Ostrokrzew paragwajski
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Ostrokrzew paragwajski | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | astrowe |
| Rząd | ostrokrzewowce |
| Rodzina | ostrokrzewowate |
| Rodzaj | ostrokrzew |
| Gatunek | ostrokrzew paragwajski |
| Nazwa systematyczna | |
| Ilex paraguariensis A.St.-Hil. Mém. Mus. Hist. Nat. 9: 351 1822[2] |
|
| Synonimy | |
|
Ilex mate St. Hil. |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Ostrokrzew paragwajski (Ilex paraguariensis A.St.-Hil.) – gatunek drzewa z rodziny ostrokrzewowatych (Aquifoliaceae Bartl.). Występuje w stanie dzikim w Ameryce Południowej (Brazylia, Argentyna, Paragwaj, Urugwaj[3]. Nazwę (Ilex paraguarensis) tej roślinie nadał francuski botanik Auguste de Saint Hilaire w 1822 roku[2]. Hiszpańska nazwa potoczna to yerba mate[4], a portugalska erva-mate.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Wiecznie zielone drzewo dorastające nawet do 15 metrów wysokości[4], ale zwykle wysokość nie przekracza 6-8 metrów[5].
- Pień
- Kora biaława i gładka, pień krótki, drewno nietrwałe, łatwo butwiejące[4].
- Liście
- Zimozielone, odwrotnie podłużnie jajowate, z zewnątrz błyszczące, odlegle ząbkowane. Osiągają długość ponad 5 cm[4].
- Kwiaty
- Rośliny zmienne, zarówno jedno- jak i dwupienne. Kwiaty zawsze rozdzielnopłciowe, zebrane w pęczki w kątach liści, drobne, białe lub kremowe. Mają mały, 4–5-działkowy kielich, 4-płatkową koronę zrośniętą do połowy, 1 czterokomorowy słupek o bardzo krótkiej szyjce i 4 pręciki przyrośnięte do korony[4]. Kwitnie od października do grudnia.
- Owoce
- Ciemnoczerwona lub fioletowa, mięsista jagoda[5].
Zastosowanie [edytuj]
- Sztuka kulinarna: w Ameryce Południowej ostrokrzew ma znaczenie podobne jak herbata w Europie. W celach spożywczych wykorzystywane są liście oraz gałązki w ustawowo określonych proporcjach do produkcji yerba mate. Dziko rosnący ostrokrzew ma aromatyczny, silny zapach i smak[6]. Napar z tej rośliny, znany jako yerba mate (herbata paragwajska, mate) przyrządza się z pokruszonych, suchych (rzadziej świeżych), specjalnie spreparowanych liści oraz gałązek[4].
- Roślina uprawna: W ciągu roku z jednego drzewa można zebrać 65–85 funtów suszonych liści. Plony z jednego drzewa są zbierane co trzy lata, aby zapobiec „utracie mocy” rośliny. W XVII wieku przybyli do Paragwaju Jezuici założyli pierwsze większe plantacje.
- Roślina lecznicza: Indianie Guarani piją napar z liści ostrokrzewu paragwajskiego od czasów prekolumbijskich, aby zmniejszyć uczucie głodu, zwalczyć zmęczenie i zredukować stres[6].
- Surowiec zielarski: liście, zawierają 0,9–1,8% kofeiny[4], oraz witaminy A, B1, B2, C, sole mineralne, inozytol, cholinę, kwas nikotynowy, flawonoidy[6].
- Działanie: napar działa pobudzająco, zmniejsza postęp miażdżycy, oczyszcza organizm z ciężkich metali i toksyn, rozszerza naczynia krwionośne, działa odchudzająco[6].
Obecność w kulturze i symbolice [edytuj]
W różnych częściach świata ostrokrzew paragwajski służy ludziom do nawiązywania więzi o charakterze nieformalnym opartej na wspólnym rytualnym piciu yerba mate[6].
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001.... [dostęp 2013-01-10].
- ↑ 2,0 2,1 The Plant List. [dostęp 2013-01-30].
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2013-01-30].
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- ↑ 5,0 5,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Yerba Mate – Ostrokrzew paragwajski posiada ogromne właściwości lecznicze, wspomagające odchudzanie. [dostęp 2013-02-03].
