Saddam Husajn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Saddam Husajn
صدام حسين عبد المجيد التكريتي
Iraq, Saddam Hussein (222).jpg
Data i miejsce urodzenia 28 kwietnia 1937
Al-Audża
Data i miejsce śmierci 30 grudnia 2006
Bagdad
Irak 5. Prezydent Iraku
Przynależność polityczna Partia Baas
Okres urzędowania od 16 lipca 1979
do 9 kwietnia 2003
Poprzednik Ahmed Hassan al-Bakr
Następca Ghazi Maszal Adżil al-Jawar (p.o.)
Irak Premier Iraku
Przynależność polityczna Partia Baas
Okres urzędowania od 29 maja 1994
do 9 kwietnia 2003
Poprzednik Ahmad Husajn Chudair as-Samarrai
Następca Ijad Allawi
Irak Premier Iraku
Przynależność polityczna Partia Baas
Okres urzędowania od 16 lipca 1979
do 23 marca 1991
Poprzednik Ahmed Hassan al-Bakr
Następca Saadoun Hammadi
Irak Sekretarz Irackiej Komendy Regionalnej Partii Baas
Okres urzędowania od 16 lipca 1979
do 30 grudnia 2006
Poprzednik Ahmed Hassan al-Bakr
Następca Izzat Ibrahim ad-Duri
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Saddam Husajn, właściwie Saddam Husajn Abd al-Madżid at-Tikriti (صدام حسين عبد المجيد التكريتي, ur. 28 kwietnia 1937 roku w Al-Audży, zm. 30 grudnia 2006 roku w Bagdadzie) – iracki mąż stanu i polityk, jedyny Marszałek Iraku, generał, prezydent i faktyczny dyktator Iraku w latach 1979–2003, z wykształcenia prawnik, sekretarz generalny irackiego oddziału Partii Baas i przewodniczący Rewolucyjnej Rady Dowództwa.

W 1980 roku rozpoczął wojnę z Iranem która trwała do 1988 roku i do której był mniej lub bardziej jawnie namawiany oraz wspierany militarnie i politycznie przez USA oraz ZSRR obawiające się rozprzestrzenienia się irańskiej rewolucji islamskiej[1]. W czasie wojny przeprowadził operację Anfal w trakcie której przeciwko rebeliantom kurdyjskim użyto broń chemiczną. Obalony w 2003 roku w wyniku inwazji międzynarodowej koalicji na czele z USA i Wielką Brytanią. W 2006 roku powieszony na podstawie wyroku Sądu Najwyższego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Saddam Husajn, 1940

Urodził się pod nazwiskiem At Tikriti (od nazwy miejscowości) 28 kwietnia 1937 roku w wiosce Al-Audża położonej 13 kilometrów od miasta Tikrit[2], w rodzinie bezrolnego hodowcy owiec (wywodził się z plemienia Al Bu Nasir)[3]. Jego ojciec – Husajn al-Madżid at-Tikriti – według jednej z wersji opuścił jego matkę Subhę jeszcze przed jego urodzeniem (chociaż według wersji oficjalnych miał on zostać zamordowany przez bandytów). Według różnych wariantów historii Saddama jego ojca nie było już na sześć miesięcy przed narodzeniem Saddama lub zmarł przed narodzinami. Istnieją pogłoski, według których ojciec Saddama był draniem i wszystkie imiona jego ojca po prostu wymyślono. W każdym razie w 1982 roku wybudował swojej matce gigantyczne mauzoleum[4].

Imię Saddam – nadane zostało mu przez brata jego ojca[5] lub według innych źródeł przez matkę – oznacza "tego, który walczy", "tego który stawia czoło" - było ono wówczas niespotykane wśród Arabów[3]. Według Ryszarda Malika z kolei imię oznacza wytrwały[6].

Starszy brat przyszłego władcy Iraku zmarł na raka w wieku 12 lat. Według wrogów Husajna w ciężkiej depresji matka próbowała pozbyć się ciąży, a nawet popełnić samobójstwo[7]. Depresja pogłębiła się do tego stopnia, że kiedy Saddam się urodził, nie chciała patrzeć na noworodka. Wuj Chajr Allah Tulfa dosłownie uratował życie swojego siostrzeńca, zabierając chłopca od matki. W ten sposób młody Saddam do 1941 mieszkał w jego rodzinie. Saddam musiał opuścić dom wuja po tym gdy został on skazany na karę 5 lat pozbawienia wolności za udział w antybrytyjskim przewrocie wojskowym[8].

Wrócił wtedy do domu swojej matki. W późniejszych latach, często pytał matkę, gdzie jest jego wuj i otrzymywał standardową odpowiedź: "Wujek Chajr siedzi w więzieniu.". Matka wkrótce ponownie wyszła za mąż – za Ibrahima Hasana. Ibrahim był wujem Saddama od strony ojca, przez co wedle zwyczaju poślubił on jego matkę. W czasie tego małżeństwa urodziło się trzech przyrodnich braci Saddama: Sabaui, Barzan i Watban oraz dwie przyrodnie siostry: Nawal i Samir[9][10]. Rodzina cierpiała nędzę, Saddama wychowano w atmosferze ubóstwa i chronicznego głodu.

