w miejscowości Kadnikow i wstąpił do Komsomołu, a w 1925 do Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików). W sierpniu 1925 oddelegowany przez Wołogodzki Gubernialny Komitet RKP(b) do Leningradu na naukę w Leningradzkiej Szkole Piechoty, którą ukończył w 1928 i został skierowany do służby wojskowej. W 1931 na Artyleryjskich Kursach Doskonalenia Kadry Dowódczej Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej. Jako oficer artylerii został przeniesiony do wywiadu wojskowego GRU, gdzie przetrwał czystki lat trzydziestych. Kierował akcją niszczenia chłopstwa na Ukrainie oraz krwawą czystką w Armii Czerwonej. W lutym 1939 roku przeniesiony do NKWD z inicjatywy Ławrientija Berii. Objął stanowisko zastępcy komendanta, później komendanta Milicji Robotniczo-Chłopskiej NKWD ZSRR, następnie został mianowany szefem Wydziału Tajno-Politycznego Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego NKWD, i przez jeden miesiąc (sierpień 1939), był zastępcą naczelnika GUGB.

2 września 1939 roku objął funkcję Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, a 2 dni potem otrzymał stopień komisarza Bezpieczeństwa Państwowego 3 rangi. Po radzieckiej agresji na Polskę 17 września 1939 roku zajmował się przesiedleniem ludności polskiej z zajętych Kresów Wschodnich RP. W maju 1940 został członkiem KC i Biura Politycznego KC Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy (KP(b)U), a w lutym 1941 brał udział w IV plenum KC KP(b)U i został delegatem na XVIII konferencję partyjną WKP(b) 20 II 1941, na której wybrano go kandydatem na członka KC WKP(b).

Rozbijał polską konspirację niepodległościową (ZWZ), w tym osobiście przesłuchiwał i torturował Leopolda Okulickiego, późniejszego Komendanta Głównego AK, który został wówczas osadzony w więzieniu na Łubiance. Przeprowadzał masowe deportacje Litwinów, Estończyków i Łotyszy z terenu państw bałtyckich.

Po wybuchu wojny z Niemcami w 1941 roku dowodził wojskami NKWD na najbardziej zagrożonych odcinkach frontu: pod Moskwą, na Kaukazie i pod Stalingradem. W 1943 roku kierował deportacjami Czeczenów, Inguszów i Tatarów, za co został odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru i Orderem Suworowa I klasy. W 1944 mianowany zastępcą kolejnych dowódców 1 Frontu Białoruskiego[2]. 11 stycznia 1945 został Pełnomocnikiem NKWD ZSRR przy 1. Froncie Białoruskim. Za kierowanie działalnością grup operacyjnych NKWD "na rzecz zlikwidowania elementu antysowieckiego" w pasie działań 1. Frontu Białoruskiego został 21 IV 1945 odznaczony Orderem Kutuzowa I klasy.

Po utworzeniu Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR w lutym 1941 objął stanowisko I-go zastępcy Wsiewołoda Mierkułowa Ludowego Komisarza Bezpieczeństwa Państwowego czyli szefa NKGB sprawował ów stanowisko do 31 lipca 1941 r, czyli do rozformowania NKGB.

W latach 1941–1947 sprawował stanowisko jednego z zastępców ludowego komisarza spraw wewnętrznych Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych którym był Ławrientij Beria, od marca 1946 minister spraw wewnętrznych MWD.

Mianowany 6 marca 1945 roku głównym doradcą NKWD przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) osobiście, jako gen. Iwanow, przeprowadził 27 i 28 marca 1945 roku aresztowanie 16 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, postawionych następnie przed sądem w Moskwie (tzw. proces szesnastu). Kierował działaniami NKWD na ziemiach polskich i nadzorował masowe aresztowania byłych AK-owców. Wydatnie przyczynił się do rozbicia struktur AK i Polskiego Państwa Podziemnego. W Polsce pozostał do maja 1945 r. Następnie został przeniesiony do radzieckiej strefy okupacyjnej w Niemczech[3].

Za porwanie polskich przywódców Stalin odznaczył go tytułem Bohatera Związku Radzieckiego i awansował do stopnia generała-pułkownika. Bolesław Bierut nadał mu w kwietniu 1946 roku Krzyż Orderu Virtuti Militari IV klasy. Order został odebrany Sierowowi dopiero w roku 1995 roku przez Prezydenta RP Lecha Wałęsę.

