Polacy we francuskim ruchu oporu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Polacy we francuskim ruchu oporu - organizacja i walki partyzanckich oddziałów polskich we Francji w okresie 1940 - 1945 w czasie II wojny światowej.

We francuskim ruchu oporu działało w czasie II wojny światowej ok. 40 tys. Polaków. Polonia w latach II wojny światowej we Francji liczyła ok. 500 tys. osób, w tym: polskich uchodźców wrześniowych (12 - 15 tys.), wojskowych (ok. 5 tys.), byłych żołnierzy brygad międzynarodowych (ok. 3 tys.) i wywiezionych przez Niemców robotników rolnych (k. 18 tys.)[1]. W wyniku działań zbrojnych i represji zginęło ok. 5 tys. Polaków.

Polacy w podstawowej swej masie należeli do organizacji konspiracyjnych i ruchu partyzanckiego związanego z formacjami lewicowymi, tworzonych w ramach Frontu Narodowego (Front National) (ok. 35 tys.), pod ogólnym kierownictwem reaktywowanej Komisji Centralnej Robotników Imigrantów (Commtssion Centrale de la Main d' Oeuvre Immigree - MOI).)[2]. Były to organizacje: polskie sekcje Polskiej Partii Komunistycznej, Organizacja Pomocy Ojczyźnie (OPO), Związek Młodzieży Polskiej "Grunwald", Związek Kobiet im. M. Konopnickiej, Polskie sekcje podziemne Powszechnej Konfederacji Pracy ((CGT). Wojskowymi organami tych były 23 oddziały polskie Wolnych Strzelców i Partyzantów (FTP-MOI). Polacy brali także udział we francuskich i mieszanych formacjach w większości włosko-hiszpańskich. Organizacje te podlegały Krajowej Radzie Ruchu Oporu (CNR). Polityczne zwierzchnictwo sprawował od kwietnia 1944 r. Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego we Francji[2]. Najsilniejszymi organizacjami podziemnymi we Francji były będące częścią Resistance, Polska Organizacja Walki o Niepodległość (POWN) licząca ok. 15 tys. członków oraz Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego we Francji powstały w lutym 1944 r[3], którego oddziałem zbrojnym była Polska Milicja Patriotyczna[1], a później 19 i 29 Zgrupowanie Piechoty Polskiej[1].

System organizacyjny był oparty na trzystrefowej strukturze konspiracji francuskiej na tzw. "trójkach kierowniczych" - centralnych i terenowych. Działalność francuskich i polskich organizacji konspiracyjnych miała początkowo charakter cywilny (rozpowszechnianie ulotek, tajnej prasy, sabotaż, strajki), potem wojskowy (akcje dywersyjne, partyzantka). Istniały dowództwa Strefy Południowej z siedzibą w Lyonie- SaintEtie, Strefy Północnej i Strefy Zakazanej w Paryżu. Strefy dzieliły się na nadokręgi, okręgi i sektory[2]. Organizacja wojskowa wzorowana była na armii francuskiej. Stopnie wojskowe wprowadzono w marcu 1944 po utworzeniu Francuskich Sił Wewnętrznych[2].

