Saddam Husajn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Saddam Husajn
صدام حسين عبد المجيد التكريتي
Iraq, Saddam Hussein (222).jpg
Data i miejsce urodzenia 28 kwietnia 1937
Al-Audża
Data i miejsce śmierci 30 grudnia 2006
Bagdad
Irak 5. Prezydent Iraku
Przynależność polityczna Partia Baas
Okres urzędowania od 16 lipca 1979
do 9 kwietnia 2003
Poprzednik Ahmed Hassan al-Bakr
Następca Ghazi Maszal Adżil al-Jawar (p.o.)
Irak Premier Iraku
Przynależność polityczna Partia Baas
Okres urzędowania od 29 maja 1994
do 9 kwietnia 2003
Poprzednik Ahmad Husajn Chudair as-Samarrai
Następca Ijad Allawi
Irak Premier Iraku
Przynależność polityczna Partia Baas
Okres urzędowania od 16 lipca 1979
do 23 marca 1991
Poprzednik Ahmed Hassan al-Bakr
Następca Saadoun Hammadi
Irak Sekretarz Irackiej Komendy Regionalnej Partii Baas
Okres urzędowania od 16 lipca 1979
do 30 grudnia 2006
Poprzednik Ahmed Hassan al-Bakr
Następca Izzat Ibrahim ad-Duri
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Saddam Husajn, właściwie Saddam Husajn Abd al-Madżid at-Tikriti (صدام حسين عبد المجيد التكريتي, ur. 28 kwietnia 1937 roku w Al-Audży, zm. 30 grudnia 2006 roku w Bagdadzie) – iracki mąż stanu i polityk, jedyny Marszałek Iraku, generał, prezydent i faktyczny dyktator Iraku w latach 1979–2003, z wykształcenia prawnik, sekretarz generalny irackiego oddziału Partii Baas i przewodniczący Rewolucyjnej Rady Dowództwa.

W 1980 roku rozpoczął wojnę z Iranem która trwała do 1988 roku i do której był mniej lub bardziej jawnie namawiany oraz wspierany militarnie i politycznie przez USA oraz ZSRR obawiające się rozprzestrzenienia się irańskiej rewolucji islamskiej[1]. W czasie wojny przeprowadził operację Anfal w trakcie której przeciwko rebeliantom kurdyjskim użyto broń chemiczną. Obalony w 2003 roku w wyniku inwazji międzynarodowej koalicji na czele z USA i Wielką Brytanią. W 2006 roku powieszony na podstawie wyroku Sądu Najwyższego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Saddam Husajn, 1940

Urodził się 28 kwietnia 1937 roku w wiosce Al-Audża położonej 13 kilometrów od miasta Tikrit[2], w rodzinie bezrolnego hodowcy owiec (wywodził się z plemienia Al Bu Nasir)[3]. Jego ojciec – Husajn al-Madżid at-Tikriti – według jednej z wersji opuścił jego matkę Subhę jeszcze przed jego urodzeniem (chociaż według wersji oficjalnych miał on zostać zamordowany przez bandytów). Według różnych wariantów historii Saddama jego ojca nie było już na sześć miesięcy przed narodzeniem Saddama lub zmarł przed narodzinami. Istnieją pogłoski, według których ojciec Saddama był draniem i wszystkie imiona jego ojca po prostu wymyślono. W każdym razie w 1982 roku wybudował swojej matce gigantyczne mauzoleum[4].

Imię Saddam – nadane zostało mu przez brata jego ojca[5] lub według innych źródeł przez matkę – oznacza "tego, który walczy", "tego który stawia czoło" - było ono wówczas niespotykane wśród Arabów[3].

Starszy brat przyszłego władcy Iraku zmarł na raka w wieku 12 lat. W ciężkiej depresji matka próbowała pozbyć się ciąży, a nawet popełnić samobójstwo. Depresja pogłębiła się do tego stopnia, że kiedy Saddam się urodził, nie chciała patrzeć na noworodka. Wuj Chajr Allah Tulfa dosłownie uratował życie swojego siostrzeńca, zabierając chłopca od matki. W ten sposób młody Saddam do 1941 mieszkał w jego rodzinie. Saddam musiał opuścić dom wuja po tym gdy został on skazany na karę 5 lat pozbawienia wolności za udział w antybrytyjskim przewrocie wojskowym[6].

Wrócił wtedy do domu swojej matki. W późniejszych latach, często pytał matkę, gdzie jest jego wuj i otrzymywał standardową odpowiedź: "Wujek Chajr siedzi w więzieniu.". Matka wkrótce ponownie wyszła za mąż – za Ibrahima Hasana. Ibrahim był wujem Saddama od strony ojca, przez co wedle zwyczaju poślubił on jego matkę. W czasie tego małżeństwa urodziło się trzech przyrodnich braci Saddama: Sabaui, Barzan i Watban oraz dwie przyrodnie siostry: Nawal i Samir[7][8]. Rodzina cierpiała nędzę, Saddama wychowano w atmosferze ubóstwa i chronicznego głodu.

Ojczym małego Saddama w przeszłości był wojskowym. Posiadał małe gospodarstwo na którym Saddam wypasał bydło. Ojczym bił i poniżał chłopca[9]. Według niektórych informacji ojczym zmuszał chłopca do kradzieży kur i owiec, które potem były przeznaczone na sprzedaż. Wieczna konieczność zaspokajania potrzeb pozbawiła Husajna szczęśliwego dzieciństwa. Upokorzenia, których doświadczył w dzieciństwie, a także nawyki codziennej przemocy, w dużej mierze wpłynęły na kształtowanie się jego charakteru. Ale chłopak, dzięki swojej towarzyskości oraz zdolności do szybkiego i łatwego nawiązywania kontaktu z ludźmi, miał wielu przyjaciół i znajomych, tak wśród rówieśników jak i dorosłych.

Kiedyś odwiedzali z ojczymem dalekich krewnych, u których był chłopiec w tym samym wieku co Saddam. Chłopiec ten zaczął się chwalić, że uczy się w drugiej klasie szkoły podstawowej i już umie czytać, liczyć i nawet pisać na piasku własne imię. Zraniony tym Husajn poprosił ojczyma o wysłanie do szkoły co zostało przez niego zignorowane[10].

W 1947 rok uciekł do Tikritu aby rozpocząć tam edukację. Tutaj znów spotkał wujka Chajra, pobożnego muzułmanina, sunnitę, oficera armii nacjonalistycznej, weterana wojny brytyjsko-irackiej, który właśnie został zwolniony z więzienia. Jak twierdził sam Husajn, jego wuj odegrał dużą rolę w kształtowaniu jego charakteru. W Tikricie ukończył szkołę podstawową[11]. Nauka była bardzo trudna dla chłopca, który w wieku dziesięciu lat nie potrafił napisać swojego imienia. Według niektórych źródeł Saddam wolał zabawiać kolegów z klasy dowcipami. Na przykład, kiedyś wsadził jadowitego węża do teczki szczególnie nielubianego starego nauczyciela Koranu. Za ten zuchwały żart Husajn został wyrzucony ze szkoły.