Po śmierci Stalina Sierow opowiedział się za Chruszczowem w walce z Ławrientijem Berią, za co objął stanowisko pierwszego zastępcy ministra w zintegrowanym Ministerstwie Spraw Wewnętrznych ZSRR (MWD). 13 marca 1954 roku powołany na przewodniczącego KGB, stanowisko to sprawował do 8 grudnia 1958 roku, zastąpił go Aleksandr Szelepin. Od grudnia 1958 do lutego 1963 roku szef wywiadu wojskowego GRU. Podczas sprawowania funkcji przewodniczącego KGB, Sierow m.in. brał udział w tłumieniu powstania węgierskiego w 1956 roku. Przyleciał tam pod koniec 1956 roku, by osobiście dowodzić operacjami KGB. Na alarmowym spotkaniu oficerów Służby Bezpieczeństwa i milicji w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Sierow skrytykował niechęć oficerów węgierskich do otwarcia ognia do demonstrantów:

Faszyści i imperialiści wysłali na ulice Budapesztu doborowe oddziały szturmowe, a tu są jeszcze towarzysze w waszych siłach zbrojnych, którzy wahają się przed użyciem broni!

Ówczesny komendant budapeszteńskiej milicji, Sandor Kopacsi (który miał wkrótce przejść na stronę walczących o wolność), stwierdził:

...towarzysz doradca z Moskwy, jak widać, nie miał jeszcze czasu zapoznać się z sytuacją w naszym kraju. Musimy go więc uświadomić, że ci, co organizują demonstracje, to nie są faszyści ani imperialiści. To są ludzie z uniwersytetów, synowie i córki chłopów i robotników, kwiat naszej inteligencji i to oni domagają się swoich praw...

Sierow odpowiedział na to:

Powieszę cię na najwyższym drzewie w Budapeszcie.

Ćwierć wieku później Sandor Kopacsi wspominał: (...) nadal doskonale pamiętam długie, przeszywające spojrzenie stalowoniebieskich oczu Sierowa.

Za stłumienie powstania na Węgrzech Sierow otrzymał drugi Order Kutuzowa I klasy w grudniu 1956. 2 lutego 1963 został zwolniony ze stanowiska szefa GRU, a 7 marca 1963 uchwałą Rady Ministrów ZSRR zdegradowany do stopnia generała-majora. 4 kwietnia 1962 uchwałą Prezydium Rady Najwyższej ZSRR został pozbawiony Orderu Suworowa I klasy przyznanego w 1944 za udział w wysiedlaniu Czeczenów i Inguszy, 12 marca 1963 został pozbawiony tytułu Bohatera Związku Radzieckiego i Orderu Lenina przyznanego mu wraz ze Złotą Gwiazdą Bohatera ZSRR, a 3 lutego 1964 został pozbawiony jednego z Orderów Czerwonego Sztandaru przyznanego mu w lipcu 1944 za udział w operacji wysiedlania Tatarów krymskich. 9 kwietnia 1965 Komitet Kontroli Partyjnej po rozpatrzeniu jego akt personalnych wykluczył go z partii za "łamanie prawa sowieckiego oraz wykorzystywanie pozycji służbowej do celów osobistych", a 1 września 1965 rozkazem ministra obrony ZSRR zwolniony do rezerwy. Powodem usunięcia Sierowa ze stanowiska szefa GRU i kresu jego kariery była afera szpiegowska płk. Olega Pienkowskiego, z którym był zaprzyjaźniony. W 1965 roku przeszedł w stan spoczynku, zmarł 1 lipca 1990 roku.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego (29 maja 1945) (odebrana 12 marca 1963)
  • Order Lenina (sześciokrotnie - 1940, 1942, 1945, 1951, 1952, 1955)
  • Order Czerwonego Sztandaru (pięciokrotnie - 1943, 1944, 1944, 1954, 1955)
  • Order Suworowa I klasy (8 marca 1944, odebrany 4 kwietnia 1962)
  • Order Kutuzowa I klasy (dwukrotnie - 21 kwietnia 1945 i 18 grudnia 1956)
  • Medal Partyzantowi Wojny Ojczyźnianej (5 lipca 1943)
  • Odznaka "Zasłużony Funkcjonariusz NKWD" (28 maja 1941)
  • Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari (kwiecień 1946) - POZBAWIONY ORDERU W 1995 Decyzją Prezydenta RP

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jacek Trznadel: Powrót rozstrzelanej armii, Komorów 1997, s. 108, 114. ISBN 83-86482-01-X.
  2. Ryszard Terlecki: Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944-1990, Kraków 2007, s. 37.
  3. Jonathan Walker, Trzecia wojna światowa. Tajny plan wyrwania Polski z rąk Stalina, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 120.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Nikita Pietrow: Iwan Sierow - pierwszy przewodniczący KGB [ros.], Moskwa 2005, 416 str.
  • Nikita Pietrow: Cień Sierowa, "Karta", nr 9, 1992, s. 79-84
  • Nikita Pietrow, Stalinowski kat Polski Iwan Sierow, Warszawa 2013.
  • Н. В. Петров, К. В. Скоркин: Кто руководил НКВД 1934–1941, Москва 1999

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]