Pomorzany (obwód lwowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Pomorzany (Ukraina))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomorzany
Zamek w Pomorzanach
Zamek w Pomorzanach
Herb
Herb Pomorzan
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Lviv Oblast.png lwowski
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Pomorzany
Pomorzany
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Pomorzany
Pomorzany
Ziemia 49°38′N 24°55′E/49,633333 24,916667Na mapach: 49°38′N 24°55′E/49,633333 24,916667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Ukraina
położenie na mapie województwa tarnopolskiego w roku 1939

Pomorzany (ukr. Поморяни) – osiedle typu miejskiego w rejonie przemyślańskim obwodu lwowskiego Ukrainy; leży w górnym biegu rzeki Złota Lipa, przy drodze P116, pobliskie lotnisko w Podhajcach.

Do 17 września 1939 roku miasto w powiecie zborowskim województwa tarnopolskiego w Polsce.

W okresie 1772 - 1918 roku miasto pod zaborem austriackim w Królestwie Galicji i Lodomerii w Cesarstwie Austriackim.

Do 1772 miasto w I Rzeczypospolitej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ratusz w Pomorzanach

Miejscowość powstała wokół zamku, wybudowanego w l. 1340-50 przez Sienińskich.

W okresie I Rzeczypospolitej jeden z ważniejszych ośrodków administracyjnych w województwie podolskim, często niszczone przez Tatarów. Okres świetności Pomorzan przypada na wiek XVII, kiedy jego właścicielami byli Sobiescy, między innymi król Jan III. Połowę miasta, zamku i 21 wsi za sumę 190 000 złp zakupił w 1630 roku od Aleksandra Sienieńskiego Marek Sobieski. Zniszczone w dużym stopniu przez najazd tatarski w 1626 roku dobra pomorzańskie Sobieski odbudował w krótki czasie sprowadzając ludność polską, tatarską i ruską. W XVIII wieku znajdowała się tu rezydencja Pruszyńskich.

W okresie austro-węgierskim miasto utraciło swój administracyjny status i podupadło. Do 1914 ludność w przewadze pochodzenia tatarskiego. W roku 1913 miasteczko liczyło 4500 mieszkańców, w tym 850 Polaków, 2950 Rusinów, 1300 Żydów.

Pobliskie miejscowości to Dunajów na zachodzie oraz Hodów i Zborów na wschodzie.

Podczas okupacji pozbawione praw miejskich i włączone do wiejskiej gminy Pomorzany[1].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Trójcy
Cerkwie
  • zamek[2] - pierwszą warownię wzniósł w latach 1340-1350 Mikołaj Świnka na ziemiach, które nadał mu król Kazimierz Wielki. W XV w. właścicielem zamku został Zygmunt Sieniński i we władaniu jego rodziny zamek pozostawał do momentu, gdy kupił go Jakub Sobieski, ojciec późniejszego króla Jana III w 1619 lub 1620 r. W tym czasie warownia miała kształt, który nadał jej wojewoda podolski Jan Sieniński w drugiej połowie XVI w. Zamek miał kształt czworoboku i posiadał narożne baszty oraz bramę z mostem na osi skrzydła północnego. Piętrowe były skrzydła południowe - pałacowe z arkadami, wschodnie i być może zachodnie. Była to silna warownia, która była w stanie obronić się przed licznymi atakami Kozaków, Tatarów i Turków. Zdobyli ją dopiero Tatarzy w 1675 i 1684 r. W wyniku zniszczeń, Jan III Sobieski przeprowadził gruntowany remont, w którym mógł brać Charles Benoit. Otoczono też zamek ziemnymi fortyfikacjami bastionowymi. W 1740 r. zamek przeszedł w ręce Radziwiłłów, jednak bardzo podupadł w wyniku pożaru w 1771 r. W 1789 r. właścicielem zamku został Erazm Pruszyński, który odbudował skrzydło południowe i wschodnie z materiału uzyskanego z rozebrania części północnej - gospodarczej i zachodniej. Jego syn - Józef Pruszyński remont dokończył i umieścił w zamku galerię obrazów. Około 1875 r. zamek kupił Roman Potocki, którego syn Jerzy Potocki (1889-1961), ambasador RP odnowił zamek po zniszczeniach z czasów I wojny światowej i wzorowo utrzymywał posiadłość do 17 września 1939 r. Po wojnie (w okresie Ukraińskiej SRR) do lat 70. XX w. w zamku mieściła się szkoła. Obecnie obiekt jest w ruinie. Istnieje jeszcze w części skrzydło wschodnie i południowe oraz dwie baszty, a także portal z herbem Sobieskich Janina. Od strony ogrodu zachowały się fragmenty wałów obronnych[3].
  • ratusz z XIX wieku neogotycki z wieżami i herbem Potockich stojący pośrodku rynku (częściowo rozebrany po 1945 roku). Znajdowała się tu dawniej biblioteka, galeria obrazów, oraz archiwum. Obecnie ratusz w ruinie.
  • kościół pw. św. Trójcy z połowy XVIII w. Od 1991 r. ponownie jest świątynią rzymskokatolicką. Obok kościoła znajduje się dzwonnica z dzwonem ufundowanym przez króla Jana III Sobieskiego z przetopionych dział tureckich zdobytych w bitwie pod Chocimiem.
  • cerkwie - drewniana z roku 1718 i murowana z roku 1888, a w niej przeniesiony ikonostas daru króla Jana III Sobieskiego.
  • cmentarz na którym staraniem Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej wystawiono pomnik poświęcony Polakom pomordowanym w okolicznych wioskach: Zagórze i kolonii Śliwińce 2 kwietnia 1944. Mimo prób zablokowania uroczystości przez ukraińską nacjonalistyczną partię "Swoboda" pomnik został poświęcony 27 czerwca 2010.[4]

Przypisy

  1. Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG
  2. [www.ruinyizamki.pl/kresy/pomorzany.html Pomorzany]. [dostęp 29.8.13].
  3. Zamki na Kresach, Tadeusz Polak, s. 194, Warszawa 1997
  4. O pierwszych krokach Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Złoczowskiej... [w:] "Kurier Galicyjski, nr 23-24 (171-171), 14 grudnia 2012-14 stycznia 2013

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]