Bytom

Z Wikipedii

Współrzędne: 50°20'54″N 18°54'56″E / 50.34833, 18.91556

Bytom
Rynek w Bytomiu
Herb Bytomia Flaga Bytomia
Województwo	śląskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Bytom miejska
Prawa miejskie	1254[1]
Prezydent miasta	Piotr Koj
Powierzchnia	69,43 km²
Położenie (punkt)	50° 20' 54 '' N 18° 54' 56 '' E
Wysokość	249-330 m n.p.m.
Ludność (2008) • liczba • gęstość • aglomeracja	183 829[2] 2655 os./km² 3 487 000 (katowicka)
Strefa numeracyjna	(+48) 032
Kod pocztowy	41-900 do 41-936
Tablice rejestracyjne	SY
Położenie na mapie Polski Bytom
TERC (TERYT)	246201 1
SIMC	0938670
Miasta partnerskie	Butte-Silver Bow Dmitrov Recklinghausen Vsetín
Hasło promocyjne: Bytom - Energia Kultury
Urząd miejski ul. Parkowa 2 41-902 Bytom tel. (032) 281-20-51; faks (032) 281-58-75
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Bytom (niem. Beuthen in Oberschlesien skrót Beuthen O.S., czes. Bitom, łac. Bithomia, Bethania, śląs. Bytůń^[3]) – miasto na prawach powiatu położone w południowej Polsce, w województwie śląskim, na Wyżynie Śląskiej, w centrum konurbacji śląskiej.

Bytom, wzmiankowany w XII wieku, jest miastem od 1254 roku. Od 1922 do 1945 roku znajdował się w granicach Niemiec. W latach 1945-1950 należał do województwa śląsko-dąbrowskiego, 1950-1953 oraz 1956-1998 – województwa katowickiego, 1953-1956 – województwa stalinogrodzkiego.

Ważny lokalny ośrodek gospodarczy oraz kulturalny. Siedziba m.in. Opery Śląskiej oraz Muzeum Górnośląskiego. Członek Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia, Związku Miast Polskich oraz Związku Powiatów Polskich^[4].

Spis treści 1 Warunki naturalne 1.1 Położenie 1.2 Geologia 1.3 Gleba 1.4 Klimat 1.5 Wody 1.6 Przyroda 2 Podział administracyjny 3 Demografia 4 Historia 5 Polityka 5.1 Prezydent 6 Architektura 6.1 Układ urbanistyczny 6.2 Zabytki 7 Kultura 7.1 Imprezy cykliczne 8 Edukacja i nauka 9 Turystyka 9.1 Atrakcje turystyczne 9.2 Szlaki turystyczne 9.3 Baza noclegowa 10 Religia 11 Sport i rekreacja 12 Gospodarka 12.1 Przemysł 12.2 Handel 13 Transport 13.1 Komunikacja miejska 13.2 Transport drogowy 13.3 Transport kolejowy 13.4 Transport lotniczy 14 Bytomianie i ludzie związani z Bytomiem 14.1 Urodzeni w Bytomiu 14.2 Honorowi obywatele miasta 15 Zobacz też 16 Przypisy 17 Bibliografia 18 Linki zewnętrzne

[edytuj] Warunki naturalne

[edytuj] Położenie

Bytom położony jest w centralnej części Wyżyny Śląskiej na Wyżynie Miechowickiej, czyści Płaskowyżu Bytomsko-Katowickiego. Położenie geograficzne Bytomia wyznaczają współrzędne: 50°19' i 50°26' szerokości oraz 18°47' i 18°58' długości geograficznej^[5].

Miasto znajduje się na średniej wysokości 280-290 m n.p.m., wahając się od 249 m n.p.m. w dolinie rzeki Bytomki do 346 m n.p.m. w rejonie rezerwatu Segiet^[6].

W rejonie Bytomia wydziela się kilka mniejszych jednostek morfologicznych. Centralny obszar miasta zajmuje Wyżyna Miechowicka otoczona od północy dolinami Dramy, Szarlejki i Brynicy, od południa Bytomką, natomiast od wschodu Wyżyna Miechowicka przechodzi w Wyżynę Siemianowicką. Północna część Bytomia znajduje się na terenie Garbu Tarnogórskiego.

[edytuj] Geologia

Podłoże Wyżyny Miechowickiej, na której leży Bytom, stanowią łupki i piaskowce z pokładami węgla kamiennego i rudy żelaza z okresu karbonu^[7]. W Niecce Bytomskiej, leżącej w północnej części wyżyny, zalegają triasowe skały od pstrego piaskowca do wapienia muszlowego z dolomitami, w których znajdują się rudy cynku, ołowiu i żelaza^[7]. Górną warstwę stanowią gliny, piaski i żwiry z epoki plejstocenu.

[edytuj] Gleba

Pierwotnie na terenie Bytomia występowały gleby bielicowe i brunatnice, powstałe na osadach polodowcowych lub, w dolinie Bytomki, na nanosach rzecznych^[6]. Obecnie, ze względu na intensywną działalność oraz zanieczyszczenie gleby, podobnie jak całe środowisko, zostały przeobrażone.

[edytuj] Klimat

Bytom wraz z całym obszarem Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego leżą w obrębie śląsko-krakowskiej dzielnicy klimatycznej. Charakteryzuje ją przewaga wpływów oceanicznych nad kontynentalnymi oraz sporadyczne oddziaływanie docierających tu od południowego zachodu przez Bramę Morawską mas powietrza zwrotnikowego. Docierają tu również zimne masy powietrza arktycznego z północy - głównie w chłodnej połowie roku.

