Bangladesz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ
Ludowa Republika Bangladeszu
Flaga Bangladeszu
Flaga Bangladeszu
Hymn: Amar Sonar Bangla
Położenie Bangladeszu
Język urzędowy bengalski
Stolica Dhaka
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Abdul Hamid
Szef rządu premier Sheikh Hasina Wajed
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
93. na świecie
144 000 km²
10 090 km² (7,01%)
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
8. na świecie
156 090 000[a][b]
1084 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

141,3 mld[1] USD
904[1] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

325,1 mld[1] USD
2080[1] USD
Jednostka monetarna taka (BDT)
Niepodległość od Pakistanu
26 marca 1971
Religia dominująca Islam (86%)
Strefa czasowa UTC +6
Kod ISO 3166 BD/BGD/050
Domena internetowa .bd
Kod samochodowy BD
Kod samolotowy S2
Kod telefoniczny +880
Mapa Bangladeszu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Bangladesz w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Ludowa Republika Bangladeszu w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Bangladesz w Wikisłowniku
Bangladesh in its region.svg

Bangladesz (beng. বাংলাদেশ), Ludowa Republika Bangladeszu (beng. গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ, Gonoprodźatontri Bangladesz) – państwo w Azji Południowej, położone nad Zatoką Bengalską i graniczące z zachodu, północy i wschodu z Indiami a na południowym wschodzie z Mjanmą. Jedno z najgęściej zaludnionych i zarazem najbiedniejszych państw świata. Stolicą Bangladeszu jest Dhaka (dawna Dakka) z 6 mln mieszkańców (aglomeracja ok. 11 mln).

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Jatiyo Sangshad Bhaban,
siedziba Zgromadzenia Narodowego Bangladeszu.

Bangladesz jest republiką i członkiem Wspólnoty Narodów. Po referendum we wrześniu 1991 roku nastąpił powrót do systemu demokracji parlamentarnej, ustanowionego na mocy konstytucji z 16 grudnia 1971 roku, która została zmieniona w styczniu 1975 roku aby wprowadzić system prezydencki. Głową państwa jest prezydent, pełniący funkcje głównie reprezentacyjne. Władzę ustawodawczą sprawuje 350-osobowe Zgromadzenie Narodowe (Dźatija Sangsad). 300 posłów wybieranych jest w sposób bezpośredni, a 50[2] miejsc zarezerwowanych jest dla kobiet, wybieranych w sposób pośredni. Władza wykonawcza należy do rządu odpowiedzialnego przed parlamentem. Władza sądownicza natomiast jest oddzielona i niezależna.

Od 1991 roku rządzi Nacjonalistyczna Partia Bangladeszu, która w wyborach 1 października 2001 roku uzyskała 195 mandatów. Za nimi plasuje się Liga Ludowa (58 mandatów) i Zgromadzenie Muzułmańskie (17 mandatów).

Główną partią opozycyjną jest Liga Ludowa, która współdziała z Komunistyczną Partią Bangladeszu, Ligą Robotników i Chłopów Bangladeszu, Narodową Ligą Ludową oraz Sojuszem Lewicy.

Spory i kwestie międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

  • Wciąż nieokreślony pozostaje przebieg granicy z Indiami.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Bangladeszu.

Bangladesz jest krajem wybitnie nizinnym, gdzie występują aluwialne niziny, plejstoceńskie terasy i trzeciorzędowe wyżyny – Góry Czatgańskie. Bangladesz leży w strefie wilgotnego klimatu zwrotnikowego, kształtowanego przez wiatry monsunowe. Charakterystyczne są wysokie przez cały rok temperatury i występowanie dwóch pór roku – deszczowej i suchej. Bangladesz ma gęstą sieć rzeczną, gdzie największym systemem rzecznym jest Brahmaputra-Jamuna. Naturalna szata roślinna została wyniszczona na potrzeby rolnictwa. Występują niewielkie obszary lasów monsunowych. Do nielicznych gatunków należy m.in. słoń indyjski i tygrys bengalski[3].

