Ostrokrzew paragwajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ostrokrzew paragwajski
Ilex paraguariensis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-074.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd ostrokrzewowce
Rodzina ostrokrzewowate
Rodzaj ostrokrzew
Gatunek ostrokrzew paragwajski
Nazwa systematyczna
Ilex paraguariensis A.St.-Hil.
Mém. Mus. Hist. Nat. 9: 351 1822[2]
Synonimy

Ilex mate St. Hil.

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Plantacja ostrokrzewu paragwajskiego

Ostrokrzew paragwajski (Ilex paraguariensis A.St.-Hil.) – gatunek drzewa z rodziny ostrokrzewowatych (Aquifoliaceae Bartl.). Występuje w stanie dzikim w Ameryce Południowej (Brazylia, Argentyna, Paragwaj, Urugwaj[3]. Nazwę (Ilex paraguarensis) tej roślinie nadał francuski botanik Auguste de Saint Hilaire w 1822 roku[2]. Hiszpańska nazwa potoczna to yerba mate[4], a portugalska erva-mate.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wiecznie zielone drzewo dorastające nawet do 15 metrów wysokości[4], ale zwykle wysokość nie przekracza 6-8 metrów[5].
Pień
Kora biaława i gładka, pień krótki, drewno nietrwałe, łatwo butwiejące[4].
Liście
Zimozielone, odwrotnie podłużnie jajowate, z zewnątrz błyszczące, odlegle ząbkowane. Osiągają długość ponad 5 cm[4].
Kwiaty
Rośliny zmienne, zarówno jedno- jak i dwupienne. Kwiaty zawsze rozdzielnopłciowe, zebrane w pęczki w kątach liści, drobne, białe lub kremowe. Mają mały, 4–5-działkowy kielich, 4-płatkową koronę zrośniętą do połowy, 1 czterokomorowy słupek o bardzo krótkiej szyjce i 4 pręciki przyrośnięte do korony[4]. Kwitnie od października do grudnia.
Owoce
Ciemnoczerwona lub fioletowa, mięsista jagoda[5].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka kulinarna: w Ameryce Południowej ostrokrzew ma znaczenie podobne jak herbata w Europie. W celach spożywczych wykorzystywane są liście oraz gałązki w ustawowo określonych proporcjach do produkcji yerba mate. Dziko rosnący ostrokrzew ma aromatyczny, silny zapach i smak[6]. Napar z tej rośliny, znany jako yerba mate (herbata paragwajska, mate) przyrządza się z pokruszonych, suchych (rzadziej świeżych), specjalnie spreparowanych liści oraz gałązek[4].
  • Roślina uprawna: W ciągu roku z jednego drzewa można zebrać 30-38 kg suszonych liści. Plony z jednego drzewa są zbierane co trzy lata, aby zapobiec „utracie mocy” rośliny. W XVII wieku przybyli do Paragwaju Jezuici założyli pierwsze większe plantacje.
  • Roślina lecznicza: Indianie Guarani piją napar z liści ostrokrzewu paragwajskiego od czasów prekolumbijskich, aby zmniejszyć uczucie głodu, zwalczyć zmęczenie i zredukować stres[6].

Obecność w kulturze i symbolice[edytuj | edytuj kod]

W różnych częściach świata ostrokrzew paragwajski służy ludziom do nawiązywania więzi o charakterze nieformalnym opartej na wspólnym rytualnym piciu yerba mate[6].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001.... [dostęp 2013-01-10].
  2. 2,0 2,1 The Plant List. [dostęp 2013-01-30].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2013-01-30].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  5. 5,0 5,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Yerba Mate – Ostrokrzew paragwajski posiada ogromne właściwości lecznicze, wspomagające odchudzanie. [dostęp 2013-02-03].