Wilgotność względna powietrza waha się od 68 do 84%. Średnia temperatura stycznia wynosi ok. -3 °C, lipca +16,8 °C, roczna +8,12 °C^[5]. Średnia roczna suma opadów wynosi ok. 723 mm, najwyższe opady są w lipcu, a najniższe w lutym. Bytom, podobnie jak i cały obszar Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, cechuje także dość długi okres zalegania pokrywy śnieżnej oraz stosunkowo duża jej przeciętna grubość w porównaniu do nizinnych terenów Polski środkowej.

Średnia temperatura i opady dla Bytomiu
Miesiąc	Sty	Lut	Mar	Kwi	Maj	Cze	Lip	Sie	Wrz	Paź	Lis	Gru
Średnie najwyższe temperatury °C	1	3	7	13	19	22	23	23	18	13	6	2
Średnie najniższe temperatury °C	-4	-4	-1	3	8	11	13	12	9	5	1	-3
Opady mm	30.5	29.2	32.5	36.8	52.8	59.4	73.7	51.1	45	35.3	37.6	32.8
Źródło: msn weather[8] {{{accessdate}}}

[edytuj] Wody

Bytom położony jest w wododziale Wisły i Odry. Większa część terytorium miasta leży w dorzeczu Odry i odwadniana jest przez Bytomkę oraz Potok Rokitnicki będący jej dopływem. Reszta miasta oddaje wody do Szarlejki i Brynicy.

Na terenie miasta znajduje się kilkadziesiąt stawów, utworzonych głównie w wyrobiskach i zapadliskach. Kilkanaście z nich znajduje się na terenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego "Żabie Doły".

[edytuj] Przyroda

Około 20 procent powierzchni miasta zajmują lasy znajdujące się głównie w północno-zachodniej części miasta. Większość z nich zostały nasadzone sztucznie, z przewagą sosny, świerka i buka^[9].

W mieście znajduje się szereg osobliwości przyrodniczych. Należą do nich rezerwat leśny Segiet. W jego sąsiedztwie ochroną objęto nieczynne kamieniołomy dolomitu Blachówka ze skamieniałościami morza triasowego, formami krasowymi dolomitu oraz miejsce gniazdowania ptaków, także drapieżnych.

Na granicy Bytomia, Chorzowa i Piekar Śląskich znajduje się zespół przyrodniczo-krajobrazowy Żabie Doły, na terenie którego występuje ponad 100 gatunków ptactwa.

Na terenie miasta znajduje się także park miejski założony w 1870 roku.

[edytuj] Podział administracyjny

 Z tym tematem związana jest kategoria: Dzielnice i osiedla Bytomia.

Pierwsze przedmieścia Bytomia powstały w średniowieczu i mieściły się poza murami obronnymi miasta, były to Błotnica, Dyngos, przedmieście Gliwickie oraz Krakowskie^[10]. Z czasem miasto wchłonęło pobliskie wsie, osady i kolonie - Małe Pole (Kleinfeld), Duże Pole (Grossfeld) oraz Dąbrowę Miejską.

Do 1922 roku dzielnicą (enklawą nie łączącą się bezpośrednio z resztą miasta) Bytomia był Czarny Las - późniejszy Nowy Bytom^{[potrzebne źródło]}. Odłączony został od od reszty miasta przez po plebiscytową granicę.

W 1927 roku do Bytomia przyłączono Rozbark, który obecnie został w większości wchłonięty przez centrum. W 1951 roku w wyniku reformy administracyjnej zlikwidowano powiat bytomski a do miasta jako dzielnice przyłączono Bobrek, Karb (gmina Bobrek-Karb), Łagiewniki (gmina Łagiewniki), Miechowice (gmina Miechowice) oraz Szombierki (gmina Chruszczów)^[10]. Po reformie administracyjnej w 1975 roku zniesiono podział na dzielnice a nowymi częściami Bytomia stały się Stolarzowice i Górniki (gmina Stolarzowice) oraz Radzionków z dzielnicami Rojca, Stroszek, Vitor, Sucha Góra i Blachówka^[10].

1 stycznia 1998 roku Radzionków, wraz z dzielnicą Rojca, ponownie stał się samodzielnym miastem^[11].

[edytuj] Demografia

 Osobny artykuł: Ludność Bytomia.

Ludność Bytomia na przestrzeni ostatnich 4 stuleci

uwaga: do Bytomia w latach 1975-1997 włączono Radzionków

Największą populację Bytom odnotował w 1987 r. – wg danych GUS 239 800 mieszkańców^[12].

[edytuj] Historia

 Osobny artykuł: Historia Bytomia.

Najważniejsze daty:

