Ołów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Zobacz też: jezioro Ołów, inne znaczenia skrótu Pb.
Ołów
tal ← ołów → bizmut
Wygląd
niebieskawoszary
Ołów
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. ołów, Pb, 82
(łac. plumbum)
Grupa, okres, blok 14, 6, p
Stopień utlenienia IV, II
Właściwości metaliczne metal
Właściwości tlenków średnio zasadowe
Masa atomowa 207,2(1)[a][2] u
Stan skupienia stały
Gęstość 11340 kg/m³
Temperatura topnienia 327,46 °C
Temperatura wrzenia 1749 °C
Numer CAS 7439-92-1
PubChem 5352425[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło ołów w Wikisłowniku

Ołów (Pb, łac. plumbum) – pierwiastek chemiczny, metal z bloku p w układzie okresowym.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Ołów jest miękkim metalem barwy niebieskawoszarej. Czysty ołów pokrywa się na powietrzu warstwą wodorotlenku i węglanu. Halogenki (PbCl2, PbBr2, PbI2) oraz siarczan są trudno rozpuszczalne, z tego względu ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonych kwasach siarkowym, chlorowodorowym, bromowodorowym i jodowodorowym. Stężony kwas solny roztwarza ołów, dzięki tworzeniu się kompleksów chlorkowych, podobnie, gorący, stężony kwas siarkowy, w niewielkim stopniu, wprowadza jony Pb2+ do roztworu, na skutek tworzenia się rozpuszczalnego wodorosiarczanu[4].

Reakcja ołowiu ze stężonym kwasem solnym[4]:

Pb + 2H+ + 4ClPbCl2−4 + H2

Reakcja ołowiu ze stężonym kwasem siarkowym[4]:

Pb + 2H2SO4 → Pb2+ + 2HSO4 + H2

Ołów rozpuszcza się całkowicie w rozcieńczonym kwasie azotowym, z wydzieleniem tlenku azotu(II), a także w kwasie octowym, z wydzieleniem wodoru i utworzeniem octanowego kompleksu ołowiu(II)[4].

Reakcja ołowiu z rozcieńczonym kwasem azotowym[4]:

3Pb + 2NO3 + 8H+ → 3Pb2+ + 2NO↑ + 4H2O

Reakcja ołowiu z kwasem octowym[4]:

Pb + 4CH3COOH → Pb(CH3COO)2−4 + 2H+ + H2

Kationy Pb2+ należą do I grupy kationów, a także częściowo do grupy IIa.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Ołów występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,6 ppm. Najważniejszymi minerałami ołowiu są:

Światowe zasoby ołowiu w tys. ton[5]
Kontynent Zasoby
Europa 10 000
Azja 3 755
Ameryka 41 280
Afryka 6 270
Australia 11 000

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Ołów znalazł szerokie zastosowanie w przemyśle. Stosowany jest do produkcji:

  • płyt akumulatorowych, baterii
  • kabli, rur
  • amunicji (rdzeni pocisków), śrutu myśliwskiego i do wiatrówek
  • balastu
  • farb – białych i czerwonych
  • szkła ołowiowego "kryształowego"
  • w przemyśle drukarskim do wyrobu stopu czcionek
  • do wykładania komór, wież i wanien przy produkcji kwasu siarkowego
  • stosuje się go jako ekrany zabezpieczające przed promieniowaniem rentgenowskim i promieniowaniem gamma
  • mimo swojej toksyczności, jeszcze pod koniec XX w. mosiądz ołowiowy MO59 był używany do produkcji rur wodociągowych.

Tetraetyloołów Pb(C2H5)4 (nazwa zwyczajowa: czteroetylek ołowiu) był stosowany jako środek podnoszący liczbę oktanową benzyn silnikowych, Związek ten był głównym sprawcą emisji tlenków ołowiu do atmosfery w postaci aerozolu. Ostatnio dodatek tetraetyloołowiu w paliwach został praktycznie wyeliminowany.

Toksyczność[edytuj | edytuj kod]

Sole i tlenki tego pierwiastka są trucizną kumulującą się w organizmie. Toksyczne skutki działania ołowiu na organizm ludzki określa się nazwą ołowica. Zaabsorbowane związki ołowiu przenikają do krwiobiegu, gdzie ołów wbudowuje się do czerwonych krwinek – średni czas przebywania wynosi 30 dni. Stąd 25-40% jego zawartości przenika do tkanek miękkich, około 15% do kości, a pozostała ilość jest wydalana. Czas przybywania w tkankach miękkich wynosi około 30 dni, a w kościach 40-90 lat u dorosłego człowieka. W kościach kumulowany jest w postaci związków koloidalnych i krystalicznych, może być z nich uwalniany pod wpływem zaburzeń metabolicznych lub stresu. Ołów silnie wiąże się z wieloma biopolimerami, takimi jak: białka, enzymy, RNA, DNA. w ten sposób ulega zaburzeniu wiele przemian metabolicznych. Skutkami toksyczności są: zaburzenia tworzenia krwi, nadciśnienie tętnicze, neuropatia, a także uszkodzenia mózgu.

Udowodniono wchłanianie ołowiu przez skórę. Alkilowe związki ołowiu łatwiej wchłaniają się przez skórę niż nieorganiczne związki ołowiu.

Sam ołów jest substancją toksyczną. Po wprowadzeniu go do organizmu pojawia się znużenie, zmęczenie, porażenie mięśni, szara obwódka wokół zębów, kolka ołowicza. Jednocześnie występuje białkomocz, krwiomocz oraz zaburzenia mózgowe. Leczenie jest głównie szpitalne i polega na podawaniu odtrutek i wysokich dawek witaminy B1 i B12. Jednak najważniejsze znaczenie ma odpowiednia higiena pracy i właściwe odżywianie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Liczba w nawiasie oznacza niepewność ostatniego podanego miejsca po przecinku.

Przypisy

  1. Ołów (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-02].
  2. Current Table of Standard Atomic Weights in Order of Atomic Number (ang.). Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights, IUPAC, 2013-09-24. [dostęp 2013-12-02].
  3. Ołów – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko: Chemia analityczna. Wyd. 8 zm.. T. 1: Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13499-2.
  5. Minerały ołowiu. 2004. [dostęp 31 marca 2013].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.