W wieku 15 lat, przeżył pierwszy w życiu poważny szok: śmierć ukochanego konia. Wstrząs okazał się tak silny, że chłopakowi sparaliżowało rękę. Przez prawie dwa tygodnie, dopóki jego ręka nie odzyskała sprawności, był poddawany różnym ludowym środkom leczniczym. W tym samym czasie Chajr, przeniósł się z Tikritu do Bagdadu w celu objęcia tam pracy na stanowisku nauczyciela. Dwa lata później, do Bagdadu, przeniósł się również Saddam[5]. Pod wpływem wuja, Saddam, w 1953 roku podjął próbę wstąpienia do elitarnej akademii wojskowej w Bagdadzie, ale nie powiodło mu się na pierwszym egzaminie. Aby kontynuować naukę w następnym roku, rozpoczął naukę w szkole al-Karkh, która była znana jako cytadela nacjonalizmu i panarabizmu[12].

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy był żonaty z Sadżidą Chajr-Allaz, znaną też jako Sadżida Talfah. Miał z nią dwóch synów: Kusaja i Udaja, którzy zajmowali za jego rządów wysokie stanowiska w państwie, oraz trzy córki (Raghat, Rana i Chrisnia). Kolejne jego żony to Samira Szahbandar, Nidal al-Hamdani i Wafa ei-Mullah al-Howeisz.

W 1956 wziął udział w nieudanym zamachu na króla Fajsala II (król został obalony w innym zamachu w 1958 zorganizowanym przez grupę pod przywództwem generała i późniejszego premiera Abd al-Karima Kasima[13]). W 1957 wstąpił do marksistowskiej partii Baas, a w 1959, po nieudanym zamachu na premiera Kasima, uciekł do rodzinnego Tikritu, następnie do Syrii, a stamtąd do Egiptu (oba kraje tworzyły wówczas Zjednoczoną Republikę Arabską[14]). Został zaocznie skazany na śmierć.

Na uniwersytecie w Kairze zdobył niepełne wykształcenie prawnicze.

Po powrocie do Iraku, w 1964, został aresztowany przez służbę bezpieczeństwa i uwięziony na dwa lata[15]. Z więzienia uciekł w 1966 roku podczas transportu więźniów przez miasto[16].

W 1968 pomógł przeprowadzić zakończony sukcesem i bez użycia przemocy zamach stanu zorganizowany przez partię Baas[17]. W tym samym roku ukończył studia prawnicze na uniwersytecie w Bagdadzie. Od 1968 do 1979 był wiceprzewodniczącym Rady Dowództwa Rewolucji. W 1973 został generałem irackich sił zbrojnych.

Początek działalności politycznej[edytuj | edytuj kod]

Ogromny wpływ na sytuację w Iraku miała rewolucja egipska 23 lipca 1952 roku. Idolem Saddama był wtedy Gamal Abdel Naser, przywódca egipskiej rewolucji i przyszły prezydent Arabskiej Republiki Egiptu, założyciel i pierwszy szef Arabskiej Unii Socjalistycznej. W 1956 roku, 19-letni Saddam uczestniczył w nieudanej próbie zamachu stanu przeciwko królowi Faisalowi II[18]). Rok później został członkiem Partii Socjalistycznego Odrodzenie Arabskiego (BAAS), zwolennikiem której był jego wuj.

W 1958 roku oficerowie, pod dowództwem generała Abdula al-Karima Kasima, obalili króla w wyniku zamachu stanu (rewolucja 14 lipca). W grudniu tego samego roku, w Tikricie, zabił jednego z wysokopostawionych urzędników administracji okręgowej, zagorzałego zwolennika Kasima. Po podejrzeniu popełnienia przestępstwa, policja aresztowała Saddama, w ten sposób w wieku 21 lat trafił do więzienia. Według drugiej wersji, wujek polecił wyeliminować bratanka, jako jednego ze swoich rywali, co też zrobił. Zwolniono go po sześciu miesiącach, z braku dostatecznych dowodów.

Baasiści, w tym czasie, wystąpili przeciw nowemu rządowi, i w październiku 1959 roku wziął udział w nieudanym zamachu na Kasima. Husajn generalnie nie wchodził w skład głównej grupy zamachowców, stał jako osłona. Nie stracił zimnych nerwów, wiedział, że bezpieczeństwo całej operacji jest w jego rękach. Oworzył ogień do samochodu generała, kiedy tylko się przybliżył, wtedy został ranny i skazany zaocznie na śmierć. Ten epizod z jego życia obrósł później legendami. Według oficjalnej wersji[19], ranny w nogę cztery noce jechał na koniu, później sam wyciągnął nożem tkwiącą w nodze kulę, a pod gwiazdami przepłynął burzliwy Tygrys i dotarł do rodzinnej wsi al-Audża, gdzie się ukrył.

Z al-Audży przebrany za Beduina po przebyciu pustyni na motocyklu (inna wersja – na ukradzionym ośle[20]) trafił do stolicy Syrii Damaszku, będącego w tym czasie głównym ośrodkiem bassizmu.

21 lutego 1960 roku, przybył do Kairu w Egipcie (Syria i Egipt tworzyły wówczas Zjednoczoną Republikę Arabską[21]), gdzie studiował przez rok w liceum Qasr Al-Nil, a następnie otrzymał świadectwo dojrzałości. Następnie zapisał się na Wydział Prawa Uniwersytetu w Kairze, gdzie studiował przez dwa lata. Otrzymał niepełne wykształcenie prawnicze[22]. W Kairze ze zwykłego partyjnego funkcjonariusza wyrósł na znaczącego partyjnego pracownika, stając się członkiem komitetu kierowniczego BAAS w Egipcie. Jeden z jego biografów tak opisuje ten czas: Saddam nie wstydził się życia nocnego, spędził dużo czasu grając w szachy ze znajomymi, a także dużo czytał[23].

W 1963 roku, po obaleniu przez partię BAAS, premiera Kasima, wrócił do Iraku. Na IV Kongresie Panarabskim partii BAAS w Damaszku Husajna wystąpił z wyrazistym przemówieniem, w którym poddał ostrej krytyce działalność Alego Saliha al-Saada, sekretarza generalnego irackiej partii BAAS w 1960 roku. Miesiąc później 11 listopada 1963 roku z rekomendacji Kongresu Panarabskiego partii "Baas" Regionalny Kongres irackiej partii BAAS zwolnił al-Saada ze stanowiska sekretarza generalnego partii, czyniąc go odpowiedzialnym za przestępstwa popełnione w miesiącach utrzymywania się baasistów u władzy. Działalność Saddama Husajna na Kongresie Panarabskim wywarła silne wrażenie na założycielu i sekretarzu generalnym partii Michelu Aflaku. Od tego czasu wytworzyły się między nimi silne więzi, które nie zostały rozerwane aż do śmierci założyciela partii[24].

Siedem dni później, armia iracka pod kierownictwem generała Arefa, odsunęła baasistów od władzy. Saddam, w warunkach głębokiej konspiracji, zaczął tworzyć faktycznie nową partię. W lutym następnego roku panarabskie władze "BAAS" postanowiły stworzyć nowe irackie kierownictwo "BAAS", składające się z pięciu osób, wśród których byli popularni w kraju generał Ahmed Hassan al-Bakr i Husajn zawarty w wytycznych regionalnych z rekomendacji Aflaka. Po dwóch nieudanych próbach przejęcia władzy w Bagdadzie, Saddam został aresztowany, skuty i umieszczony w izolatce. Spędził trochę czasu w więzieniu[25].

