Orzesznik pięciolistkowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Orzesznik pięciolistkowy
Hickory07103.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd bukowce
Rodzina orzechowate
Rodzaj orzesznik
Gatunek orzesznik pięciolistkowy
Nazwa systematyczna
Carya ovata (Mill.) K.Koch
Dendrologie 1:598. 1869
Synonimy

C. alba Nutt.

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Owoce

Orzesznik pięciolistkowy (Carya ovata (Mill.) K.Koch), zwany także przeorzechem pięciolistkowym lub hikorą pięciolistkową – gatunek drzewa należącego do rodziny orzechowatych. Występuje naturalnie w Ameryce Północnej – od prowincji Quebec w Kanadzie po północno-wschodni Meksyk[2]. W Europie jest znany od dawna (1629). W Polsce jest czasami uprawiany w parkach północnej i zachodniej części kraju (np. w Arboretum w Glinnej, Arboretum w Karnieszewicach).

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo dorastające do 27 m wysokości. Korona jest wąska i wyniosła. Posiada długi pień, z którego wyrastają długie, lekkie i łukowato wygięte gałęzie. Bardzo łamliwy podczas porywistych wiatrów bądź burz[2].
Kora
Kora ma barwę jasnoszarą. Łuszcząca się wąskimi pasmami, które odstają od pnia. Przypuszcza się, że ma do służyć odstraszaniu wiewiórek, które żywią się owocami tego gatunku[2].
Pędy
Pędy są grube, często aksamitne. Przy pąkach zazwyczaj występuje czerwono-brązowy kutner[2].
Pąki
Pokryte są czarnymi łuskami. Pąk szczytowy jest gruby. Ma około 15 mm grubości. Ma barwę zielono-brązową bądź matowozłotą. Czasami bywa jedwabiście omszony[2].
Liście
Liście nieparzystopierzaste składające się z 5 (bardzo rzadko z 7) listków. Szczytowy listek jest największy i może osiągać nawet do 30 cm długości. Listki są eliptyczne lub odwrotnie jajowate, piłkowane. Listki są grube i często tłuste. Ogonek liściowy jest sztywny i jest zwykle owłosiony tylko u nasady. Są prawie nagie, choć rudawe owłosienie może się pojawiać na brzegach liści. Jesienią przebarwiają się na złotożółty kolor[2].
Kwiaty
Drobne, rozdzielnopłciowe. Kwiaty męskie zebrane w kotki, kwiaty żeńskie po kilka w kłosy na szczytach pędów.
Owoce
Kuliste do 6 cm średnicy, w grubej okrywie, pękającej i odpadającej po dojrzeniu. Orzech jest wyraźnie żebrowany i posiada cienką, białą skorupkę. Dość smaczny, jadalny[2].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rośnie w dolinach rzek, na zboczach, na równinach, na żyznych, dostatecznie wilgotnych glebach. Wchodzi w skład wielogatunkowych lasów liściastych. Jest wytrzymały na mrozy.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Podgatunki orzesznika pięciolistkowego:

  • Carya ovata var. australis, syn. C. australis lub C. carolinae-septentrionalis
  • Carya ovata var. ovata

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • W Ameryce jest uprawiany w licznych odmianach ze względu na cenne drewno, a także w przeszłości stanowił źródło pożywienia rdzennych amerykanów mimo iż owoce nie są tak smaczne jak Orzesznik jadalny Carya illinoinensis.
  • U nas uprawiany czasami w parkach jako roślina ozdobna.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-08].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Johnson O., More D.: Drzewa. Warszawa: Multico, 2009, s. 176. ISBN 978-83-7073-643-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.