• 1123 – pierwsza wzmianka pod nazwą Bitom
• 1179 – odłączenie Bytomia od Małopolski i włączenie do księstwa raciborskiego
• 1241 – najazd Tatarów
• 1253 – pierwsza wzmianka o kościele NMP
• 1254 – lokacja miasta na prawie magdeburskim
• 1258 – powstaje kościół i klasztor franciszkanów
• 1281 – w granicach księstwa kozielsko-bytomskiego (Piastowie śląscy)
• 1355 – umiera książę Bolko i wygasa bytomska linia Piastów
• 1367 – nałożenie interdyktu na miasto i kryzys gospodarczy
• 1369 - podział miasta i zamku
• 1428 – pierwsza wzmianka o istnieniu szkoły parafialnej
• 1430 – miasto zdobywają husyci
• 1526 – miasto przechodzi pod władzę austriackich Habsburgów
• 1697 – ziemia bytomska uzyskała status Wolnego Państwa Stanowego
• 1821 – powstanie huty cynku Klara
• 1835 – powstanie huty żelaza Pokój
• 1859 – doprowadzenie linii kolejowej ze stacją w Karbiu
• 1862 – wprowadzono gazowe oświetlenie ulic
• 1868 – budowa pierwszego dworca kolejowego
• 1870 – powstaje kopalnia Rozbark (niem. Heinitz)
• 1872 – powstaje kopalnia Centrum (niem. Karsten Centrum)
• 1873 – powstaje kopalnia Szombierki (niem. Hohenzollern)
• 25 września 1895 – powstaje Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" założone przez robotnika Józefa Tucholskiego
• 1898 – uruchomienie tramwaju elektrycznego
• 1900 – pierwsza premiera w nowym teatrze miejskim
• 1905 – założenie polskiego chóru "Jedność"
• 1918 – powstaje Naczelna Rada Ludowa (podkomisariat)
• 1919 – założenie w Bytomiu Głównego Komitetu Wykonawczego Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska
• 21 lutego 1919 – założono klub GKS Szombierki Bytom
• 18 sierpnia 1919 – w I powstaniu śląskim nieudany atak 150 powstańców Jana Lortza na koszary Reichswery oraz nieudany atak 9 powstańców na hotel Skrocha w celu opanowania wojskowej centrali telefonicznej.
• 4 stycznia 1920 – założono klub Polonia Bytom
• 1920 – założono w Bytomiu Towarzystwo Przyjaciół Nauk na Śląsku
• 27/28 maja 1920 – nieudany atak niemieckich bojówek na Hotel Lomnitz, gdzie miał siedzibę Polski Komisariat Plebiscytowy
• czerwiec 1920 – powstaje w Bytomiu Związek Hallerczyków
• 25 sierpnia 1920 – w Bytomiu podpisano umowę kończącą II powstanie śląskie
• 20 marca 1921 - plebiscyt górnośląski: w Bytomiu 29.890 (74,6%) głosujących opowiada się za przynależnością miasta do Niemiec, 10.101 (25,2%) za przyłączeniem do Polski
• 2/3 maja 1921 – podczas III powstania zajęcie na krótko Bytomia atakiem z Rozbarku i Miechowic przez powstańczy pułk Czesława Paula z Grupy "Wschód" i wyparcie powstańców przez rozjemcze wojska francuskie
• koniec maja 1921 – zajęcie przez powstańców dworca kolejowego
• 4 lipca 1921 – zabicie przez niemieckie bojówki dowódcy francuskiego garnizonu majora Bernarda Montallegre
• 5 lipca 1921 – zajęcie miasta przez wojska brytyjskie
• 1922 – przejęcie miasta przez Niemców
• listopad 1922 – siedziba Górnośląskiego Trybunału Rozjemczego
• 1929 – zbudowano stadion sportowy Hindenburg-Kampfbahn (obecny stadion TS Polonia Bytom)
• 8 listopada 1932 – otwarcie polskiego gimnazjum (obecne I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Smolenia)
• 9 na 10 listopada 1938 - Noc kryształowa, bojkot żydowskich sklepów i przedsiębiorstw, spalenie głównej synagogi
• 27 stycznia 1945 – zajęcie miasta przez Armię Czerwoną a następnie przyłączenie miasta do Polski.
• po 1945 - przybycie do miasta Polaków z Kresów Wschodnich, Bytom staje się jednym z większych skupisk Kresowian^[13].

[edytuj] Polityka

Bytom jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do rady miasta 25 radnych. Organem wykonawczym jest prezydent miasta. Siedzibą władz jest Urząd Miasta przy ul. Parkowej.

Na czele bytomskiej Rady Miejskiej stoi Kazimierz Bartkowiak, powołany na miejsce odwołanego Artura Krawczyka^[14], a jego zastępcami Stefania Wawer, Dariusz Wąsowicz i Andrzej Kostek^[15]. W Radzie Miasta, oprócz zwycięskiej Platformy Obywatelskiej, zasiadają radni Prawa i Sprawiedliwości, Lewicy i Demokratów, Wspólnego Bytomia i Porozumienia dla Bytomia^[16].

W wyborach parlamentarnych w 2007 roku do sejmu i senatu trafiło trzech bytomskich polityków: Jacek Brzezinka (poseł PO), Wojciech Szarama (poseł PiS) oraz Andrzej Misiołek (senator PO)^[17].

[edytuj] Prezydent

Prezydentem Bytomia w wyborach samorządowych w 2006 roku został Piotr Koj. Wygrał w drugiej turze wynikiem 82,6% pokonując tym samym dotychczasowego prezydenta, Krzysztofa Wójcika^[18].

Prezydenci Bytomia:

• Janusz Paczocha (1990-1994)
• Józef Korpak (1994–1996)
• Marek Kińczyk (1996–1998)
• Krzysztof Wójcik (1998–2006)^[19]
• Piotr Koj (od 2006)

[edytuj] Architektura

[edytuj] Układ urbanistyczny

W Bytomiu zachowany został układ urbanistyczny średniowiecznego miasta typowy dla ówczesnych miast europejskich, lokowanych na prawie niemieckim.

Z rogów prostokątnego rynku wybiegały pod kątem prostym po dwie ulice, a ponadto dwie w połowie dłuższych boków - z pierzei północnej i południowej. Kościół farny ulokowany był poza rynkiem świadcząc o jego przedlokacyjnym pochodzeniu. Obecny wygląd rynku, odbiegający od pierwotnego, jest wynikiem przebudów po II wojnie światowej^[20].

Wyburzenie zniszczonego po wojnie kwartału zabudowy w pierzei zachodniej spowodowało, że dzisiejszy rynek jest dwa razy większy od średniowiecznego. W miejscu usuniętej zabudowy stały co najmniej dwa bytomskie ratusze, z tego ostatni pochodzący z 1877 roku. Z przeprowadzonych na płycie rynku wykopalisk wiadomo, że co najmniej do XVI wieku niewielki murowany ratusz znajdował się pośrodku placu^[20].