W lipcu 1966 roku Saddam zorganizował ucieczkę. Uciekł podczas transportu więźniów przez miasto[26]. We wrześniu został wybrany zastępcą sekretarza generalnego irackiej partii "BAAS" Ahmeda Hassana al-Bakra. Powierzono mu do prowadzenia specjalny aparat partyjny o nazwie kodowej "Dżihaz Hanin”. Był to tajny aparat, składający się z najbardziej oddanych kadr i zajmował się sprawami wywiadu i kontrwywiadu.

Lider partii, drugi człowiek w państwie[edytuj | edytuj kod]

W 1966 roku Husajn był już jednym z liderów partii BAAS, stojąc na czele partyjnej służby bezpieczeństwa. 17 lipca 1968 roku w wyniku bezkrwawego zamachu stanu partii BAAS doszedł do władzy w Iraku. Według oficjalnej wersji, był w pierwszym szeregu szturmujących pałac prezydencki. Radio Bagdad ogłosiło kolejny przewrót. W tym czasie Partia Baas "przejęła władzę i położyła kres słabym i skorumpowanym reżimom , które reprezentowały kliki ignorantów, analfabetów, chciwców, złodziei, szpiegów i syjonistów"[27]. Prezydent Abdel Rahman Aref (brat zmarłego prezydenta Abdela Salama Arefa) został wysłany na zsyłkę do Londynu. Będąc u władzy Baasiści od razu zaczęli zwalczać potencjalnych rywali. 14 dni po przewrocie uczestnicy spisku Nayef, Daud i Naser Al-Hani, wchodzący w skład organizacji "Rewolucyjny Ruch Arabski" zostali odsunięci od władzy. Władza skupiła się w rękach al-Bakra.

Po dojściu do władzy w kraju partia BAAS sformowała Radę Dowództwa Rewolucyjnego prowadzoną przez Ahmeda Hassana al-Bakra. Na liście Rady Saddam Husajn znalazł się pod numerem piątym[28].Saddam, zastępca al-Bakra po partyjnej i państwowej linii, odpowiadał za bezpieczeństwo wewnętrzne w kraju, innymi słowy kierował partyjnymi i państwowymi służbami specjalnymi. Kontrola nad służbami specjalnymi pozwoliła Saddamowi Husajnowi skoncentrować realną władzę w swoich rękach. Zaczynając od jesieni 1968 roku irackie służby specjalne przeprowadziły na szeroką skalę serię czystek, w rezultacie których aresztowano wiele osób, które w mniemaniu BAAS mogły przedstawiać dla niej zagrożenie, także w szeregu wybitnych działaczy samej BAAS. Szczególny rozgłos otrzymał odkryty przez Saddama tzw. "syjonistyczny spisek". Dla wielu Żydów, obwinionych o współpracę z izraelskimi służbami specjalnymi na placach Bagdadu zostały zbudowane szubienice i rozpoczęły się publiczne egzekucje. Ogromne tłumy ludzi tańczących na ulicach świętowały wyroki śmierci dla "zdrajców"[29].

W 1969 roku ukończył Bagdadzki Uniwersytet "Muntasiria", otrzymał dyplom prawnika i zajął stanowisko zastępcy przewodniczącego Rady Dowództwa Rewolucyjnego i zastępcy Sekretarza Generalnego kierownictwa BAAS. W latach 1971 - 1978 z przerwą, przeszedł szkolenie w akademii wojskowej w Bagdadzie.

8 sierpnia 1971 roku 22 członkom partii BAAS i byłym ministrom odczytano wyrok śmierci. W 1973 roku Saddam reorganizował służby specjalne, nadając im nazwę "Zarząd Wywiadu Ogólnego” (irac. Da'irat al Mukhabaratu al Amah). Istnieją liczne dowody, że służby specjalne pod dowództwem Saddama stosowały tortury (elektrowstrząsy, podwieszanie więźniów za nadgarstki itp.), a według organizacji praw człowieka Human Rights Watch za stosowanie tortur strażników nagradzano.

Arabski dziennikarz Said Aburish w swojej książce "Saddam Husajn: polityka zemsty" pisze, że ideałem dla niego był Stalin. Według Aburisha:

„Nad wszystkim co robił Saddam, czuło się ukryty wpływ osobowości Stalina. Dotyczy to w szczególności opierania się bardziej na systemie bezpieczeństwa państwowego niż na siłach zbrojnych… na elementach kryminalnych w systemie bezpieczeństwa. Ci ludzie byli słabopiśmiennymi bandytami lojalnymi wobec Saddama, bez których on był nikim... Jeśli Saddam chciał się kogoś pozbyć, po prostu tego człowieka likwidował... Na jednym ze zjazdów BAAS kiedy płynęła rzeka pochwał dla wodza, na scenę znienacka wytaszczono półmartwego od tortur członka partii, który zaczął nazywać jednego za drugim uczestników spisku, wskazując na salę. Ich od razu aresztowano i stracono. Saddam lubił nieszablonowe metody rozprawiania się z przeciwnikami: mówi się o wannach z kwasem i walcach do utwardzania asfaltu. Jednak on nie był prostym sadystą - był szczerze przekonany, że tylko przy pomocy podobnych okrucieństw może utrzymać się u władzy. Dlatego, w przeciwieństwie do wielu innych despotów nigdy nie zaprzeczył, że w kraju dokonywane były publiczne egzekucje, a tortury - naturalnym atrybutem śledztwa.”

Sam Saddam na pytanie korespondenta „Newsweeka” o tortury i egzekucje w zdumieniu odpowiedział: "Oczywiście, to wszystko jest. A jak waszym zdaniem, powinno się postępować z tymi, którzy występują przeciw władzy?"[30] W swoim sprawozdaniu za 2001 rok organizacja pozarządowa "Amnesty International” tak opisywała metody stosowane w więzieniach Saddama: "Ofiary tortur oślepiano, zrywano z nich ubrania i na długie godziny podwieszano za nadgarstki. Stosowano elektrowstrząsy na różnych częściach ich ciał, włączając genitalia, uszy, język i palce... Niektóre ofiary zmuszane były patrzeć, jak na ich oczach torturuje się ich krewnych i członków rodziny"[31]. Jak pisze gazeta „Washington Post” do chwili obecnej iraccy strażnicy więzienni przywykli stosować te same "techniki przesłuchań” które stosowali przy Saddamie: rażenie prądem elektrycznym, wieszanie więźniów za nadgarstki (tortury stosują również amerykańscy żołnierze), jednak takie "dziwaczne formy tortur, które preferowano za Saddama Husajna" jak stosowanie kwasu, przemoc seksualną, grupowe egzekucje - zniesiono. Warto zauważyć, że wiele metod tortur, które stosowano w Iraku za Saddama, szeroko stosowane są i przy obecnych władzach irackich (nie tylko przez byłych strażników więziennych, ale i pozostałych pracowników organów ścigania, włączając w to żołnierzy międzynarodowej koalicji). Jak zauważył w 2006 roku sprawozdawca ONZ ds. tortur Manfred Nowak: Większość ludzi twierdzi, że sytuacja z torturami w Iraku całkowicie wymknęła się spod kontroli. Sytuacja jest na tyle rozczarowująca, że wielu twierdzi, że teraz jest gorzej niż za panowania Saddama Husajna. Według Jewgienija Primakowa na Saddama, jako perspektywicznego lidera postawiły stawkę i ZSRR i USA.

