Obszar Warowny "Śląsk"

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Obiekty Obszaru Warownego „Śląsk”
Pozycja umocniona Górnego Śląska i kierunki natarć niemieckich w dniu 1.IX.1939
Schron w punkcie oporu Łagiewniki, na terenie Chorzowa (przy granicy z Bytomiem).
Schron w Łagiewnikach przy ulicy Krzyżowej
Schron bojowy nr 52 w Dobieszowicach. Obecnie izba muzealna prowadzona przez Stowarzyszenie „Pro Fortalicum”
Nietypowy schron bojowy z dwiema półkopułami. Jedyna tego typu budowla Obszaru Warownego „Śląsk”. W tle widok na Dąbrówkę Wielką.
Wikimedia Commons

Obszar Warowny Śląsk – polska umocniona pozycja obronna przecinająca obszar Górnego Śląska, stanowiąca niegdyś potężne pasmo warowne, broniące podstawowego rejonu przemysłowego II RP przed agresją III Rzeszy.

Opis założenia[edytuj | edytuj kod]

Obszar Warowny Śląsk rozciąga się na odcinku około 60 kilometrów, od miejscowości Przeczyce na północy po miejscowość Wyry na południu. Była to linia umocnień stałych i polowych dodatkowo uzupełniona szeregiem obiektów towarzyszących lub zabezpieczających (w sumie ok. 180 budowli). Dziś stanowi wyjątkowy w skali kraju zabytek polskiej myśli fortyfikacyjnej z okresu międzywojennego.

W skład poszczególnych punktów oporu wchodziły najczęściej:

  • schrony bojowe,
  • ciężkie schrony bojowe,
  • tradytory artyleryjskie,
  • fortyfikacje polowe,
  • koszary,
  • magazyny,

a także:

  • schrony polowe,
  • schrony pozorno–bojowe i pozorne.

Te ostatnie to budowle sugerujące istnienie dużego i dobrze uzbrojonego schronu bojowego. W rzeczywistości wznoszono jedynie żelbetowe ściany, często wraz z pozornymi kopułami, wypełniając ich wnętrze ziemią.

Obiekty[edytuj | edytuj kod]

Fortyfikacje Obszaru Warownego Śląsk (stan na sierpień 1939 r.):[1]

  • punkt oporu „Przeczyce” – prace we wstępnej fazie,
  • pozycja polowa „Nowa Wieś”,
  • punkt oporu wzgórze 307 „Niezdara” – w trakcie prac wyposażeniowych,
  • pozycja „czat nad Brynicą”,
  • pozycja polowa nad zalewem Kozłowa Góra,
  • fortyfikacje przy tamach zalewów,
  • punkt oporu wzgórze 310 „Bobrowniki”,
  • punkt oporu wzgórze 298 „Kamień”,
  • punkt oporu wzgórze 304,7 „Dąbrówka Wielka”[2],
  • punkt oporu „Łagiewniki”,
  • punkt oporu „Godula”,
  • punkt oporu wzgórze 319,
  • punkt oporu „Szyb Artura”,
  • punkt oporu „Radoszowy”,
  • II linia obrony,
  • pozycja polowa „Panewniki”,
  • pododcinek „Śmiłowice” – w trakcie budowy,
  • pododcinek „Mokre” – w trakcie budowy,
  • pododcinek „Wyry” – w trakcie budowy,
  • pozycja „Las Wyry” – w trakcie budowy.

Jak dotąd, obiekty Obszaru Warownego Śląsk nie zostały uznane za zabytki i wpisane do rejestru zabytków. Niektóre z nich, uznane przez gminy za „miejsca pamięci”, zostały włączone do ewidencji miejsc pamięci prowadzonej przez Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Projekty pierwszych schronów bojowych zostały zatwierdzone przez szefa Sztabu Głównego latem 1933 roku, zaraz potem zaczęła się ich realizacja. Pierwszym wzniesionym odcinkiem umocnień był punkt oporu Dąbrówka Wielka. W 1934 roku powstał kolejny punkt oporu – Szyb Artura. W 1936 roku budowa nabrała tempa – wybudowano dwa nowe punkty oporu, a w roku następnym kolejne trzy. W kolejnych latach uzupełniano wcześniej wybudowaną linię uzupełniając ją m.in. schronami polowymi i pozornymi. W 1939 roku przystąpiono do rozbudowy skrzydeł pozycji, początkowo na północy, później na południu. Budowę przerwał wybuch wojny, wskutek czego Obszar Warowny Śląsk nie był w pełni ukończony.

Udostępnienie obiektów[edytuj | edytuj kod]

Obecnie opieką nad niektórymi obiektami wchodzącymi w skład Obszaru Warownego „Śląsk” zajmuje się Stowarzyszenie Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji „Pro Fortalicium” z siedzibą w Piekarach Śląskich. Obiekty udostępnione do zwiedzania[3]:

  • schron bojowy nr 52 w Dobieszowicach
  • schron bojowy przy ul. Katowickiej 168 w Chorzowie
  • schron bojowy „Sowiniec” w Gostyni (gmina Wyry)
  • schron bojowy w Piekarach Śląskich przy ul. Jana Długosza 84, wbudowany w budynek mieszkalny
  • schrony bojowe grupy bojowej „Wymysłów” niedaleko Świerklańca

Obiekty w remoncie:

  • schron bojowy nr 33 w Nowym Bytomiu
  • południowy tradytor artyleryjski punktu oporu wzgórze 310 w Bobrownikach
  • ciężki schron bojowy w Bobrownikach, obecnie przy autostradzie A1
  • schron dowodzenia Obszaru Warownego „Śląsk” w Chorzowie
  • ciężki schron bojowy nr 50 (punkt oporu „Dąbrówka Wielka”)
  • schron bojowy nr 39 w Świętochłowicach, wchodzący w skład drugiej linii obrony

Poza tym od 2008 roku istnieje także możliwość zwiedzenia schronu bojowego nr 75 w Kochłowicach, który udostępniła grupa miejscowych hobbystów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach: Polskie fortyfikacje okresu międzywojennego na Śląsku Obszar Warowny „Śląsk”. [dostęp 2011-06-19].
  2. Wzg. 305 w wykazie miejsc pamięci.
  3. Izby muzealne na stronie stowarzyszenia

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]