Pod koniec XIII wieku miasto posiadało mury obronne z łamanego kamienia, z łupinowymi basztami. W XVI wieku fortyfikacje zostały wzmocnione wałem ziemnym. W skład fortyfikacji wchodził także nieistniejący zamek książęcy znajdujący się na placu Grunwaldzkim od XIII wieku, a niszczejący po podziale w 1369 roku. Do miasta prowadziły bramy Pyskowicka, Gliwicka i Krakowska. Mury obronne miasta wyburzono w pierwszej połowie XIX wieku, do dziś zachowały się zaledwie małe fragmenty. Pamiątką po warownym grodzie są nazwy ulic Wałowej i Murarskiej. Średniowieczne nazwy zachowały również Krakowska, Gliwicka, Krawiecka, Browarniana i Rzeźnicza.

Widocznym śladem po rozwoju przestrzennym Bytomia na przełomie XIX i XX wieku jest ciąg placów prowadzący od Rynku poprzez plac Grunwaldzki, plac Sobieskiego do placu Akademickiego, uzupełniony leżącym nieco na uboczu placem Słowiańskim. Ścisłe centrum tworzy od drugiej połowy XIX wieku po dziś dzień położony na zachód od rynku plac Kościuszki wraz z głównym deptakiem miasta, ulicą Dworcową.

[edytuj] Zabytki

Lista zabytków znajdujących się Bytomiu:

• Średniowieczny układ urbanistyczny centrum miasta. Owalny plan zabudowy, prostokątny rynek i szachownicowy układ ulic.
• Wzgórze św. Małgorzaty – od XI w. istniał tu warowny gród. Dziś znajduje się tu kościół św. Małgorzaty z 1881 r. oraz cmentarz parafialny.
• Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – wzniesiony przed 1254 r. (prawdopodobniej ok. 1230 r.); gotycki, przebudowany na początku XVI i w połowie XIX wieku; we wnętrzu obraz Madonny Bytomskiej z ok. 1415 r.
• Park miejski założony w 1870 r.
• Piwnice Gorywodów – gotyckie podziemia z końca XIII w. wymurowane z dolomitu.
• Kościół św. Wojciecha – (dawniej Mikołaja) wzniesiony w XIII w.; w XV w. przebudowany w XVIII w. W latach 1833 - 1945 kościół parafialny parafii ewangelicko-augsburskiej
• Kościół Świętego Ducha – barokowa kaplica wzniesiona w latach 1721-1728 na miejscu wcześniejszej drewnianej (wzniesionej przez Kazimierza księcia bytomskiego w XIII w.)
• Krzyż pokutny w kształcie litery T przy ulicy św. Cyryla i Metodego w Łagiewnikach. Prawdopodobnie z XIII – XIV wieku.
• Kościół św. Jacka – neoromański, wzniesiony w latach 1908-1911.
• Kościół Świętej Trójcy – neogotycki, wzniesiony w 1886
• Kościół św. Barbary – neoromański, wzniesiony w 1928.
• Budynek Opery Śląskiej – wzniesiony w latach 1899-1903 w stylu klasycystycznym.
• Cmentarz Mater Dolorosa – założony w 1876 r. z wieloma zabytkowymi nagrobkami.
• Cmentarz Żydowski – założony w 1866 r.
• Budynek I LO - ekspresyjny wzniesiony w 1929 r.
• Budynek IV LO – secesyjny wzniesiony w 1901 r.
• Budynek Szkoły Muzycznej – wzniesiony w latach 1867-1870 w stylu neogotyckim.
• Budynki sądu i aresztu śledczego – neogotyk (1860 r.); sąd w stylu neorenesansowym.
• Budynek Poczty – neorenesansowy wybudowany w latach 1905-1909.
• Budynek filii Muzeum Górnośląskiego – eklektyczny, wybudowany w latach 1897-1898.
• Liczne zabytkowe kamienice z XIX i XX w. (secesyjne, neorenesansowe, neogotyckie, eklektyczne)
• Zabytkowe osiedle robotnicze "Kolonia Zgorzelec" z przełomu XIX i XX wieku.
• Ruiny Pałacu Wincklerów z lat 1812-1817 w dzisiejszej bytomskiej dzielnicy Miechowice (niem. Miechowitz), zniszczonego w 1945, wraz z pozostałością po dawnym parku pałacowym.
• Szyb Krystyna zabytkowy szyb Kopalni Szombierki z wieżą z 1929 roku o unikatowy kształcie.

[edytuj] Kultura

Lista placówek kulturalnych w Bytomiu:

• Muzeum Górnośląskie
• Śląski Teatr Tańca
• Opera Śląska
• Kino Gloria
• Bytomskie Centrum Kultury
• Centrum Sztuki Współczesnej Kronika
• Śląska Galeria Sztuki
• Galeria Sztuki Użytkowej Stalowe Anioły
• Galeria "Rotunda" MBP
• Galeria "Suplement"
• Galeria "Pod Czaplą"
• Galeria "Platforma"
• Galeria "Pod Szrtychem"
• Galeria Sztuki "Od Nowa 2"
• Galeria SPAP "Plastyka" - Galeria "Kolor"
• Galeria "Stowarzyszenia.Rewolucja.Art.Pl"
• Galeria-herbaciarnia "Fanaberia"
• Chór Mieszany pw. św. Grzegorza Wielkiego

[edytuj] Imprezy cykliczne

• Bytomska Noc Świętojańska
• Międzynarodowa Konferencja Tańca Współczesnego
• Dni Bytomia

[edytuj] Edukacja i nauka

Obecnie w mieście istnieją 43 przedszkola, 27 szkół podstawowych, 22 gimnazja i 34 szkół średnich w tym 11 liceów ogólnokształcących, 7 liceów profilowanych, 9 techników i 7 zasadniczych szkół zawodowych^[21]. W Bytomiu działają także dwie szkoły artystyczne - Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa im. L. Różyckiego oraz Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna im. F. Chopina.

Najbardziej cenionymi szkołami są^{[potrzebne źródło]}: I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Smolenia, II Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego oraz IV Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego.