Na drodze do władzy, polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Ważnym krokiem na drodze Saddama do zdobycia pozycji lidera partii i państwa było podpisanie z Mustafą Barzanim umowy z dnia 11 marca 1970 roku proklamującej autonomię Irackiego Kurdystanu oraz jak się wydawało kładącej kres krwawej 9-letniej wojnie z kurdyjskimi rebeliantami. W lutym 1972 roku Saddam Husajn przebywał z wizytą w Moskwie. Rezultatem tej wizyty i rewizyty do Bagdadu Przewodniczącego Rady Ministrów ZSRR Aleksieja Kosygina było podpisanie w dniu 9 kwietnia radziecko-irackiego traktatu o przyjaźni i współpracy zapewniającego wszechstronne radzieckie wsparcie dla reżimu irackiego. Opierając się na tym wsparciu Saddam Husajn znacjonalizował przemysł naftowy, przezbroił iracką armię i na koniec "rozwiązał" problem kurdyjski, likwidując kurdyjski ruch narodowo-wyzwoleńczy. Dla osiągnięcia tego ostatniego celu przyszło mu w okresie od marca 1974 do marca 1975 roku znosić ciężkie walki z kurdyjskimi powstańcami wykorzystując poparcie Iranu. Zwycięstwo nad nimi Saddamowi udało się osiągnąć dzięki podpisaniu 6 marca 1975 roku Umowy Algierskiej z irańskim szachem Mohammadem Rezą Pahlawim.

W 1979, gdy prezydent Ahmed Hassan al-Bakr w wieku 65 lat ogłosił swoje odejście na emeryturę[32], 42-letni wówczas Saddam uzyskał stanowisko przewodniczącego partii i prezydenta. Według niektórych źródeł[potrzebne źródło] Husajn odsunął al-Bakra od władzy.

Okres rządów dyktatorskich[edytuj | edytuj kod]

Saddam Husajn, 1974

Polityka Saddama opierała się na wykorzystaniu zasobów ropy naftowej w celu uczynienia z kraju znaczącej siły militarnej. 1 czerwca 1972 rozpoczął proces nacjonalizacji zachodnich firm paliwowych, które do tej pory miały monopol w Iraku. Aktywnie przyczyniał się do modernizacji gospodarki kraju. Nadzorował także modernizację regionów wiejskich, mechanizację rolnictwa i dystrybucję ziemi. Jego zasługą są też znaczące przemiany w przemyśle energetycznym oraz w usługach publicznych takich jak transport i edukacja.

Z jego inicjatywy Irak zaangażował się w wojnę z Iranem (wojna iracko-irańska 1980–1988). W tym czasie przywódcy ZSRR, a także USA i państw Europy Zachodniej bardziej niż irackiego reżimu obawiali się rozprzestrzenienia irańskiej rewolucji islamskiej. Dlatego, mniej lub bardziej jawnie, zachęcali Saddama do wojny z Iranem, wspierali go politycznie a także militarnie[33]. W zakres dostaw wchodziły najnowsze technologie oraz broń, również chemiczna (gaz musztardowy) i biologiczna (wąglik). W czasie działań wojennych Irak, przy milczącym poparciu krajów zachodnich, masowo używał swego chemicznego arsenału. CIA służyła informacjami wywiadowczymi dla podniesienia efektywności ataku[34]. Pod koniec roku 1987 Saddam nakazał użycie broni chemicznej również przeciwko domagającym się niepodległości Kurdom. Wojna pochłonęła wiele ofiar, była kosztowna dla obu stron i skończyła się brakiem rozstrzygnięcia.

W 1990 Irak wysunął roszczenia w stosunku do terytorium Kuwejtu. Saddam wydał rozkaz zajęcia jego terytorium siłą. ONZ nakazała Irakowi wycofanie się z Kuwejtu. Po upływie wyznaczonego terminu siły ONZ, w których decydującą rolę odgrywały Stany Zjednoczone, zadały armii irackiej sromotną klęskę oraz odbiły Kuwejt, po czym się zatrzymały. Po klęsce wybuchły powstania Kurdów i szyitów. Wydawało się wtedy, że koniec rządów Saddama jest bliski. Jednak armia iracka stłumiła powstania i Saddam Husajn zachował władzę. Ogłosił on przy tym, że wycofanie się z Kuwejtu tak naprawdę jest zwycięstwem, i że jest to dopiero początek konfliktu.

W 2000 miał zlecić atak terrorystyczny na praską siedzibę Radia Wolna Europa w celu powstrzymania audycji radiowych nadawanych stamtąd na terytorium Iraku. Spisek został wykryty przez kontrwywiad Czech i nie doszedł do skutku[35].

Według oficjalnych irackich raportów miał się rzekomo cieszyć ogromną popularnością w Iraku. W referendum z 2002 na pytanie czy powinien pozostać na stanowisku prezydenta, 100% głosujących miało opowiedzieć się "za". W istocie głosowanie było farsą, gdyż odbywało się jawnie, a głosowano przez odciśnięcie na karcie linii papilarnych kciuka.

W czasie długoletnich rządów przetrwał wiele zamachów stanu oraz ataków na swoje życie. Wielu swoich przeciwników politycznych uwięził lub zabił, a wielu innych uciekło z kraju.

Utrata władzy[edytuj | edytuj kod]

Saddam Husajn w lipcu 2004

Utracił faktyczną władzę w wyniku ataku USA i ich sojuszników na Irak wiosną 2003 roku. Nie został aresztowany i jego miejsce pobytu nie było znane. W okresie bezpośrednio po zajęciu Bagdadu pojawiła się taśma wideo pokazująca ponoć Saddama Husajna w dniu zdobycia miasta, 9 kwietnia. Później rozpowszechniano liczne taśmy wideo i audio z wystąpieniami Saddama Husajna, lecz ich autentyczność była niepotwierdzona.

Obaj synowie Husajna zginęli 22 lipca 2003 roku w wyniku amerykańskiego ataku powietrznego na ich kryjówkę.

13 grudnia 2003 roku około godziny 18:27, po ośmiu miesiącach poszukiwań Saddam Husajn został pojmany przez amerykańskich żołnierzy na farmie[36] oddalonej 15 kilometrów od jego rodzinnego Tikritu. Znaleziono go leżącego w głębokiej na dwa metry ziemiance z wentylacją. Niedaleko kryjówki stała taksówka z 750 tysiącami dolarów w bagażniku. Były prezydent Iraku nie stawiał oporu.

Po przewiezieniu do jednej z amerykańskich baz został przebadany, ogolony i umyty. 30 czerwca 2004 doszło do formalnego przekazania Husajna i jedenastu jego współpracowników (zobacz: Amerykańska Talia Kart) władzom irackim.

Proces i śmierć =[edytuj | edytuj kod]
Information icon.svg Osobny artykuł: Egzekucja Saddama Husajna.
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat procesu Saddama Husajna
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Saddam Husajn skazany na śmierć
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat egzekucji Saddama Husajna
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat pochówek Saddama Husajna

Pojmanie było pierwszym krokiem do procesu sądowego, który toczył się przed powołanym specjalnie do tego celu trybunałem, któremu przewodniczył Szalam Szalabi. Proces rozpoczął się 19 października 2005.

5 listopada 2006 Saddam Husajn, któremu postawiono zarzut spowodowania masakry 148 szyitów z Dudżailu koło Bagdadu, został skazany przez iracki Trybunał Narodowy nieprawomocnym wyrokiem na karę śmierci przez powieszenie na szubienicy.