Katastrofy naturalne[edytuj | edytuj kod]

Częste są tajfuny, zwłaszcza latem i jesienią. W roku 1970 rekordowy cyklon zabił około 500 tysięcy ludzi co było jedną z największych klęsk żywiołowych XX wieku. Cyklon tropikalny z 1991 roku zabił około 100 tysięcy osób i spowodował ogromne straty. W latach dziewięćdziesiątych wystąpiło 16 cyklonów. Ponadto duże wahania stanów wód powodują katastrofalne powodzie na większej części kraju. Ponadto w listopadzie 2007 roku przez południową część Bangladeszu przeszedł cyklon Sidr zabijając ok. 2000 osób.

Problemy ekologiczne[edytuj | edytuj kod]

  • wielu ludzi zmuszonych jest żyć i uprawiać ziemię na terenach zalewanych przez powodzie
  • ograniczony dostęp do wody pitnej
  • występują częste choroby wynikłe ze spożycia zakażonej wody
  • zanieczyszczenie wody pestycydami
  • w południowej i wschodniej części kraju braki wody pitnej z powodu częstych awarii rurociągów
  • degradacja gleby
  • wycinanie szczątkowych lasów

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Kraj podzielony jest na 7 prowincji:

  Prowincja Nazwa
bengalska
Stolica Populacja
(2011)[4]
Powierzchnia
(km²)
Gęst. zalud.
(os./km²)
Bangladesh divisions english.png
1 Barisal বরিশাল Barisal 8 147 000 13 297 613
2 Ćottogram চট্টগ্রাম Ćottogram 28 079 000 33 771 831
3 Dhaka ঢাকা Dhaka 46 729 000 31 120 1502
4 Khulna খুলনা Khulna 15 563 000 22 272 699
5 Radźszahi রাজশাহ Radźszahi 18 329 000 18 197 1007
6 Rangpur রংপুর Rangpur 15 665 000 16 317 960
7 Srihotto সিলেট Srihotto 9 807 000 12 596 779
 Bangladesz বাংলাদেশ Dhaka 142 319 000 147 570 964

Nazwa każdej prowincji pochodzi odpowiednio od stolicy administracyjnej. Prowincje z kolei są podzielone na 66 dystryktów.

Historia Bangladeszu[edytuj | edytuj kod]

Tereny obecnego Bangladeszu należały do Indii pod władaniem brytyjskim. W 1947 roku nastąpił podział na dwie części: Bengal Zachodni, który wszedł w skład Indii oraz Pakistan Wschodni – prowincję Pakistanu. W 1970 ówczesny Pakistan Wschodni został spustoszony przez cyklon Bhola, który spowodował śmierć ponad 200 000 osób. Działania rządu pakistańskiego były niewystarczające, co spowodowało pogorszenie i tak już napiętych stosunków między nim a Bengalczykami. Czarę goryczy przelało niedopuszczenie do objęcia funkcji premiera przez Mujibura Rahmana, mimo że jego partia, Liga Awami, zdecydowanie wygrała wybory. Prezydent Pakistanu, generał Yahya Khan, w porozumieniu z Zulfikarem Alim Bhutto, liderem Partii Ludowej, udaremnił zwołanie parlamentu i bezskutecznie usiłował stłumić ruch niepodległościowy, aresztując Mudżibura Rahmana 25 marca 1971 r. i ogłaszając stan wyjątkowy w Pakistanie Wschodnim. Zamach na demokrację przerodził się w falę krwawych represji: w ramach operacji "Searchlight" armia pakistańska wymordowała w delcie Gangesu ok. 1-1,5 miliona cywilów i dopuściła się dużej liczby ok. 200 000 gwałtów. Mimo krwawej okupacji kraju wojna o niepodległość Bangladeszu nie wygasła, prowadzona metodami partyzanckimi pod dowództwem pułkownika M.A.G. Osmaniego. 17 kwietnia 1971 sformowany został na wygnaniu pierwszy rząd Bangladeszu. Armia indyjska wspomogła partyzantkę Bangladeszu, wkraczając 22 listopada 1971 r. na teren Bengalu Wschodniego[5].