W Bytomiu i jego okolicy studiuje ok. 7 tys. studentów^[22], uczęszczających do siedmiu szkół wyższych:

• Polsko-Japońska Wyższa Szkoła Technik Komputerowych, Wydział Zamiejscowy Informatyki w Bytomiu
• Politechnika Śląska w Gliwicach, Wydział Transportu w Bytomiu
• Śląski Uniwersytet Medyczny, Wydział Zdrowia Publicznego w Bytomiu
• Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, wydział zamiejscowy w Bytomiu
• Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie, Wydział Aktorski w Bytomiu (specjalizacja aktor teatru tańca)
• Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji w Bytomiu
• Kolegium Nauczycielskie w Bytomiu

W mieście znajduje się także Miejska Biblioteka Publiczna z 10 filiami oraz 2 Młodzieżowe Domy Kultury.

[edytuj] Turystyka

[edytuj] Atrakcje turystyczne

• Stare Miasto liczące ponad 750 lat
• Rezerwat drzew bukowych Segiet w Suchej Górze
• Rezerwat ptactwa wodnego Żabie Doły pomiędzy Bytomiem, Chorzowem i Brzezinami Śląskimi
• Całoroczne centrum sportowo-rekreacyjne Dolomity Sportowa Dolina w wyrobisku nieczynnego kamieniołomu "Blachówka" w Suchej Górze
• Turystyczna linia kolejki wąskotorowej Bytom – Miasteczko Śląskie Zalew
• Najstarszy regularnie kursujący tramwaj w Polsce - Konstal N z 1949 roku na linii 38

[edytuj] Szlaki turystyczne

Znakowane:

• - Szlak Husarii Polskiej
• - Szlak Powstańców Śląskich
• - Szlak im. Zygmunta Kleszczyńskiego
• - Szlak Tysiąclecia

Spacerowe:

• - Bytom - szlakiem tradycji i kultury
• - Spacer po starym mieście

Ścieżki dydaktyczne:

• - Ciekawe drzewa Lasu Miechowickiego
• - Ścieżka dydaktyczna "Las Segiecki"

Pozostałe:

• 
  - Szlak Zabytków Techniki

[edytuj] Baza noclegowa

W mieście funkcjonuje niewielka baza noclegowa. Najstarszym hotelem jest dwugwiazdkowy "Bristol" działający w zabytkowej kamienicy Hotelu "Sanssouci" z 1858 roku przy ul. Dworcowej 16^[23].

Oprócz niego w mieście działa Hotel "Bytom" przy ul. Zabrzańskej 110, Hotel "Royal Inn" przy ul. Strzelców Bytomskich 87a, Motel "Tramp" przy ul. Dolnej 2 oraz Pensjonat Dolomity Sportowa Dolina przy ul. Blachówka 94 na Suchej Górze^[24].

[edytuj] Religia

 Zobacz też: Obiekty sakralne w Bytomiu.

Bytom ma 18 parafii rzymskokatolickich, z czego 17 parafii należy do 2 dekanatów: Bytom oraz Bytom-Miechowice w diecezji gliwickiej, natomiast parafia św. Jana Nepomucena w Łagiewnikach należy do dekanatu Świętochłowice, w archidiecezji katowickiej.

W mieście działają także następujące kościoły protestanckie: parafia ewangelicko-augsburska, parafia ewangelicko-metodystyczna, zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, zbór Kościoła Bożego w Chrystusie, zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, zbór Kościoła Reformowanego Adwentystów Dnia Siódmego oraz zbór Chrześcijan Dnia Siódmego.

Działalność prowadzą także wyznania restoracjonistyczne: Świadkowie Jehowy i Świecki Ruch Misyjny "Epifania".

W latach 1982-1990 w Bytomiu funkcjonowała parafia Kościoła Starokatolickiego Mariawitów pw. Miłosierdzia Bożego. Obecnie mariawici z Bytomia należą do parafii Matki Boskiej Różańcowej w Sosnowcu.

W mieście, na placu Grunwaldzkim, znajduje się także filia Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Katowicach.

[edytuj] Sport i rekreacja

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: opisać sport w Bytomiu, największe obiekty sportowe - bez list. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

