Separatyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Separatyzm (z łaciny separatio – oddzielenie) – dążenie do wyodrębnienia się jakiejś grupy z całości. Najbardziej typowym jest separatyzm narodowościowy, a jednym z jego przejawów secesja narodowa. Dążenie do odrębności pod względem narodowym, politycznym, etnicznym, religijnym; działalność mająca na celu wyodrębnienie mniejszości narodowych. Separatyzm jest dążeniem do oderwania się określonego terytorium od jakiegoś państwa i utworzenia odrębnej struktury państwowej lub przyłączenia się tego terytorium do sąsiedniego kraju.

Narody aspirujące do utworzenia własnego państwa[edytuj | edytuj kod]

Ruchy separatystyczne w Europie
Narodowość Zamieszkiwany teren
Abchazja Abchazowie  Gruzja
Kraj Basków Baskowie  Hiszpania
 Francja
Wyspa Man Manx  Wielka Brytania
Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg Czeczeni  Rosja
Wappen Gagausien 01 01.png Gagauzi  Mołdawia
Katalonia Katalończycy  Hiszpania
Flag of Ingushetia.svg Ingusze  Rosja
Flag of Kurdistan.svg Kurdowie  Turcja
 Iran
 Irak
 Syria
Flag of North Ossetia.svg Osetyjczycy  Gruzja
Palestyna (państwo) Palestyńczycy  Izrael
Szkocja Szkoci  Wielka Brytania
Republika Lakocka Lakoci  Stany Zjednoczone
Bandeira galega nacionalista.svg Galisyjczycy  Hiszpania
Bretania Bretończycy  Francja
Flag of Wales.svg Walijczycy  Wielka Brytania
Flag of Flanders.svg Flamandowie  Belgia
Quebec Franko-Kanadyjczycy  Kanada
Kornwalia Kornwalijczycy  Wielka Brytania
Tamilowie  Sri Lanka
Flag of Tibet.svg Tybetańczycy  Chiny
MNLA flag.svg Tuaregowie Flag of Mali.svg Mali
Kokbayraq flag.svg Ujgurzy  Chiny
Rosja Rosjanie[1]  Ukraina

Inne separatyzmy[edytuj | edytuj kod]

Istnieją również separatyzmy wynikające z silnego regionalizmu o różnym podłożu:

Region Zamieszkiwany teren
Flag of Padania.svg mieszkańcy Padanii  Włochy
Bawaria część Bawarczyków (Bawaria)  Niemcy

Można wskazać też na separatyzmy związane z dążeniem do odłączenia określonego terytorium i przyłączenia go do innego państwa – np. w Irlandii Północnej, prorosyjski separatyzm na Ukrainie.

Separatyzm na terenie Polski[edytuj | edytuj kod]

