Ołówek
Z Wikipedii
Ołówek – narzędzie do pisania na papierze lub drewnie. Cechuje się czarnym lub szarym kolorem, oraz możliwością zmazania naniesionego za jego pomocą napisu.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Polska nazwa pochodzi od ołowiu, który był używany do pisania w starożytnym Egipcie, Grecji oraz Rzymie. Do XIV wieku europejscy artyści używali prętów ołowianych, cynkowych lub ze srebra do tworzenia jasnoszarych rysunków zwanych silver-point. W XVI wieku Szwajcar Konrad Gesner opisał w książce Rozprawa o skamielinach pręt do pisania w drewnianej oprawce. Gdy w 1564 roku w Borrowdale w Anglii znaleziono czysty grafit, zaczęto go używać zamiast ołowiu, jednak nazwa ołówek pozostała.
[edytuj] Zasada działania
Współczesny ołówek jest cienkim prętem wykonanym z grafitu oraz kaolinu w drewnianej oprawie. Podczas pisania grafit ściera się i pozostaje na powierzchni kartki lub drewna. Gdy wystający grafit ulegnie starciu lub stępieniu, ołówek należy naostrzyć przez ścięcie części drewnianej oprawy w celu dotarcia do grafitu, który znajduje się dalej. W ten sposób ołówek ulega skróceniu – jest on narzędziem pisarskim jednorazowym. Twardość oraz odcień ołówka zależy od proporcji pomiędzy grafitem, a kaolinem z nim zmieszanym. Im więcej grafitu, tym ciemniejszy, oraz bardziej miękki jest ołówek. Większa ilość kaolinu sprawia, że ołówek jest twardszy i jaśniejszy. Najczęściej używane są ołówki o stopniu twardości oznaczonym symbolem HB (hard and black) czyli twardy i czarny. Ołówki zawierające większą ilość grafitu oznaczane są symbolem B, B2, B3 itd, natomiast ołówki z większą ilością kaolinu to H, H2, H3 itd. Zamiast drewna stosuje się czasem sztuczne materiały.
Produkuje się też ołówki automatyczne, o plastikowej lub metalowej oprawce, zbliżonej do długopisu. W ołówkach tych używa się wymiennych wkładów grafitowych, które w miarę ścierania się są wysuwane dalej. Ołówki automatyczne pozwalają na stosowanie cieńszych prętów grafitu, a w konsekwencji uzyskanie znacznie cieńszych linii.
[edytuj] Sposób wytwarzania
W początkowej fazie produkcji należy rozdrobnić grafit, jednak nie można uczynić tego w zwykłym młynku. Stosuje się więc urządzenia, w których pod wpływem sprężonego powietrza kawałki grafitu zderzają się ze sobą krusząc się wzajemnie. Sproszkowany grafit miesza się z kaolinem i wodą aż do uzyskania konsystencji kitu. W celu wymodelowania odpowiedniego kształtu, grafit zostaje wtłoczony w niewielką rurkę. Z drugiej strony wychodzi już jako uformowany pręt. Następnie pręt tnie się na kawałki oraz praży się w temperaturze 1200 stopni Celsjusza. Kawałek grafitu zostaje powoskowany, a następnie umieszczony w drewnianej oprawce. Drewno na oprawkę musi być miękkie, by łatwo dało się zatemperować, kiedy grafit się wypisze. Drewno tnie się na listewki długości ołówka, szerokości kilku ołówków i grubości połowy ołówka. W listewkach nacina się rowki i wkłada w nie grafity. Następnie od góry przykleja się drugie, takie same listewki z rowkami. Taki twór ulega następnie pocięciu na pojedyncze ołówki. W ostatniej fazie ołówki zostają pomalowane i ewentualnie zaopatrzone w gumkę.
[edytuj] Ołówek kopiowy ("chemiczny", "atramentowy")
Specjalny ołówek, obecnie rzadko spotykany, który stosowało się po zwilżeniu rdzenia ołówka (np. śliną). Wynalazł go w 1857 K. Puscher, opatentował 10 lipca 1866 Edison Clark. Rdzeń takiego ołówka wykonany jest ze ścieralnej glinki (nie podlegającej wypalaniu) nasączonej barwnikiem rozpuszczalnym w wodzie, np. fioletem metylowym; zostawiał on ślady odporne na ścieranie gumką. Takim ołówkiem dokonywano wpisów w dokumentach, w których każdy wpis powinien być nieusuwalny i pozostawiać trwały ślad – np. w dokumentach finansowych – w czasach, kiedy nieznany był jeszcze, lub nie dość popularny – długopis, a wieczne pióra były nie dla wszystkich dostępne ze względu na cenę. Zapis ołówkiem kopiowym był wrażliwy na zawilgocenie (barwnik rozmywał się i spływał), była to istotna niedogodność w porównaniu z ołówkami grafitowymi; z drugiej strony również zapisy sporządzone zwykłym atramentem były na wilgoć równie wrażliwe – w XIX i na początku XX wieku nie znano taniego sposobu do szybkiego sporządzania trwałych notatek odpornych na wilgoć.
Ołówkiem kopiowym pisać można – prócz papieru i drewna – także na innym podłożu, np. na skórze. Stosowany dawniej powszechnie w ołówkach kopiowych błękit metylowy jest trujący, toteż zdarzały się przypadki martwicy tkanek zanieczyszczonych tym barwnikiem – dochodziło zazwyczaj do oparzeń śluzówki jamy ustnej (od częstego ślinienia ołówka językiem lub od przyzwyczajenia do trzymania jego końca w ustach) lub oczu (np. od zaprószenia oka drobinami rdzenia ołówka).
[edytuj] Ciekawostki
- "Ołówek" to także nazwa domu studenckiego Uniwersytetu Wrocławskiego przy placu Grunwaldzkim 30 we Wrocławiu. Sąsiaduje z nim drugi (ul. Grunwaldzka 69), o nazwie "Kredka".
- Metalowe zakończenie akselbantów noszonych przy współczesnym umundurowaniu jest pozostałością dawniej przymocowywanego do nich kawałka ołowiu, który spełniał rolę ołówka.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