Od lata 1940 do połowy 1941 powszechną formą walki z okupantem były strajki górników; wśród ofiar poległych w zbrojnych starciach z okupantem znajdowało się wielu Polaków. Polscy górnicy odegrali poważną rolę w zorganizowaniu wiosną 1941 głośnego na całą Europę strajku w Północnym Okręgu Przemysłowym (Pas-de-Calais i Nord). Od października 1940 Polacy należeli do pierwszych zbrojnych organizacji francuskiego ruchu oporu zw. Organizacją Specjalną Walki (Organisation Specfale de Combat - OS) i Batalionów Młodzieży (Bataillons de la Jeunesse - BJ), utworzonych przez KP Francji w okręgach rob. strefy pn. (okupowanej) dla samoobrony przed terrorem. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej KP Francji powołała do życia podziemną organizację zbrojną Wolni Strzelcy i Partyzanci (Francs-Tłreurs et Partisans), od wiosny 1942 Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy. - Francs-Tireurs et Partisans Francais - FTPF). W FTPF był znaczny udział Polaków; rozproszeni w oddziałach francuskich, tworzyli polskie oddziały partyzanckie Konspiracja Polska w systemie FTP-MOI utworzyła 5 własnych okręgów w strefie północnej i 9 okręgów w strefie południowej[1]. W 1941-42 polscy lewicowcy i działacze związkowi utworzyli Organizację Pomocy Ojczyźnie. Jesienią 1943 w obu strefach Francji powstał Związek Młodzieży Polskiej "Grunwald", liczący wkrótce ponad 1000 członków, w grudniu Związek Kobiet im. M. Konopnickiej, który objął kilka tysięcy członkiń[1]. W ramach FTP-MOI Polacy współpracowali z przedstawicielami wielu narodów. Latem 1943 wzięli udział m.in. w rozbiciu kilku obozów jeńców sowieckich w północnej Francji i uwolnieniu ok. 1000 osób. Polacy walczyli w międzynarodowych jednostkach partyzanckich, m.in. w batalionie "Stalingrad" dowodzonym przez Polaka B. Maślankiewicza, w zgrupowaniu B. Tajchmana "Łaskawca" w departamencie Aveyron, w oddziale Ormianina M. Manouchiana w Paryżu, w oddziale kpt. L. Bernare'a. Wielu Polaków znajdowało się wśród francuskich "maquis".

W 1943 rozpoczęto szeroko zakrojone akcje oddziałów partyzanckich. Na przełomie 1943-44 polski lewicowy nurt francuskiego ruchu oporu stanowił dużą siłę polityczną i bojową. Polacy uczestniczyli w walkach partyzanckich, w północnej i wschodniej Francji, w Masywie Centralnym, u podnóża Alp, w Pirenejach, między Narbonne a Marsylią, w Paryżu, Lyonie, Saint-Btienne, Tuluzie, Lilie. Na terytorium Francji działały w różnych okresach oddziały FTP-MOI, m.in. pod dowództwem M. Bargiela, R. Piotrowskiego, F. Żmudy, A. Chrosta, J. Szumlańskiego, T. Domżała, J. Szymczaka[1].

Z organizacji i instytucji, pozostałych po ewakuacji polskich władz z Francji do Anglii, rozwinął się nurt związany z polskim rządem emigracyjnym oraz ośrodkami alianckimi w Londynie. Ruch ten działał na zasadzie eksterytorialnej i miał ograniczony dostęp do polskich środowisk robotniczych we Francji. Zorganizowany w południowej Francji, dopiero później rozszerzył swą działalność na północną Francję. Nurt ten reprezentowały przede wszystkim organizacje: Wojsko Polskie (WP) we Francji i Organizacja Wojskowa (OW), założona w 1940 zalożona przez gen. J. Kleeberga. WP prowadziło działalność konspiracyjną w zamkniętym środowisku byłych żołnierzy jednostek polskich we Francji, których nie zdołano ewakuować w czerwcu 1940 do Wielkiej Brytanii (17 kompanii pracy i kilka schronisk). W 1942 OW została przemianowana na Polską Organizację Niepodległościową (PON), występującą pod kryptonimem "Monika". Latem 1943 powstał wojskowy pion tej organizacji - PON "Monika W" z płk. "Danielem" (A. Zdrojewski) na czele. Wiosną 1944 pionowi temu podporządkowano WP we Francji. W rezultacie została utworzona Polska Organizacja Walki o Niepodległość (POWN "Monika" ok. 3-4 tys.); była to organizacja cywilno-wojskowa, obejmująca głównie południową Francję i niektóre departamenty północnej, zwłaszcza Nord i Pas-d e-Calais. Głównym jej zadaniem było przygotowanie akcji dywersyjnych w momencie lądowania aliantów we Francji. Latem 1944 organizacje rządu londyńskiego wystawiły 17 oddziałów zbrojnych, które brały udział w walkach zbrojnych w Sabaudii, Ardeche, Cantal, Paryż, zagłębie Nord[2].