Organizacje broniące praw człowieka wskazywały już od dawna, że w państwach tego regionu oskarżony jest notorycznie pozbawiany prawa do sprawiedliwego procesu. Wykazywały one, że sąd skazujący Husajna kontynuował te same naganne praktyki, które były stosowane w czasach jego reżimu[37]. Skrytykowano także sam wyrok kary śmierci[38]. Jednocześnie organizacje te przyznają od dawna, iż w Iraku rządzonym przez Saddama ciągle dochodziło do łamania praw człowieka, a brutalna kara śmierci była często stosowana[39].

Iracki sąd apelacyjny 26 grudnia podtrzymał wyrok Trybunału; zgodnie z irackim prawem (wprowadzonym jeszcze przez samego Husajna) wyrok wykonany być musiał w ciągu 30 dni od tej daty.

Przygotowania do egzekucji zakończone być miały – według amerykańskiej telewizji CNN powołującej się na źródła arabskie – przed godziną 6:00 czasu irackiego (4:00 CET) 30 grudnia. Do egzekucji doszło o godzinie 6:07 czasu lokalnego. 31 grudnia o 4:00 (02:00 czasu warszawskiego) został pochowany w swojej rodzinnej miejscowości Al-Audża, obok swoich synów zabitych w 2003.

Utrata zajmowanych urzędów państwowych[edytuj | edytuj kod]

Zarówno z punktu widzenia sytuacji w Iraku pod koniec wojny, jak też z punktu widzenia prawa irackiego i prawa międzynarodowego publicznego, ustalenie dokładnej daty utracenia przez Saddama Husajna urzędu Prezydenta Republiki Irackiej oraz pełnionych jednocześnie urzędów Prezesa Rady Ministrów i Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych nie jest proste.

Pojawiająca się w związku z tym tematem data 9 kwietnia 2003 nie jest oczywista, nawet jeśli wyłączy się przesłanki formalne, a weźmie się pod uwagę wyłącznie stan faktyczny. W związku z tym, poza powyższą datą można, a nawet trzeba rozpatrzyć także, co najmniej takie daty, jak: 14 kwietnia 2003, 22 maja 2003, 1 marca 2004, 28 czerwca 2004 i 30 grudnia 2006.

Kwiecień 2003

  • 9 kwietnia 2003 – W tym dniu wojska amerykańskie zajęły Bagdad, stolicę Republiki Irackiej, a wiceprezydent Stanów Zjednoczonych Dick Cheney oświadczył: Obserwujemy upadek centralnych władz w Bagdadzie. W Iraku mogą jednak nas jeszcze czekać ciężkie walki. Tego dnia Saddam Husajn był po raz ostatni widziany w Bagdadzie. Zajęcie stolicy państwa przez obce wojska i opuszczenie jej przez najwyższe władze nie może być jednak traktowane jako koniec rządu, ani nawet jako utratę przez rząd możliwości swobodnego wykonywania władzy. W momencie zajęcia Bagdadu pod kontrolą irackich sił zbrojnych znajdował się jeszcze dość obszerny teren wokół miasta Tikrit, gdzie według wszelkiego prawdopodobieństwa ewakuowały się najwyższe władze Republiki i skąd jeszcze Saddam Husajn mógł w sposób nieskrępowany korzystać ze swych konstytucyjnych uprawnień.
  • 14 kwietnia 2003 – W tym dniu wojska amerykańskie zajęły Tikrit i tym samym całe terytorium Republiki Irackiej znalazło się pod okupacją wojsk koalicji. Irackie siły zbrojne zostały rozbite. Część z nich zasiliło obozy jenieckie, a część utworzyło struktury podziemne. Władzę okupacyjną przejął głównodowodzący sił sprzymierzonych. Saddam Husajn utracił swobodę poruszania się oraz swobodę działania w charakterze konstytucyjnego organu państwa. Dlatego też tę datę można uznać za faktyczne obalenie dotychczasowego rządu irackiego, co oczywiście nie ma nic wspólnego z jego formalnym unicestwieniem.

Maj 2003

  • 6 maja 2003 – W tym dniu Prezydent USA George W. Bush mianował cywilnego administratora Iraku, co jednak nie zmieniło stanu prawnego, ponieważ i tak najwyższą administrację terytorium okupowanego sprawował administrator wojskowy.
  • 22 maja 2003 – W tym dniu Rada Bezpieczeństwa uchwaliła rezolucję nr 1483 powierzającą Stanom Zjednoczonym i Wielkiej Brytanii władzę okupacyjną w Iraku do czasu powołania rządu. Z tą chwilą, według przeważających opinii, okupacja terytorium Republiki Irackiej stała się legalna z punktu widzenia prawa międzynarodowego publicznego (co jednak wcale nie oznacza, że była legalna z punktu widzenia prawa irackiego). Z rezolucji tej można także wywieść przypuszczenie, iż organ międzynarodowy stwierdził brak istnienia rządu irackiego, co powodowało konieczność powołania nowego. Na tej podstawie można przyjąć, iż punktu widzenia prawa międzynarodowego publicznego Saddam Husajn utracił – jeśli nie wszystkie sprawowane urzędy – to przynajmniej urząd Prezesa Rady Ministrów. Jednak należy także zastrzec, że według nadal obowiązującej konstytucji irackiej jego pozycja prawna nie uległa jakiejkolwiek zmianie na gorsze.
  • 23 maja 2003 – W tym dniu administrator cywilny Iraku rozwiązał irackie siły zbrojne. W związku z tym (z zastrzeżeniem odnośnie prawnego punktu widzenia) można przyjąć, że z tą chwilą Saddam Husajn przestał pełnić urząd Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych. Nadal jednak pozostała kwestia legalności jego prezydentury.

Lipiec 2003

  • 13 lipca 2003 – W tym dniu odbyło się inauguracyjne posiedzenie irackiej Rady Zarządzającej – pozakonstytucyjnego organu administracyjnego powołanego i podległego władzom okupacyjnym.

Wrzesień 2003

  • 1 września 2003 – W tym dniu Rada Zarządzająca utworzyła w trybie pozakonstytucyjnym przejściowy rząd iracki. Tryb pozakonstytucyjny polegał na tym, iż Saddam Husajn, jako konstytucyjny prezydent Iraku, nie zdymisjonował dotychczasowego rządu i nie wręczył nominacji nowym ministrom.
  • 23 września 2003 – W tym dniu przewodniczący irackiej Rady Zarządzającej zajął miejsce przeznaczone dla Iraku na sali obrad Zgromadzenia Ogólnego ONZ, co można odczytać jako nieformalne, międzynarodowe uznanie nowych władz irackich.

Marzec 2004

  • 1 marca 2004 – W tym dniu iracka Rada Zarządzająca przyjęła w trybie pozakonstytucyjnym tymczasową konstytucję Iraku. W zależności od prawnego punktu widzenia, można przyjąć, że uchylenie dotychczasowej konstytucji równało się unicestwieniu dotychczasowych organów konstytucyjnych Republiki Irackiej, a tym samym unieważnieniu prezydentury Saddama Husajna.

Czerwiec 2004

  • 28 czerwca 2004 – W tym dniu, na mocy nowej konstytucji, Rada Zarządzająca powołała przewidziany w rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ rząd tymczasowy, a tym samym okupacja Iraku została zdelegalizowana. Rada Zarządzająca wybrała również ze swego grona Tymczasowego Prezydenta Republiki – Ghaziego Mashala Ajila al-Yawera. Także z tym wydarzeniem można powiązać koniec prezydentury Saddama Husajna.