• Lista klubów sportowych z Bytomia:
  • Polonia Bytom - klub piłkarski występujący w Ekstraklasie; dwukrotny mistrz Polski, czterokrotny wicemistrz Polski, trzykrotny finalista Pucharu Polski, zdobywca Pucharu Rappana, najbardziej utytułowany klub piłkarski w Bytomiu
  • TMH Polonia Bytom - klub hokeja na lodzie występujący w hokejowej Ekstralidze; sześciokrotny Mistrz Polski, trzykrotny wicemistrz Polski. W klubie grali i nadal graną Olimpijczycy i reprezentanci Polski w hokeja na lodzie m.in. Mariusz Puzio czy Krzysztof Kuźniecow.
  • Szombierki Bytom - klub piłkarski mający na swoim koncie jedno mistrzostwo Polski oraz jedno wicemistrzostwo Polski, aktualnie występuje w A klasie
  • MLKS Czarna Strzała Bytom - znany w Polsce, odnoszący sukcesy klub łuczniczy. Wychowankiem klubu jest Olimpijka Małgorzata Sobieraj. Klub ma też sporo utalentowanych juniorów.
  • Rozbark Bytom - klub piłkarski który w całej swej historii najwyżej występował w III lidze (1970 rok), w 2006 roku został zlikwidowany z powodu kłopotów finansowych, w ostatnim swym sezonie zdołał utrzymać się w IV lidze
  • Bobrek Karb Bytom – klub piłkarski bez większych sukcesów. W sezonach 2001/02 oraz 2002/03 grał w IV lidze. Obecnie nie posiada drużyny seniorów
  • Czarni Sucha Góra – klub piłkarski grający obecnie w klasie A. Powstał w 1920 roku, klub ten posiada także kobiecą sekcję piłki nożnej
  • Silesia Miechowice - klub sportowy posiadający dwie sekcje: piłki nożnej oraz tenisa stołowego. Piłkarska sekcja występuje w lidze okręgowej, z kolei tenisiści stołowi rywalizują w południowej grupie I ligi. Największym sukcesem piłkarzy jest awans do 1/8 finału Pucharu Polski w 1968 roku.
  • Rodło Górniki - klub piłkarski grający na poziomie klasy A do której awansował w sezonie 2005/2006. Najpopularniejszymi wychowankami tego klubu są Józef Wandzik i Martin Max
  • Tempo Stolarzowice - klub piłkarski uczestniczący w rozgrywkach klasy A. Do tej klasy rozgrywkowej awansowali w sezonie 2005/2006
  • ŁKS Łagiewniki - kolejny klub piłkarski bez znaczących sukcesów, od kilku sezonów regularnie występuje w rozgrywkach klasy B
  • Czarni Bytom - obecnie działają dwie sekcje: rugby oraz judo, w latach świetności istniała również drużyna piłkarska. Sekcja judo należy do najlepszych w Polsce, w swym gronie ma również olimpijczyków. Rugbiści z kolei swoje najlepsze lata mają już za sobą i obecnie skupiają się na szkoleniu młodzieży, swego czasu był to czołowy klub w Polsce.
  • WTS Bytom - klub piłki wodnej który kontynuuje tradycje Polonii Bytom w tej dziedzinie sportu, obecnie skupia się głównie na szkoleniu młodzieży
  • Górnik Bytom - bardzo znany i ceniony klub tenisa ziemnego, w swych szeregach ma wielu utalentowanych i utytułowanych wychowanków. Organizuje turnieje zarówno rangi krajowej jak i międzynarodowej.
  • FC Pocztowa (piłka nożna) - nowy klub, który dopiero się rozwija (mecze rozegrane z innymi klubami tylko towarzysko); żadnych osiągnięć, klub który wygrał mistrzostwa MiędzyUliczne 2006; II Miejsce w sezonie 05/06
  • Nadzieja Bytom - nowy klub piłkarski, który od sezonu 2008/2009 bierze udział w rozgrywkach klasy B

Lista sportowców bytomskich:

• Zygmunt Anczok - piłkarz Polonii Bytom i reprezentacji narodowej w piłce nożnej
• Henryk Apostel - piłkarz Rozbarku Bytom i Polonii Bytom, wiceprezes PZPN do spraw szkolenia
• Mariusz Bacik - koszykarz
• Jan Banaś - piłkarz Polonii Bytom i reprezentacji narodowej w piłce nożnej
• Małgorzata Ćwienczek - łuczniczka
• Paul Freier - piłkarz
• Krzysztof Gajtkowski - piłkarz
• Damian Jonak - bokser, młodzieżowy mistrz świata organizacji WBC w bokserskiej wadze junior średniej.
• Henryk Kempny - piłkarz Polonii Bytom i reprezentacji narodowej w piłce nożnej
• Ryszard Koncewicz - piłkarz i trener Polonii Bytom
• Edmund Kowal - były piłkarz m.in. Legii Warszawa, Górnika Zabrze oraz reprezentacji narodowej w piłce nożnej
• Robert Krawczyk - judoka Czarni Bytom
• Krzysztof Kuźniecow - hokeista Polonii Bytom i reprezentacji Polski
• Waldemar Legień - judoka
• Jan Liberda - piłkarz Polonii Bytom i reprezentacji narodowej w piłce nożnej
• Przemysław Matyjaszek - judoka Czarni Bytom
• Grzegorz Panfil - tenisista klubu Górnik Bytom
• Marek Plawgo - lekkoatleta
• Roman Szewczyk - piłkarz
• Józef Szmidt - polski lekkoatleta, trójskoczek, dwukrotny mistrz olimpijski, rekordzista świata
• Edward Szymkowiak - bramkarz Polonii Bytom i reprezentacji narodowej w piłce nożnej
• Kazimierz Trampisz - piłkarz Polonii Bytom
• Walter Winkler - piłkarz Polonii Bytom i reprezentacji narodowej w piłce nożnej
• Janusz Wojnarowicz - judoka Czarni Bytom
• Marian Donat - judoka Czarni Bytom

[edytuj] Gospodarka

[edytuj] Przemysł

W Bytomiu niegdyś działało 11 kopalń i 2 huty żelaza. Dziś z przemysłu ciężkiego w mieście została tylko kopalnia Bobrek-Centrum. W styczniu 2008 roku oddano do użytku 1. etap Bytomskiego Parku Przemysłowego na zrekultywowanych terenach po zamkniętych zakładach górniczo-hutniczych "Orzeł Biały".

[edytuj] Handel

 Z tym tematem związana jest kategoria: Centra handlowe w Bytomiu.

Handel jest jednym z głównych filarów gospodarki Bytomia. Jako miasto o długich tradycjach handlowych, nadal bardzo dobrze spełnia swoją rolę. Centrum Bytomia, a głównie ulica Dworcowa i Rynek są największą siedzibą sprzedawców w gminie. Na wiosnę 2010 roku 60 metrów od Rynku - na skwerze pomiędzy placem Kościuszki i ulicami Jainty, Piekarską, Dzieci Lwowskich - zostanie otwarta galeria handlowo-rozrywkowa "Agora", wybudowana przez skandynawską firmę Braaten+Pedersen plus Partners (po otwarciu zostanie zakupiona za 263 mln zł przez brytyjską firmę "First Property Group")^[25]. Ponadto w Bytomiu działają 3 centra handlowe i 3 hipermarkety

[edytuj] Transport

[edytuj] Komunikacja miejska

Mieszkańcy Bytomia korzystają z 53 linii autobusowych i 11 tramwajowych. Komunikację miejską w Bytomiu organizuje niemal całkowicie KZK GOP. Na jego zlecenie wszystkie linie tramwajowe obsługiwane są przez spółkę Tramwaje Śląskie, a liniami autobusowymi zajmują się m.in. PKM Tychy, PKM Świerklaniec i Nowak Transport.