16 grudnia armia pakistańska skapitulowała. Władzę przejęła Liga Ludowa, pod przewodnictwem Mujiba. Przyjęta w grudniu 1972 roku konstytucja uznała świeckość, demokrację, wolność i socjalizm za filary państwowości kraju[6]. Założenia nowej polityki gospodarczej były wzorowane na Indiach. Rząd rozpoczął realizację państwowych programów edukacyjnych, kanalizacyjnych, żywnościowych, zdrowotnych, w całym kraju dostarczano wodę i montowano sieć elektryczną. Plan pięcioletni z 1973 roku ukierunkował inwestycję państwową w dziedzinie rolnictwa i infrastruktury wiejskiej[7].

Bangladesz zobowiązał się do sekularyzmu to Mujib stopniowo zbliżył się do politycznego islamu zarówno poprzez politykę, jak i indywidualne zachowania, zakazał hazardu, produkcji i sprzedaży alkoholu, spełniając tym samym żądania grup islamskich[8]. W 1974 roku znormalizowano stosunki z Pakistanem[9].

Tymczasem przeludnienie, korupcja i brak kapitału zagranicznego pogłębiły kryzys gospodarczy i anarchizowały społeczeństwo. Rozwijały się grupy opozycji islamistycznej i komunistycznej. Niezadowolenie obróciło się przeciw Lidze Ludowej i Mudżiburowi Rahmanowi. 15 sierpnia 1975 roku grupa oficerów zaatakowała czołgami rezydencję prezydencką oraz zamordowała Mujiba, jego rodzinę i pracowników rezydencji. Z masakry udało się przeżyć tylko jego córkom Sheikh Hasiną Wajed i Sheikh Rehaną[10]. W zamach powiązany mógł być CIA i ambasador USA w Dhace Eugene Booster[11].

Przywódcy puczu wkrótce sami zostali obaleni a seria zamachów i zabójstw politycznych sparaliżowała kraj[12].

Przez następne 15 lat wprowadzono rządy wojskowe, które utrzymywały cały czas stan wyjątkowy. W czasie ich rządów prowadzono roboty publiczne i dokonano reprywatyzacji sektora państwowego. Bangladesz rezygnując ze świeckości, zwrócił się w stronę państw arabskich. Jednak cały czas wybuchały antyrządowe demonstracje. Bezrobocie i niski poziom życia oraz zależność od pomocy z zagranicy stały się także podłożem do nastrojów antyindyjskich, szczególnie gdy w Asamie wybuchły zamieszki skierowane przeciwko uchodźcom z Bangladeszu. Odżył również konflikt o wody Gangesu. W grudniu 1990 roku prezydent Hossain Mohammad Ershad został zmuszony do rezygnacji. W lutym 1991 roku odbyły się wybory, w których zwyciężyła Narodowa Partia Bangladeszu, pod przewodnictwem Khaledy Zia.

Po wyborach w 1996 roku na czele rządu stanęła Sheikh Hasina Wajed, córka Mudżibura Rahmana, przywódczyni Ligi Ludowej.

W 2001 Narodowa Partia Bangladeszu pod przewodnictwem Khaledy Zia powróciła do władzy.

Na przełomie maja i czerwca 2006 Bangladeszem wstrząsały strajki i zamieszki. Do tego doszły blokady dróg wiodących do Dhaki. W styczniu 2007 po kolejnych zamieszkach władzę objął tymczasowy rząd pod kierownictwem Fakhruddina Ahmeda. Pełnił on swoje obowiązki do czasu wyborów parlamentarnych w grudniu 2008, w których zwycięstwo odniosła Liga Awami. Jej przywódczyni, Sheikh Hasina Wajed, 6 stycznia 2009 zajęła stanowisko szefa rządu.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Gospodarka Bangladeszu.