Oprócz tych dwóch podstawowych nurtów partyzanckich działało we Francji kilka polskich lub polsko-francuskich "siatek" o charakterze wywiadowczo-dywersyjnym. W 1941 powstała rządowa polsko-brytyjska siatka "Nurmi". Celem jej była głównie działalność wywiadowcza, organizowanie punktów zrzutów. Specjalny rodzaj działalności prowadziła siatka znana jako Visigoths-Lorraine (V-L), inaczej Szarzy Ludzie (ok. 300 - 400 ludzi), następnie zwana Visigoths-Lorraine-Benedictine. Jej organizatorem był ppor. A. Wyssogotta-Zakrzewski (mianowany pośmiertnie podpułkownikiem armii francuskiej). Zajmowała się ona głównie przerzutem ludzi poza granice Francji. Przerzuciła ok. 4800 ludzi, w tym ok. 400 zestrzelonych lotników alianckich. W zakresie sabotażu i dywersji siatka V-L współdziałała z sowieckimi grupami wywiadowczo-dywersyjnymi. Duże usługi aliantom oddała polsko-francuska siatka wywiadowcza "F-2" (ok. 2,5 tys.) będąca siatką wywiadowczą Oddziału II Sztabu Głownego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie[2], która informowała o ruchach wojsk niemiecko-włoskich. Polacy należeli również do ugrupowań i siatek działających na rzecz różnych ośrodków dyspozycyjnych w Londynie i Afryce Północnej, a także do innych organizacji francuskiego ruchu oporu, m.in. do Combat, Libćration i Francs[1].

Wiosną 1944 formacje partyzanckie obu polskich nurtów ruchu oporu weszły w skład Francuskich Sił Wewnnętrznych (Forces Francaises de F'Interieur - FFI), powołanych przez Narodową Radę Ruchu Oporu (Conseil National de la Resistance - CNR). Polskie organizacje konspiracyjne i oddziały partyzanckie utrzymały swój narodowy i organizacyjny charakter, strukturę oraz samodzielność organizacyjną i nazwy. Grupy i oddziały partyzanckie występowały jako FTP-FFI; ich reprezentacją polit. był Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego we Francji oraz sieć komitetów terenowych[1].

Wylądowanie wojsk alianckich w Normandii 6 VI 1944 oraz wybuch ogólnonarodowego powstania, zwłaszcza mPowstania Paryskiego, wpłynęły na wzrost aktywności bojowej Polaków w rucbu oporu. Ugrupowania lewicowe utworzyły 8 VI I944 Polską Milicję Patriotyczną; siły jej osiągnęły ok. 10 tys. osób. W drugiej połowie 1944 we francuskim ruchu oporu uczestniczyło ok. 36 tys. Polaków, z tego ok. 20 tys. w szeregach FTP-FFI (FTP-MOI) oraz w Polskiej Milicji Patriotycznej i ok. 15 tys. w jednostkach POWN-FFI[1].

Na terenie Francji poniosło śmierć ok. 5 tys. Polaków, zakładników i uczestników ruchu oporu. Wielu Polaków zostało aresztowanych i deportowanych do obozów koncentracyjnych. Z kilkunastu polskich oddziałów FTP-FFI utworzono na przełomie 1944/45 Zgrupowania (19 i 29) Piechoty Polskiej przy 1 Armii Francuskiej, liczące ogółem ponad 2 tys. żołnierzy[1].

Walki Polaków we francuskim ruchu oporu zostały upamiętnione na jednej z tablic na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem: "POLSKIE ODDZIAŁY PARTYZANCKIE FRANCUSKIEGO RUCHU OPORU".

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. s. 443.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Józef Urbanowicz [red.]: Mała Encyklopedia Wojskowa t. 2. s. 658.
  3. Sprawozdanie z pierwszego Walnego Zjazdu Wychodźstwa Polskiego we Francji 17-18 grudnia 1944. s. 53-54.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Józef Urbanowicz [red.]: Mała encyklopedia wojskowa. Tom 2. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970, s. 616, 658-659, 538, 711.
  • Sprawozdanie z pierwszego Walnego Zjazdu Wychodźstwa Polskiego we Francji 17-18 grudnia 1944. Paryż: PKWN we Francji, 1945, s. 53-54.
  • Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975, s. 415, 416, 491, 768, 770.