[edytuj] Transport drogowy

Bytom leży na skrzyżowaniu głównych szlaków komunikacyjnych o charakterze regionalnym, krajowym oraz międzynarodowym. Zapewnia dzięki temu dobre połączenia z miastami Aglomeracji Górnośląskiej i ważnymi ośrodkami miejskimi w kraju, ale również z krajami: Czechami, Słowacją, Niemcami i Ukrainą. W przyszłości dodatkowe połączenia drogowe z miastem na kierunku północ-południe zapewni autostrada A1.

Drogi Wojewódzkie:

• 911 Bytom – Piekary Śląskie – Świerklaniec
• 925 Rybnik – Ruda Śląska – Bytom

Drogi Krajowe:

• 11 Bytom – Lubliniec – Poznań - Piła – Kołobrzeg
• 78 Chałupki – Gliwice – Bytom - Zawiercie – Chmielnik
• 79 Bytom – Katowice – Kraków – Warszawa
• 88 Bytom – Gliwice – Strzelce Opolskie
• 94 Legnica – Wrocław – Bytom – Kraków

Drogi Europejskie:

• E40

Autostrady:

• A1E75 (północ-południe) - planowana (Gdańsk - Toruń - Łódź - Częstochowa - Bytom -Gliwice - Żory - Gorzyczki)

[edytuj] Transport kolejowy

Linie kolejowe łączą Bytom bezpośrednio z wieloma miastami (połączenia bezpośrednie):

• Bytom-Lubliniec-Poznań-Kołobrzeg
• Bytom-Lubliniec-Poznań-Szczecin-Świnoujście
• Bytom-Wieluń-Poznań-Szczecin-Świnoujście
• Bytom-Inowrocław-Gdynia-Hel
• Bytom-Katowice-Warszawa (od 1 września 2009 roku połączenie zlikwidowane)
• Bytom-Katowice-Kraków
• Bytom-Katowice-Bielsko-Biała/Zakopane
• Bytom-Tarnowskie Góry-Lubliniec-Kluczbork/Wieluń Dąbrowa
• Bytom-Gliwice

Ponadto z Bytomia do Miasteczka Śl. przez Tarnowskie Góry (głównie w sezonie letnim) kursują kolejki wąskotorowe Górnośląskich Kolei Wąskotorowych.

[edytuj] Transport lotniczy

W odległości około 20 km na północ od Bytomia zlokalizowany jest międzynarodowy port lotniczy "Katowice" w Pyrzowicach. Posiada on roczną przepustowość 3,6 mln pasażerów (dwa terminale). W 2006 obsłużono 1,5 mln pasażerów Poza tym ma także terminal cargo. Obsługuje stałe połączenia rejsowe z ponad dwudziestoma liniami lotniczymi: Ryanair, Centralwings, EuroLOT, LOT, Lufthansa, oraz Wizz Air.

Ponadto w odległości około 80 km znajduje się międzynarodowe lotnisko w Krakowie-Balicach. Jest to największy port regionalny w kraju i drugi po warszawskim Okęciu pod względem liczby obsługiwanych pasażerów. Obsługuje stałe połączenia rejsowe z ponad dwudziestoma liniami lotniczymi: Air France, Centralwings, EuroLOT, LOT, Lufthansa, oraz SkyEurope.

W niedalekiej odległości (ok. 70–90 km) od Bytomia znajduje się także międzynarodowy port lotniczy Ostrava-Mošnov w Czechach. Z jego usług korzysta niemal piętnaście linii lotniczych: Austrian Airlines, Air Europa i Fischer Air.

[edytuj] Bytomianie i ludzie związani z Bytomiem

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Bytomiem.

[edytuj] Urodzeni w Bytomiu

• Grzegorz Gerwazy Gorczycki (1665?-1734), polski kompozytor i muzyk
• Adolf Kober (1879-1958), rabin i historyk
• Max Tau (1897-1976), niemiecko-żydowski pisarz
• Paul Habraschka (1897-1969), niemiecki poeta i pisarz, humorysta
• Henry J. Leir (1900-1998), amerykański przemysłowiec, finansista i filantrop
• Leo Scheffczyk, kardynał (1920-2005), niemiecki teolog
• Hans-Joachim Kasprzik (1928-1997), niemiecki reżyser filmowy
• Reiner Zimnik (*1930), niemiecki pisarz, malarz i ilustrator
• Karin Stanek (*1943), polska piosenkarka
• Leszek Engelking (*1955), polski poeta, pisarz, tłumacz, krytyk i literaturoznawca
• Agnieszka Fatyga (*1958), polska aktorka i piosenkarka
• Gosia Andrzejewicz (*1984), polska piosenkarka

[edytuj] Honorowi obywatele miasta

• Hubert Kowol - proboszcz parafii św. Barbary w latach 1965-2000^[26]
• Jan Drabina - prof. dr hab., polski religioznawca, historyk, i mediewista
• Wiesław Ochman - śpiewak operowy
• Aleksander Sieroń - doktor medycyny, szef Kliniki Chorób Wewnętrznych, Angiologii i Medycyny Fizykalnej w Bytomiu

[edytuj] Zobacz też

• Górnośląski Związek Metropolitalny
• Tripolis (Niemcy)

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• "Kościoły i kaplice Bytomia" - Halina i Zbigniew Łabęccy
• "Bytomskie zabytki" - praca zbiorowa pod redakcją Jana Drabiny
• "Dzielnice Bytomia na starych fotografiach, pocztówkach i planach" - praca zbiorowa pod redakcją Jana Drabiny