Profil gospodarczy[edytuj | edytuj kod]

Pomimo wysiłków społeczności międzynarodowej i administracji państwowej, Bangladesz pozostaje jednym z najbiedniejszych, najgęściej zaludnionych i najmniej rozwiniętych krajów świata. Podstawą gospodarki jest rolnictwo, przede wszystkim uprawa ryżu. Najważniejszymi przeszkodami rozwoju są częste cyklony, niska wydajność sektora państwowego oraz szybki wzrost liczebności siły roboczej, której nie może wchłonąć rolnictwo. Problemem są przerwy w wydobyciu zasobów mineralnych (gaz ziemny), niedostateczne dostawy energii i wolne wdrażanie reform ekonomicznych. Rząd uczynił pewne kroki w kierunku poprawy klimatu dla zagranicznych inwestycji – wynegocjował z międzynarodowymi firmami korzystne kontrakty na wydobycie ropy i gazu, poprawił krajową sieć dystrybucji gazu, rozbudował rurociągi przesyłające gaz i ropę naftową oraz rozpoczął budowę szeregu elektrowni. Postęp w reformowaniu gospodarki jest powstrzymywany przez związki zawodowe, biurokrację i inne grupy nacisku. Potężne powodzie od czerwca do października 1998 roku pozbawiły dorobku całego życia ponad 20 milionów osób. Produkcja zbóż spadła o ponad 4 miliony ton, zmuszając rząd do potrojenia importu żywności, co zachwiało bilansem handlowym kraju[potrzebne źródło]. Powodzie zwiększyły uzależnienie kraju od pomocy międzynarodowej. Kryzys finansowy, który dotknął Azję pod koniec lat dziewięćdziesiątych, nie wywarł większego wpływu na gospodarkę.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Bengalczycy stanowią 98% ludności, pozostali to głównie Biharczycy. W latach 1950-2005 liczba ludności kraju zwiększyła się o 97 mln, głównie w wyniku wysokiego przyrostu naturalnego osiągającego w 2004 roku 2,08%. Przeciętna długość życia 61,7 roku i należy do najniższych w świecie. 57% ludności to analfabeci. Bangladesz należy do najgęściej zaludnionych (1040 os./km²) i najsłabiej zurbanizowanych krajów świata. Główne miasta to Dakka, Ćottogram i Khulna.

Miasto Liczba mieszkańców Aglomeracja
1 Dhaka 7 000 940 12 797 394
2 Ćottogram 2 579 107 3 858 093
3 Khulna 855 650 1 588 425
4 Narayanganj 800 000 1 500 000
5 Rajshahi 472 775 775 495

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Religie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Zbory Boże w Bangladeszu.

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[14][15]:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Narodowym zwierzęciem Bangladeszu jest tygrys bengalski, kwiatem lilia wodna, a owocem – owoc drzewa bochenkowego. Bangladesz jest krajem muzułmańskim o stosunkowo dużym stopniu tolerancji, a miejscowa ludność znana jest z wyrozumiałego i przyjaznego traktowania cudzoziemców.

Bengalskie kobiety najczęściej noszą tzw. sari, choć popularny jest również strój zwany "salwar kameez" ("salwar" to luźne spodnie, a "kameez" długa koszula). Mężczyźni zazwyczaj noszą "lungi", rodzaj długiej spódnicy albo "kurtę", luźną koszulę sięgającą kolan. Coraz popularniejsze, zwłaszcza u mężczyzn, są stroje zachodnie.