Grudzień 2006

  • 30 grudnia 2006 – W tym dniu wykonano wyrok śmierci na Saddamie Husajnie – jako cywilu i osobie prywatnej. prawo międzynarodowe publiczne zakazuje jakiemukolwiek państwu agresji na terytorium innego państwa z jakiegokolwiek powodu[40]. Międzynarodowe przepisy w zakresie okupacji stwierdzają, że państwo okupujące nie posiada żadnych praw suwerennych na terytorium państwa okupowanego, lecz sprawuje wyłącznie jego tymczasową administrację[41]. W okresie okupacji władzy okupacyjnej nie wolno zmieniać porządku prawnego obowiązującego w państwie okupowanym, co miało miejsce w przypadku powołania niekonstytucyjnych organów irackich i uchwalenia przez nie tymczasowej konstytucji. Saddam Husajn (wraz ze swoimi prawnikami, m.in. Ramseyem Clarkiem, byłym prokuratorem generalnym USA) wywodził z prawa międzynarodowego i irackiego, że jest nadal legalnym prezydentem republiki. W napisanym przed egzekucją liście do narodu podpisał się jako "Saddam Husajn, Prezydent i Naczelny Dowódca Irackich Sił Zbrojnych". Na podstawie powyższego – i zastrzeżeniem, że jest to jedynie opinia pewnej części prawników, a także samego zainteresowanego – można przyjąć, iż Saddam Husajn momencie powieszenia był głową państwa, szefem rządu i głównodowodzącym sił zbrojnych, a co za tym idzie – najwyższym reprezentantem państwa i narodu irackiego w stosunkach wewnętrznych i na arenie międzynarodowej. Dopiero po jego śmierci i wobec faktycznego zaniechania stosowania poprzedniej konstytucji, legalność nowych władz Iraku nie może budzić wątpliwości formalnych.

Oceny[edytuj | edytuj kod]

Arabski dziennikarz Said Aburish w swojej książce "Saddam Husajn: polityka zemsty" pisze, że ideałem dla niego był Józef Stalin. Według Aburisha: „Nad wszystkim co robił Saddam, czuło się ukryty wpływ osobowości Stalina. Dotyczy to w szczególności opierania się bardziej na systemie bezpieczeństwa państwowego niż na siłach zbrojnych… na elementach kryminalnych w systemie bezpieczeństwa. Ci ludzie byli słabopiśmiennymi bandytami lojalnymi wobec Saddama, bez których on był nikim... Jeśli Saddam chciał się kogoś pozbyć, po prostu tego człowieka likwidował... Na jednym ze zjazdów BAAS kiedy płynęła rzeka pochwał dla wodza, na scenę znienacka wytaszczono półmartwego od tortur członka partii, który zaczął nazywać jednego za drugim uczestników spisku, wskazując na salę. Ich od razu aresztowano i stracono. Saddam lubił nieszablonowe metody rozprawiania się z przeciwnikami: mówi się o wannach z kwasem i walcach do utwardzania asfaltu. Jednak on nie był prostym sadystą - był szczerze przekonany, że tylko przy pomocy podobnych okrucieństw może utrzymać się u władzy. Dlatego, w przeciwieństwie do wielu innych despotów nigdy nie zaprzeczył, że w kraju dokonywane były publiczne egzekucje, a tortury - naturalnym atrybutem śledztwa.”[42]

Sam Saddam na pytanie korespondenta „Newsweeka” o tortury i egzekucje w zdumieniu odpowiedział: "Oczywiście, to wszystko jest. A jak waszym zdaniem, powinno się postępować z tymi, którzy występują przeciw władzy?"[43]. W swoim sprawozdaniu za 2001 rok organizacja pozarządowa "Amnesty International” tak opisywała metody stosowane w więzieniach: "Ofiary tortur oślepiano, zrywano z nich ubrania i na długie godziny podwieszano za nadgarstki. Stosowano elektrowstrząsy na różnych częściach ich ciał, włączając genitalia, uszy, język i palce... Niektóre ofiary zmuszane były patrzeć, jak na ich oczach torturuje się ich krewnych i członków rodziny"[44]. Jak pisze gazeta „Washington Post” do chwili obecnej iraccy strażnicy więzienni przywykli stosować te same "techniki przesłuchań” które stosowali przy Saddamie: rażenie prądem elektrycznym, wieszanie więźniów za nadgarstki (tortury stosują również amerykańscy żołnierze), jednak takie "dziwaczne formy tortur, które preferowano za Saddama Husajna" jak stosowanie kwasu, przemoc seksualną, grupowe egzekucje - zniesiono[45].

Warto zauważyć, że wiele metod tortur, które stosowano w Iraku za Saddama, szeroko stosowane są i przy obecnych władzach irackich (nie tylko przez byłych strażników więziennych, ale i pozostałych pracowników organów ścigania, włączając w to żołnierzy międzynarodowej koalicji)[46][47][48][49][50][51].

Jak zauważył w 2006 roku sprawozdawca ONZ ds. tortur Manfred Nowak: Większość ludzi twierdzi, że sytuacja z torturami w Iraku całkowicie wymknęła się spod kontroli. Sytuacja jest na tyle rozczarowująca, że wielu twierdzi, że teraz jest gorzej niż za panowania Saddama Husajna[52].

Według Jewgienija Primakowa na Saddama, jako perspektywicznego lidera postawiły stawkę i ZSRR i USA[53].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza żoną Husajna była jego kuzynka Sajida (najstarsza córka wuja Heyrallaha Tulfaha), urodziła mu pięcioro dzieci - synów Udaja i Kusaja oraz córki Raghad, Rana i Hal. Rodzice zeswatali dzieci, gdy Saddam miał pięć lat a Sajida siedem[54][55]. Przed ślubem Sajida pracowała jako nauczycielka w szkołach podstawowych. Pobrali się w Kairze, gdzie Husajn studiował i mieszkał po nieudanym zamachu na Qasim. W ogrodzie jednego ze swoich pałaców Saddam własnoręcznie posadził krzewy należące do elity białych róż, które nazwał imieniem Sajid i które bardzo cenił.

Historia drugiego małżeństwa Saddama zyskała szeroki rozgłos także poza Irakiem. W 1988 roku poznał żonę prezesa linii lotniczych "Irak Airways." Jakiś czas później Saddam zaproponował jej mężowi, by dał żonie rozwód. Temu małżeństwu sprzeciwiał się kuzyn i szwagier Saddama Heyrallah Adnan, zajmujący w tym czasie stanowisko ministra obrony. Wkrótce po jego śmierci w katastrofie lotniczej trzecią żoną prezydenta Iraku została w 1990 roku Nidal al-Hamdani.

Jesienią 2002 roku iracki przywódca ożenił się po raz czwarty, biorąc za żonę 27-letnią Iman Huveysh, córkę ministra przemysłu obronnego kraju. Jednak ceremonia ślubna była dosyć skromna, odbyła się w wąskim kręgu przyjaciół. Ponadto, ze względu na ciągłe zagrożenie operacjami wojskowymi prowadzonymi przez USA przeciwko Irakowi, praktycznie nie mieszkał ze swoją ostatnią żoną[56].

