Pakistan Wschodni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pakistan Wschodni
Pakistan Zachodni i Pakistan Wschodni

Pakistan Wschodni (beng. পূর্ব পাকিস্তান, Purbo Pakistan, urdu مشرقی پاکستان, Mashriqi Pakistan) – dawna prowincja Pakistanu istniejąca w latach 19551971, obecnie niepodległe państwo Bangladesz.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1947 Indie Brytyjskie uzyskały niepodległość jako dwa odrębne państwa – Indie i Pakistan. Historyczny Bengal został wówczas podzielony na przyłączony do Indii Bengal Zachodni i połączony z odległym o 1600 km Pakistanem – Bengal Wschodni.

W 1949 zawiązała się zrzeszająca zarówno prawicowe jak i lewicowe środowiska Liga Awami, która postawiła postulat uzyskania przez Bengal Wschodni autonomii i uznania języka bengalskiego za drugi język urzędowy. W 1954 Liga Awami wygrała wybory w Bengalu Wschodnim. Zwycięstwo separatystycznego ugrupowania spowodowało gwałtowną reakcję władz pakistańskich. Aresztowano większość działaczy Ligi Awami i zawieszono lokalne władze. W obawie przed wzrostem dążeń separatystycznych w innych częściach państwa, w 1955 przeprowadzono reformę administracyjną, na mocy której zlikwidowano tradycyjne monarchie w zachodniej części Pakistanu, zaś sama prowincja Bengal Wschodni została zlikwidowana i przekształcona w prowincję Pakistan Wschodni.

Pomimo tych gwałtownych kroków 23 marca 1956 przyjęta została nowa konstytucja Pakistanu, zgodnie z którą kraj stawał się odtąd federacją dwóch autonomicznych prowincji – Pakistanu Zachodniego i Pakistanu Wschodniego. Obie prowincje miały mieć równą reprezentację w parlamencie i autonomię w sprawach wewnętrznych. Język bengalski został także uznany za drugi język urzędowy.

W 1958 doszło do przewrotu wojskowego. Władzę przejął generał Muhammad Ayub Khan. W całym kraju wprowadzono stan wojenny i zlikwidowano federacyjny charakter państwa.

Zamach stanu i odebranie Pakistanowi Wschodniemu autonomii spowodowały wzrost napięcia. Głównym liderem Bengalczyków stał się nowy przywódca Ligi Awami, Sheikh Mujibur Rahman. W 1963 Liga otwarcie zażądała niepodległości Pakistanu Wschodniego.

W 1969 obalono reżim wojskowy. Nowy prezydent Pakistanu Jahja Khan przywrócił federacyjny ustrój państwa i autonomię Pakistanu Wschodniego. W przeprowadzonych 7 grudnia 1970 wyborach uzyskała ona 167 na 169 zagwarantowanych Pakistanowi Wschodniemu mandatów, co jednocześnie uczyniło ją najsilniejszym ugrupowaniem w pakistańskim parlamencie. Obawa przed parlamentem zdominowanym przez bengalską partię spowodowała blokadę przez premiera Zulfikara Ali Bhutto obrad parlamentu. Posunięcie Bhutto doprowadziło do wybuchu zamieszek w Pakistanie Wschodnim, które przerodziły się szybko w powstanie.

Próba ratowania jedności państwa spowodowała interwencję zbrojną wojsk pakistańskich 25 marca 1971. Wybuchła krótka, jednak niezwykle krwawa wojna domowa. Do Indii zbiegło wówczas około 10 milionów Bengalczyków. 17 kwietnia 1971 w Kalkucie członkowie Ligi Awami proklamowali niepodległość Pakistanu Wschodniego pod nazwą Bangladesz. Sytuacja w Pakistanie Wschodnim spowodowała znaczny podział na arenie międzynarodowej. Niepodległość Bangladeszu poparły m.in. Indie i ZSRR, podczas gdy Stany Zjednoczone i Chiny opowiedziały się za integralnością terytorialną Pakistanu. Tak znaczny rozdźwięk spowodował niemożność podjęcia decyzji w sprawie Bangladeszu przez ONZ.

W listopadzie Indie udzieliły pomocy militarnej powstańcom bengalskim. W odpowiedzi 3 grudnia 1971 Pakistan dokonał serii nalotów na indyjskie lotniska przy granicy z Pendżabem i Kaszmirem. Dzień później wybuchła wojna indyjsko-pakistańska. W obliczu niemożliwości podjęcia walki z lepiej uzbrojoną armią indyjską Pakistan ogłosił 16 grudnia 1971 kapitulację i uznanie niepodległości Bangladeszu.

Rząd[edytuj | edytuj kod]

Okres Gubernatorzy Pakistanu Wschodniego
14 października 1955 – marzec 1956 Amiruddin Ahmad
Marzec 1956 – 13 kwietnia 1958 A. K. Fazlul Huq
13 kwietnia 1958 – 3 maja 1958 Hamid Ali (tymczasowo)
3 maja 1958 – 10 października 1958 Sultanuddin Ahmad
10 października 1958 – 11 kwietnia 1960 Gov Zakir Husain
11 kwietnia 1960 – 11 maja 1962 Azam Khan
11 maja 1962 – 25 października 1962 Ghulam Faruque
25 października 1962 – 23 marca 1969 Abdul Monem Khan
23 marca 1969 – 25 marca 1969 Mirza Nurul Huda
25 marca 1969 – 23 sierpnia 1969 Muzaffaruddin (tymczasowo)
23 sierpnia 1969 – 1 września 1969 Sahabzada Yaqub Khan
1 września 1969 – 7 marca 1971 Syed Mohammad Ahsan
7 marca 1971 – 31 sierpnia 1971 Tikka Khan
31 sierpnia 1971 – 14 grudnia 1971 Abdul Motaleb Malik
14 grudnia 1971 – 16 grudnia 1971 Amir Abdullah Khan Niazi
Okres Premierzy Pakistanu Wschodniego
sierpień 1955 – wrzesień 1956 Abu Hussain Sarkar
wrzesień 1956 – marzec 1958 Ata-ur-Rahman Khan
marzec 1958 Abu Hussain Sarkar
marzec 1958 – 18 czerwca 1958 Ata-ur-Rahman Khan
18 czerwca 1958 – 22 czerwca 1958 Abu Hussain Sarkar
25 sierpnia 1958 – 7 października 1958 Ata-ur-Rahman Khan

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia historyczna świata, tom X, wyd. Opres, Kraków, 2002
  • Encyklopedia historyczna świata, tom XI, wyd. Opres, Kraków, 2002