Najczęściej spotykaną w Bangladeszu formą sztuki użytkowej jest ceramika, gdzie jej wytworami są głównie dzbanki na wodę i miseczki z czerwonej gliny, zdobione niekiedy paskami i nacięciami. Niektórzy hinduscy rzeźbiarze tworzą malowane na jasne kolory podobizny Durgi i innych bóstw. Rysunki i malunki najbardziej widoczne są na rykszach i drewnianych wózkach.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Język bengalski cieszy się bogatym dziedzictwem literatury wspólnym z indyjskim regionem Bengalu Zachodniego. Pochodząca z VIII w. Charyapada jest najwcześniejszym tekstem w języku bengalskim. Średniowieczna bengalska literatura była zwykle o tematyce religijnej (np. pieśni Ćandidasa) lub też zaczerpnięta z innych języków (m. in. twórczość Alaola). Największy rozkwit kultury bengalskiej przypada na XIX w., kiedy to to tworzyli m.in. Rabindranath Tagore, Michael Madhusudan Dutt, Kazi Nazrul Islam, Jasimuddin, Sarat Chandra Chattopadhyay i Ishwar Chandra Vidyasagar. Obecnie jednym z najbardziej znanych twórców literackich Bangladeszu jest Humayun Ahmed, będący również uznanym scenarzystą i reżyserem.

Media[edytuj | edytuj kod]

W Bangladeszu ukazuje się około 200 gazet codziennych i 1800 czasopism. Mimo to jedynie 15% populacji regularnie czyta. Jest to spowodowane wysokim analfabetyzmem w kraju i wciąż jeszcze wysokim poziomem ubóstwa. Dość powszechne jest natomiast słuchanie radia, zarówno rozgłośni lokalnych i ogólnokrajowych. Istnieje również kontrolowany przez państwo kanał telewizyjny oraz coraz prężniej rozwijające się kanały prywatne[16].

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Bangladesz należy do krajów, gdzie występują poważne problemy zdrowotne, a duża część społeczeństwa jest niedożywiona. Szacuje się, że braki żelaza ludności Bangladeszu powodują utratę nawet 7,9% PKB tego kraju[17].

Uwagi

  1. Szacunek na 11 kwietnia 2014 roku. Bangladesh Bureau of Statistics: Proj. Population on 16-07-2012 (ang.). [dostęp 19-12-2012].
  2. Według ostatniego spisu ludności, 15 marca 2011 roku Bangladesz liczył 149 772 364 mieszkańców. Bangladesh Bureau of Statistics: Population and Housing Census 2011 (ang.). [dostęp 19-12-2012].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  2. http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&sections_id=24619
  3. Encyklopedia Geograficzna Świata: Azja. Wyd. OPRES Kraków 1998 ISBN 83-85909-37-0 str 223-225.
  4. Bangladesh Bureau of Statistics: POPULATION & HOUSING CENSUS 2011 (ang.). [dostęp 19-12-2012].
  5. Jan Rydel, Trzeci Świat [w:] Najnowsza historia świata 1945-1995, t. II, Kraków 1997, s. 102-103
  6. Frank, Katherine (2002). Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi. USA: Houghton Mifflin. ps 388. ISBN 0-395-73097-X.
  7. UNESCAP, Integration of Poverty Alleviation and Social Sector Development into the Planning Process in Bangladesh (2006-07-07). "Mujib's policies" (PDF). Retrieved 2006-07-07
  8. Raman, B. (2006-08-29). "Mujib and Islam" (PHP)
  9. Raman, B. (2006-08-29). "Mujib and Islam" (PHP)
  10. Frank, Katherine (2002). Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi. USA: Houghton Mifflin. s. 389. ISBN 0-395-73097-X.
  11. "Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman". 2006-07-07. Archived from the original on 2006-05-18. Retrieved 2006-07-07.
  12. Maniruzzaman, Talukder, "Bangladesh in 1975: The Fall of the Mujib Regime and Its Aftermath," Asian Survey, 16, No. 2, February 1976, 119–29.
  13. Joshua Project
  14. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-20].
  15. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-20].
  16. Odyssei.com – kultura i obyczaje
  17. S. Horton, J. Ross: The economics of iron deficiency. Wyd. 28. Cz. 1. 2003, s. 51-75, seria: Food Policy. DOI:10.1016/S0306-9192(02)00070-2. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]