W sierpniu 1995 roku w rodzinie Saddama Husajna wybuchł skandal. Rodzeni bracia Husajn Kamel i pułkownik Straży Prezydenckiej Saddam Kamel, siostrzeniec Ali Hassan al-Majid, ze swoimi żonami – córkami prezydenta Raghad i Rana nieoczekiwanie uciekli do Jordanii. Tam opowiedzieli ekspertom ONZ wszystko, co wiedzieli o sytuacji politycznej w kraju i tajnych pracach Bagdadu nad stworzeniem broni masowego rażenia. Te wydarzenia stały się ciężkim ciosem dla Saddama. Po tym Husajn nauczył się ufać tylko krewnym i rodakom. Obiecał swoim zięciom ułaskawienie w sytuacji koniecznego powrotu do kraju. W lutym 1996 roku Saddam Kamel i Husajn Kamel z rodzinami wrócili do Iraku. Po kilku dniach ogłoszono wiadomość, że rozgniewani krewni rozprawili się ze "zdrajcami", a później z ich najbliższymi krewnymi[57].

W czasie rządów Saddama, informacja o rodzinie prezydenckiej znajdowała się pod ścisłą kontrolą. Dopiero po obaleniu Husajna w sprzedaży znalazły się domowe filmy wideo z jego życia prywatnego. Te wideo-materiały stanowią dla Irakijczyków unikalną możliwość odkrycia sekretów życia prywatnego człowieka, który kierował nimi przez 24 lata[58].

W latach rządów najbliżsi byli mu jego synowie, Udaj i Kusaj. Starszy z synów, Udaj uznawany był za zbyt delikatnego w rezultacie na rolę następcy przygotowano Kusaja. 22 lipca 2003 roku na północy Iraku w czasie czterogodzinnej bitwy z amerykańskim wojskiem zarówno Udaj i Kusaj zginęli. Wraz z nimi zginął wnuk Saddama, syn Kusaja - Mustafa. Niektórzy krewni obalonego prezydenta otrzymali azyl polityczny w krajach arabskich. Od tej pory Saddam długo nie widział swojej rodziny, ale przez swoich prawników wiedział jak i co się z nimi działo.

Kuzyn i szwagier Arshad Jassin, był osobistym pilotem i ochroniarzem Husajna.

Światopogląd[edytuj | edytuj kod]

Saddam Husajn krótko po pojmaniu, 14 grudnia 2003

Wyznawał tylko islam sunnicki, modlił się pięć razy dziennie, spełniał wszystkie przykazania, w piątki chodził do meczetu[59]. W sierpniu 1980 roku w towarzystwie ważnych członków kierownictwa kraju wybrał się na pielgrzymkę do Mekki. Na tą wieść cały arabski świat transmitował kronikę odwiedzin Mekki gdzie w towarzystwie następcy tronu Arabii Saudyjskiej Fahda, ubrany w białe szaty Husajn odbył rytualne okrążenie z Kaaby.

W 1997 zlecił napisanie kopii Koranu przy użyciu własnej krwi, prace nad nią ukończono w 2000 roku[60].

Nie patrząc na swoją sunnicką przynależność, przyjmował duchowych przywódców szyitów, odwiedzał szyickie meczety, wyróżniał ze swoich środków osobistych duże sumy na rekonstrukcję licznych świętych miejsc szyitów. Kroki te były przyczyną poparcia jego rządów przez duchownych szyickich[61].

Przed śmiercią zmówił Invocatio Dei ("Boże, jeśli masz taką wolę, przyjmij mnie do raju") oraz dwukrotne zmówienie przez niego muzułmańskiego wyznania wiary bezpośrednio przed otwarciem zapadni szubienicy ("Zaświadczam, że nie ma Boga prócz Allaha. Zaświadczam, że Mahomet jest Jego prorokiem").

Istnieją pewne wątpliwości co do silnych przekonań religijnych Saddama Husajna, przynajmniej w pierwszym okresie jego działalności politycznej. Został niewątpliwie wychowany na muzułmanina sunnitę, jednak pod wpływem socjalistycznej ideologii partii Baas, bliższy stał mu się światopogląd materialistyczny. W okresie swoich rządów w Iraku na przemian akcentował swoje przywiązanie do islamu, bądź do areligijności, czy wręcz do starożytnej religii babilońskiej.

Był wielbicielem postaci Nabuchodonozora II, króla Babilonii, z którym kazał się portretować na monetach i od którego pragnął otrzymać legitymizację do koncentracji władzy w swoim ręku. W związku z tym rozpoczął wielką odbudowę ruin Babilonu oraz stał się mecenasem wszelkich pamiątek po starożytnych imperiach Mezopotamii.

Hobby[edytuj | edytuj kod]

Był zapalonym ogrodnikiem i miłośnikiem jachtingu. Miał słabość do drogich zachodnich strojów, starożytnych i współczesnych broni, luksusowych samochodów (jego pierwszy "Mercedes" znajduje się w Muzeum Baas). Jego ulubioną rozrywką rozrywką była szybka jazda samochodem i palenie hawańskiego cygara podczas jazdy. Według niektórych doniesień, jeszcze przed operacją „Pustynna Burza” miał ponad dwieście europejskich strojów wizytowych, większość dwurzędowych, a niektóre z nich z pracowni słynnego Pierre Cardin, kompletne mundury wojskowe (do noszenia z czarnym beretem), a także arabskie plemienne peleryny "dżellaba".

Jego pasją było również wznoszenie pałaców. W latach swoich rządów, zbudował ponad 80 pałaców, willi i rezydencji dla siebie i swoich krewnych. Według danych arabskich środków masowego przekazu, do byłego prezydenta Iraku należało od 78 do 170 pałaców. Jednak Husajn nigdy nie spał dwa razy w jednym miejscu, obawiając się zamachu na swoje życie. W jego zrujnowanych pałacach Amerykanie znaleźli tysiące tomów literatury klasycznej w różnych językach, dzieła historii i filozofii. Według nieoficjalnych danych, wśród swoich książek najwięcej preferencji dał powieści HemingwayaStary człowiek i morze”. Lubił czytać, a także, według informacji ludzi chroniących irackiego przywódcę, lubił oglądać film „Ojciec chrzestny” i słuchać piosenek Franka Sinatry[62].

Majątek[edytuj | edytuj kod]