Ruchy separatystyczne występowały na terenie II Rzeczypospolitej od samego początku jej powstania. Było to związane z silnymi, licznymi mniejszościami narodowymi takimi jak Niemcy, Ukraińcy i Białorusini. Zwłaszcza mniejszości niemiecka i ukraińska aktywnie występowały przez cały okres istnienia II RP przeciw polskim władzom. Na terenie z silną mniejszością ukraińską przejawiało się to min. antypolską działalnością zbrojną OUN domagającej się powstania państwa ukraińskiego. Niemiecka mniejszość domagająca się przyłączenia Wielkopolski, Pomorza, Wolnego Miasta Gdańska, Śląska do Niemiec, uzyskała znaczące poparcie nazistów po ich dojściu do władzy w 1933 roku, powstało szereg pronazistowskich organizacji min. Deutsche Volksbund, Schwarze Hand, NSDAB. Ruchy uznawane w literaturze historycznej za separatystyczne działały wśród Kaszubów i Ślązaków. W pierwszym przypadku było to kilkudziesieciosobowe środowisko pisma "Zrzesz Kaszëbskô" i ZRK, mimo że ok. 20% mieszkańców Kaszub deklarowało się jako narodowości kaszubskiej jednocześnie pozostali lojalnymi polskimi obywatelami. W drugim wiele dużych i małych organizacji. W okresie sporu polsko-czechosłowackiego o Śląsk Cieszyński w latach 1918-1920 działały na tym terenie trzy duże organizacje separatystyczne: Śląska Partia Ludowa, Związek Ślązaków (52 tys. członków) i Śląska Partia Socjaldemokratyczna. W okresie sporu polsko-niemieckiego o Górny Śląsk w latach 1918-1922 działały na tym terenie jedna duża: Związek Górnoślązaków (1919-1924) (ok. 500 tys. członków) i szereg mniejszych organizacji separatystycznych: Jedność Górnośląska w Bytomiu, Wydział Górnośląski, Komitet Górnośląski w Rybniku, Komitet na rzecz Ustanowienia Wolnego Państwa Górnośląskiego w Katowicach, również takich, które wyodrębniły się z ruchu polskiego: Górnośląski Komitet Plebiscytowy, Polski Związek Górnośląskich Autonomistów w Bytkowie, Liga Obrony Śląska, Śląskie Stronnictwo Demokratyczno-Postępowe i Związek Dawniejszych Powstańców na rzecz Górnośląskiej Niepodległości. Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski na tym terenie działały następujące organizacje separatystyczne: Związek Obrony Górnoślązaków, Związek Rodowitych Górnoślązaków, Blok Socjalny Górnoślązaków, Śląski Blok Narodowy, Śląska Partia Ludowa w Katowicach i Niezależna Śląska Partia Pracy.

Po wybuchu wojny w 1939 roku paramilitarne formacje mniejszości niemieckiej i ukraińskiej brały udział w akcjach wymierzonych przeciw polskiej armii, administracji i ludności cywilnej. W czasie okupacji niemieccy okupanci rozpoczęli na szeroką skale akcje podsycania ukraińskiego, białoruskiego, litewskiego separatyzmu, poprzez stworzenie volkslisty starali się również przy pomocy mniejszości niemieckiej germanizować okupowane tereny Polski. Równocześnie rozpoczęli akcje tworzenia nowych ruchów separatystycznych w celu rozbicia polskiego społeczeństwa, tworząc m.in. Goralenvolk, Kaschobenvolk, Hatshower. Dwie ostatnie akcje zakończyły się kompletnym fiaskiem, inaczej przedstawiała się sytuacja na Podhalu, mimo że sama koncepcja narodu góralskiego była w okresie międzywojennym prawie nieznana poza grupą kilku aktywistów góralskich, dzięki uzyskaniu poparcia kilku znanych przywódców, udało się pozyskać liczną grupę ludności góralskiej deklarujących germańskie korzenie. W nazistowskim spisie ludności 157 tys. sympatyków byłej Śląskiej Partii Ludowej na Śląsku Cieszyńskim zadeklarowało przynależność do narodowości "ślązackiej" (Slonzaken Volk)[2]. Podsycany przez hitlerowców separatyzm i nacjonalizm zaowocował krwawymi pacyfikacjami Wołynia[potrzebne źródło], Podola, Wileńszczyzny przez ukraińskie i litewskie formacje zbrojne.Zwłaszcza prowadzona przez UPA w czasie wojny i okresie powojennym działalność zbrojna charakteryzowała się wyjątkową brutalnością i okrucieństwem.

W 2007 zaistniało w Polsce stowarzyszenie Śląski Ruch Separatystyczny (KRS: 0000276432).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. np. Doniecka Republika Ludowa, Ługańska Republika Ludowa
  2. Tabela w: Wacław Długoborski (red.), Położenie ludności Rejencji Katowickiej w latach 1939-1945, Poznań 1983; Krzysztof Nowak, Ruch kożdoniowski na Śląsku Cieszyńskim, w pracy pod red. Marii Wandy Wanatowicz, Regionalizm a separatyzm. Historia i współczesność. Śląsk na tle innych obszarów, Katowice 1995, s.42 przypis 76; Elżbieta Pałka, Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania na Zaolziu,Wrocław 2007, s.65-66; Ladislav Pallas, Jazyková otázka a podmínky vytváření národního vědomi ve Slezsku, Ostrava 1970, s. 70.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]