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona miasta
  • Bytom na starych pocztówkach
• Kamienice Bytomia
• Historia bytomskiego zamku
• Bytomski jarmark staroci
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Dzielnice Bytomia Bobrek • Górniki • Karb • Łagiewniki • Miechowice • Rozbark • Stolarzowice • Stroszek • Sucha Góra • Szombierki

p • d • e Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia Silesia Członkowie Bytom • Chorzów • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jaworzno • Katowice • Mysłowice • Piekary Śląskie • Ruda Śląska • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tychy • Zabrze Przyszli członkowie Będzin • Czeladź • Knurów • Mikołów • Tarnowskie Góry

p • d • e Województwo śląskie Miasta na prawach powiatu Bielsko-Biała • Bytom • Chorzów • Częstochowa • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Katowice • Mysłowice • Piekary Śląskie • Ruda Śląska • Rybnik • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tychy • Zabrze • Żory Powiaty będziński • bielski • bieruńsko-lędziński • cieszyński • częstochowski • gliwicki • kłobucki • lubliniecki • mikołowski • myszkowski • pszczyński • raciborski • rybnicki • tarnogórski • wodzisławski • zawierciański • żywiecki

p • d • e Miasta województwa śląskiego Miasta powiatowe Będzin • Bielsko-Biała • Bieruń • Bytom  • Cieszyn • Chorzów • Częstochowa • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Katowice • Kłobuck • Lubliniec • Mikołów • Mysłowice  • Myszków • Piekary Śląskie  • Pszczyna • Racibórz • Ruda Śląska • Rybnik • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tarnowskie Góry • Tychy • Wodzisław Śląski • Zabrze • Zawiercie • Żory • Żywiec Miasta gminne Blachownia • Czechowice-Dziedzice • Czeladź • Czerwionka-Leszczyny • Imielin • Kalety • Kłobuck • Knurów • Koniecpol • Koziegłowy • Krzanowice • Krzepice • Kuźnia Raciborska • Lędziny • Łaziska Górne • Łazy• Miasteczko Śląskie • Ogrodzieniec • Orzesze • Pilica • Poręba • Pszów • Pyskowice • Radlin • Radzionków • Rydułtowy  • Siewierz • Skoczów • Sławków • Sośnicowice • Strumień • Szczekociny • Szczyrk • Toszek • Ustroń • Wilamowice • Wisła • Wojkowice • Woźniki • Żarki

p • d • e Gminy górnicze Babice • Bestwina • Będzin • Bieruń • Bobrowniki • Boguszów-Gorce • Bojszowy • Brzeszcze • Bytom • Chełm Śląski • Chełmek • Chorzów • Cyców • Czechowice-Dziedzice • Czeladź • Czerwionka-Leszczyny • Dąbrowa Górnicza • Gaszowice • Gierałtowice • Gliwice • Goczałkowice-Zdrój • Godów • Gorzyce • Imielin • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Jejkowice • Katowice • Knurów • Kornowac • Lędziny • Libiąż • Lubomia • Ludwin • Lyski • Łaziska Górne • Marklowice • Miedźna • Mikołów • Mszana • Mysłowice • gm. miejska Nowa Ruda • gm. wiejska Nowa Ruda • Ornotowice • Orzesze • gm. wiejska Oświęcim • Pawłowice • Piekary Śląskie • Pilchowice • Psary • Pszczyna • Pszów • Puchaczów • Radlin • Radzionków • Ruda Śląska • Rybnik • Rydułtowy • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Sośnicowice • Suszec • Świerklany • Świętochłowice • Trzebinia • Tychy • Wałbrzych • Wodzisław Śląski • Wojkowice • Wyry • Zabrze • Zebrzydowice • Żory

p • d • e Dawne powiaty pruskiej prowincji Śląsk Miasta na prawach powiatu Bytom (Beuthen) • Wrocław (Breslau) • Brzeg (Brieg) • Gliwice (Gleiwitz) • Głogów (Glogau) • Görlitz • Zabrze (Hindenburg) • Jelenia Góra (Hirschberg im Riesengebirge) • Katowice (Kattowitz) • Legnica (Liegnitz) • Nysa (Neisse) • Opole (Oppeln) • Racibórz (Ratibor) • Świdnica (Schweidnitz) • Wałbrzych (Waldenburg) Powiaty Beuthen-Tarnowitz (Tarnowskie Góry) • Breslau (Wrocław) • Cosel (Koźle) • Falkenberg O.S. (Niemodlin) • Frankenstein (Ząbkowice Śląskie) • Fraustadt (Wschowa) • Freistadt O.S. (Kożuchów) • Glatz (Kłodzko) • Goldberg (Złotoryja) • Görlitz • Groß Wartenberg (Syców) • Grottkau (Grodków) • Grünberg (Zielona Góra) • Guhrau (Góra) • Guttentag (Dobrodzień) • Habelschwerdt (Bystrzyca Kłodzka) • Hindenburg O.S. (Zabrze) • Kreuzburg O.S. (Kluczbork) • Leobschütz (Głubczyce) • Löwenberg (Lwówek Śląski) • Lüben (Lubin) • Militsch (Milicz) • Münsterberg (Ziębice) • Namslau (Namysłów) • Neumarkt O.S. (Środa Śląska) • Nimptsch (Niemcza) • Oels (Oleśnica) • Ohlau (Oława) • Oppeln (Opole) • Reichenbach (Dzierżoniów) • Rosenberg O.S. (Olesno) • Rothenburg (Oberlausitz) • Schweidnitz (Świdnica) • Sprottau (Szprotawa) • Strehlen (Strzelin) • Striegau (Strzegom) • Teschen (Cieszyn) • Tost-Gleiwitz (Gliwice) • Trebnitz (Trzebnica) • Walndenburg (Wałbrzych) • Wohlau (Wołów)