Według danych magazyny „Forbes” z 2003 roku na liście najbogatszych władców świata dzielił trzecie miejsce z księciem Liechtensteinu Hansem-Adamem. Palmę pierwszeństwa oddał jedynie królowi Arabii Saudyjskiej Fahdowi i sułtanowi Brunei. Jego osobisty majątek szacowano na 1,3 miliarda dolarów[63]. Po obaleniu jego rządu, minister handlu w rządzie przejściowym Iraku, Alli Allawi podał liczbę 40 miliardów dolarów, dodając, że Husajn miał rzekomo otrzymywać 5% przychodów z eksportu krajowej ropy naftowej[64]. CIA i FBI wraz z Departamentem Finansów, próbowało bezskutecznie znaleźć środki finansowe Husajna jeszcze po jego obaleniu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Iran Chamber Society, John King, "Arming Iraq: A Chronology of U.S. Involvement", marzec 2003
  2. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 29. ISBN 83-87564-42-7.
  3. 3,0 3,1 Marek M. Dziekan: Irak. Religia i polityka.. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa, 2005, s. 138. ISBN 83-7151-695-9.
  4. Deutsche Welle, luty 2003
  5. 5,0 5,1 Rebecca Steffoff: Saddam Husajn. Absolutny władca Iraku.. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 22. ISBN 83-7391-059-X.
  6. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 34. ISBN 83-87564-42-7.
  7. Дочь Хусейна: При аресте отца использовали транквилизаторы. Лента.ру (16 декабря 2003). Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  8. Арестован шурин Хусейна. Дни.ру (21 ноября 2003). Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  9. Буря в пустыне // Энциклопедия для детей. Дополнительный том. История XX века. Зарубежные страны. — М.: Аванта+, 2002. — С. 391. — ISBN 5-94623-011-5, УДК 087.5:94(100-87)"19"(031), ББК 63.3(2)52я2+63.3(2)6я2
  10. Журенков К. Детство Саддама Огонёк № 13, 3 апреля 2003
  11. Биография Саддама Хусейна РИА «Новости», 29 декабря 2006
  12. http://iraq.newsru.com/article/10.html Саддам Хусейн: вождь с портрета NEWSru, 2003
  13. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 39. ISBN 83-87564-42-7.
  14. Ł. Fyderek: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 48-52. ISBN 9788376381114.
  15. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 47. ISBN 83-87564-42-7.
  16. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 47. ISBN 83-87564-42-7.
  17. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 48. ISBN 83-87564-42-7.
  18. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 39. ISBN 83-87564-42-7.
  19. Сабов А. Бес Саддама Российская газета № 54(3167)
  20. Его борьба. Лента.ру (15 декабря 2003). Проверено ???. Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  21. Ł. Fyderek: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 48-52. ISBN 9788376381114.
  22. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 47. ISBN 83-87564-42-7.
  23. Deuschte Welle, luty 2003
  24. Островцев А. А., Островцова М. А. Саддам Хусейн (ат-Тикрити) // Великие правители XX века. — М.: «Мартин», 2002. — С. 428—431. — ISBN 5-8475-0110-2
  25. Саддам Хусейн: биография и годы правления — на сайте А. Семёнова «История войн и военных конфликтов», 2003
  26. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 47. ISBN 83-87564-42-7.
  27. Ахмед Хаса аль-Бакр — Барзани. Пятая курдско-иракская война. Добро пожаловать в Курдистан — СТРАНИЦЫ ИЗ ИСТОРИИ. Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  28. Перейти к: 1 2 Стенограмма радиопередачи «В круге СВЕТА». — интервью Е. М. Примакова радиостанции «Эхо Москвы», 21.01.2006
  29. Перейти к: 1 2 Ефим Шуман. Саддам Хусейн: на вершине власти. НЕМЕЦКАЯ ВОЛНА (29.01.2003). Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  30. Перейти к: 1 2 3 Сабов А. Бес Саддама Российская газета № 54(3167), 22 марта 2003
  31. Рыжова С. Буш как Саддам. По следам Сталина Симбирский курьер № 45-46, 29 марта 2003
  32. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 65. ISBN 83-87564-42-7.
  33. Iran Chamber Society, John King, "Arming Iraq: A Chronology of U.S. Involvement", marzec 2003
  34. Bob Woodward. CIA Aiding Iraq in Gulf War. Washington Post. 15 grudnia 1986
  35. Saddam zlecił atak na siedzibę Radia Wolna Europa. Rzeczpospolita, 30 listopada 2009.
  36. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 184. ISBN 83-87564-42-7.
  37. Human Rights Watch, "Saddam Hussein's Trial", grudzień 2003
  38. Amnesty International, "Iraq: Amnesty International deplores death sentences in Saddam Hussein trial", 5 listopada 2006
  39. Amnesty International, "Annual Report 2001. Iraq"
  40. Według deklaracji zasad prawa międzynarodowego z 1970 "wojna agresywna jest zbrodnią przeciwko pokojowi, za która ponosi się odpowiedzialność zgodnie z prawem międzynarodowym". Ta sama deklaracja stwierdza, że każde państwo ma niezbywalne prawo swobodnego wyboru własnego systemu politycznego, gospodarczego, społecznego i kulturalnego, a jakakolwiek obca interwencja w celu podporządkowania go sobie w wykonywaniu jego suwerennych praw – czyli na przykład w celu zmiany władzy autorytarnej na demokratyczną – jest całkowicie zabroniona.
  41. Według regulaminu haskiego z 1907 terytorium okupowane pozostaje nadal pod dotychczasowym zwierzchnictwem państwowym, niemniej jednak wykonywanie faktycznej władzy należy do okupanta.
  42. Ученик Сталина «Новости в Новосибирске», 1 апреля 2003
  43. Сабов А. Бес Саддама Российская газета № 54(3167), 22 марта 2003
  44. Рыжова С. Буш как Саддам. По следам Сталина Симбирский курьер № 45-46, 29 марта 2003
  45. Аппельбаум Э. Тест на тиранию ИноСМИ.ру, The Washington Post, 26 января 2005
  46. Новое правительство Ирака действует методами Саддама, и пытки в тюрьмах продолжаются — RussianAmerica, 25.01.2005
  47. Amnesty International вновь оценила Ирак: пытки заключённых продолжаются — «Томский обзор», 6 марта 2006
  48. Юрченко В. П. Военно-политическая обстановка в Ираке: ноябрь 2006 г. — Институт Ближнего Востока
  49. Аппельбаум Э. Тест на тиранию ИноСМИ.ру, The Washington Post
  50. Ирак, применение пыток на всех уровнях — Независимая информационная сеть «Вольтер», 4 октября 2005
  51. Правозащитная организация «Международная амнистия» опубликовала доклад о несоблюдении прав заключённых в Ираке — «Радио Свобода», 6 марта 2006
  52. < Пытки в Ираке: «хуже, чем при Саддаме». Русская служба Би-би-си (21 сентября 2006)
  53. Стенограмма радиопередачи «В круге СВЕТА». — интервью Е. М. Примакова радиостанции «Эхо Москвы», 21.01.2006
  54. Sheri & Bob Stritof. Marriages of Saddam Hussein
  55. Екатерина ЛАТИНОВА. Саддам ХУСЕЙН: в ожидании виселицы.
  56. У Саддама Хусейна — четвёртая жена. Комсомольская правда (16 октября 2002). Проверено ???. Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  57. Башир А., Суннано Л. С. Ближний круг Саддама Хусейна. — СПб.: Амфора, 2006. — С. 265.
  58. Домашнее видео Саддама было распродано за час. Rol.ru
  59. Игрок, которому долго везло… People’s History
  60. Коран написан кровью Саддама Хусейна (рус.). Лента.ру. Проверено 18 августа 2010. Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  61. Межконфессиональный и межэтнический конфликты в Ираке // Конфликты на Востоке: этнические и конфессиональные / Под ред. А. Д. Воскресенского. — М.: Аспект Пресс, 2008. — С. 175. — ISBN 978-5-7567-0497-6, УДК 323.1(5), ББК 66.3(5), 54я73
  62. Alleged Mistress Recalls Life With Saddam. Foxnews.com (10.09.2002)
  63. Эмиль Агазаде. Будут ли воевать иракские военные?. Русская служба Би-би-си
  64. Личное состояние Саддама. NEWSru (17 сентября 2003).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Bullock & H. Morris, Wojna Saddama, Poznań 1991
  • Rebecca Stefoff, Saddam Husajn, wyd. Świat Książki, Warszawa 2003