Protochronizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Protochronizm (rum. protocronism, z języka greckiego "przed czasem") – termin używany do określenia tendencji w kulturowym nacjonalizmie. Termin powstał w Rumunii, w celu opisania sposobu, w jaki reżim Nicolae Ceauşescu idealizował i nawiązywał do przeszłości (najczęściej bardzo odległej) narodu i państwa rumuńskiego. Powstał pejoratywny termin dacomania (czasem trakomania), nawiązujący do odwoływania się rumuńskich nacjonalistów do tradycji starożytnego plemienia Daków.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Termin ten odnosi się do trendu, pojawiającego się w wielu odmianach rumuńskiego nacjonalizmu, przypisującego wyjątkową wartość cywilizacji dackiej. Nie zwracając uwagi na to, iż Dakowie nie posiadali tak podstawowych zdobyczy cywilizacyjnych jak pismo, protochroniści próbowali udowadniać, że Dakowie wywarli duży wpływ na historię antyczną, czy nawet dali początek wszystkim wielkim kulturom europejskim. Przykładowo byli zdania, że starożytny Rzym został stworzony przez dackich migrantów, co było sprzeczne z wszelkimi badaniami archeologicznymi. Uważali również, iż odkrycie tajemniczych tabliczek z Tărtăria (według niektórych naukowców noszących znaki najstarszego pisma) świadczyło o tym, iż pismo wywodziło się z terenów pra-dackich. Wierzyli także, że enigmatyczny język dacki przetrwał do czasów średniowiecznych. Łączyli także monoteistyczny kult Zalmoxisa (Ζάλμοξις) i chrześcijaństwo, sądząc że Dakowie łatwo przyswoili sobie, a następnie zmienili, religię przyniesioną im przez Świętego Andrzeja Apostoła.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powyższe idee doczekały się wyjaśnienia psychologicznego w tzw. "kompleksie podwładnego", który przejawiał się w rumuńskim nacjonalizmie. Pojawiał się on także w dziełach niezwiązanych z protochronizmem, głównie jako reakcja na twierdzenie, że tereny cesarstwa rzymskiego były tylko koloniami dla samego Rzymu, Przejęcie łacińskiej kultury miało doprowadzić do zupełnego "zniknięcia" Daków z terenów dzisiejszej Rumunii.

Protochronizm pojawił się najprawdopodobniej po raz pierwszy w latach 70. XIX wieku w poglądach Bogdana Petriceicu Hasdeu (1838-1907), rumuńskiego pisarza i filologa. Stał się one jednym z elementów sporu pomiędzy tym autorem a konserwatywną grupą literacką Junimea. W swojej publikacji Etymologicum magnum Romaniae, Hasdeu twierdził, że Dakowie nie tylko dali Rzymowi wielu cesarzy, ale również dynastie rządzące średniowieczną Wołoszczyzną i Mołdawią wywodziły się od potomków króla dackiego Burebisty.

Po I wojnie światowej i pojawieniu się idei Wielkiej Rumunii (România Mare), protochronistyczne pomysły zyskały na popularności. Wykorzystywała je m.in. faszystowska Żelazna Gwardia. Wiązało się to także z faktem, iż rumuńscy archeolodzy (z Vasile Pârvanem na czele) odkryli wiele przedtem nieznanych osad dackich.

Wierzenia protochornistyczne zostały ugruntowane przez etnologa Nicolae Densuşianu (1846-1911), który opublikował m.in. w swoim dziele pt. "Dacia Preistorică" ("Prehistoryczna Dacja"), swoją wersję najdawniejszej historii Rumunii.

Nicolae Ceauşescu rozwinął podobną koncepcję po jedenastym zjeździe Rumuńskiej Partii Komunistycznej w 1970 roku, kiedy to połączył protochronizm z oficjalnym marksizmem, twierdząc iż Dakowie wytworzyli stałe i "niezorganizowane Państwo". Przedstawiał ich jako walczących z imperialistycznym Rzymem. Reżim Ceauşescu rozpoczął współpracę z byłym członkiem Żelaznej Gwardii, biznesmenem, pisarzem i historykiem Iosifem Constantinem Drăganem, który wciąż propaguje idee wielkości cywilizacji dackiej.

Obecnie pomysły te zyskują na popularności[1]. Głównym ideologiem jest nadal Drăgan, który jest wpierany przez fizyka zamieszkałego w Nowym Jorku, Napoleona Săvescu. Razem wydają magazyn "Noi, Dacii" ("My, Dakowie").

Dzisiejsze odpowiedniki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Papu, Edgar, Din clasicii noştri. Contribuţii la ideea unui protocronism românesc, Bukareszt, 1977.
  • Boia, Lucian, Istorie şi mit în conştiinţa românească, Bukareszt, 1997.
  • Hasdeu, B.P., Ethymologicum Magnum Romaniae. Dicţionarul limbei istorice şi poporane a românilor (Pagini alese), Bukareszt, 1970.
  • Verdery, Katherine, National Ideology under Socialism. Identity and Cultural Politics in Ceauşescu's Romania, University of California Press 1991, ISBN 0-520-20358-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]