Ojczym małego Saddama w przeszłości był wojskowym. Posiadał małe gospodarstwo na którym Saddam wypasał bydło. Ojczym bił i poniżał chłopca[11]. Według niektórych informacji ojczym zmuszał chłopca do kradzieży kur i owiec, które potem były przeznaczone na sprzedaż. Wieczna konieczność zaspokajania potrzeb pozbawiła Husajna szczęśliwego dzieciństwa. Upokorzenia, których doświadczył w dzieciństwie, a także nawyki codziennej przemocy, w dużej mierze wpłynęły na kształtowanie się jego charakteru. Ale chłopak, dzięki swojej towarzyskości oraz zdolności do szybkiego i łatwego nawiązywania kontaktu z ludźmi, miał wielu przyjaciół i znajomych, tak wśród rówieśników jak i dorosłych.

Kiedyś odwiedzali z ojczymem dalekich krewnych, u których był chłopiec o imieniu Adnana będący w tym samym wieku co Saddam. Chłopiec ten zaczął się chwalić, że uczy się w drugiej klasie szkoły podstawowej i już umie czytać, liczyć i nawet pisać na piasku własne imię. Zraniony tym Husajn poprosił ojczyma o wysłanie do szkoły co zostało przez niego zignorowane[12][13].

W 1947 rok uciekł do Tikritu aby rozpocząć tam edukację. Tutaj znów spotkał wujka Chairallaha, pobożnego muzułmanina, sunnitę, oficera armii nacjonalistycznej, weterana wojny brytyjsko-irackiej, który właśnie został zwolniony z więzienia. Jak twierdził sam Husajn, jego wuj odegrał dużą rolę w kształtowaniu jego charakteru. Zaniepokojony ucieczką młodego Husajna wujek odesłał go taksówką do ojczyma a w dowód uznania wręczył mu pistolet (co w kulturze irackiej uznawane było za wejście młodzieńca w dorosłość)[14]. Po prośbach Husajna jego ojczym zezwolił mu na rozpoczęcie edukacji i odesłał go do wujka w rezultacie ukończył on szkołę podstawową[15][16]. Nauka była bardzo trudna dla chłopca, który w wieku dziesięciu lat nie potrafił napisać swojego imienia. Według niektórych źródeł Saddam wolał zabawiać kolegów z klasy dowcipami. Na przykład, kiedyś wsadził jadowitego węża do teczki szczególnie nielubianego starego nauczyciela Koranu. Za ten zuchwały żart Husajn został wyrzucony ze szkoły. Według innych źródeł był on przykładnym uczniem, który lubił dużo czytać i zadawał nauczycielom wiele pytań[17].

W wieku 15 lat, przeżył pierwszy w życiu poważny szok: śmierć ukochanego konia. Wstrząs okazał się tak silny, że chłopakowi sparaliżowało rękę. Przez prawie dwa tygodnie, dopóki jego ręka nie odzyskała sprawności, był poddawany różnym ludowym środkom leczniczym. W tym samym czasie Chairallah, przeniósł się z Tikritu do Bagdadu w celu objęcia tam pracy na stanowisku nauczyciela. Dwa lata później, do Bagdadu, przeniósł się również Saddam[5].

Młodość - kariera wojskowa i początek działalności politycznej[edytuj | edytuj kod]

Na krótko po opuszczeniu miasta Husajn miał rzekomo zabić - na polecenie zagorzale nacjonalistycznego wujka - jednego z jego rywali politycznych, najprawdopodobniej działacza ruchu komunistycznego i członka tamtejszej partii o takim charakterze. Prawdopodobnie ofiarą porachunków politycznych padł inny z wujków Saddama, Saadun który w lokalnych rozgrywkach politycznych miał ujawnić powiązania Chairallaha z wywiadem brytyjskim i opowiedzieć się przeciwko objęciu przez niego stanowiska dyrektora bagdadzkiej edukacji. Według różnych źródeł do zabójstwa dojść miało gdy Saddam był uczniem czwartej klasy szkoły średniej, miał dziewiętnaście lat bądź po tym gdy został wyrzucony ze szkoły. Saddam na krótko trafił do więzienia jednak został zwolniony z powodu braku dowodów. Niemniej jednak w ówczesnym Iraku takie porachunki na tle rodzinnym czy politycznym były na porządku dziennym i nie były na ogół karane[18].

Po tym gdy Saddam zamieszkał w Bagdadzie, jego wujek jako zagorzały zwolennik Gamala Abdela Nasera (ówczesnego lewicowego prezydenta Egiptu) włączył się w działalność skupiającej nacjonalistów a także lewicowców Partii Bass[19].

Pod wpływem wuja, Saddam, w 1953 roku podjął próbę wstąpienia do elitarnej akademii wojskowej w Bagdadzie, ale nie powiodło mu się na pierwszym egzaminie. Aby kontynuować naukę w następnym roku, rozpoczął naukę w szkole al-Karkh, która była znana jako cytadela nacjonalizmu i panarabizmu[20].

Po raz pierwszy był żonaty z Sadżidą Chajr-Allaz, znaną też jako Sadżida Talfah. Miał z nią dwóch synów: Kusaja i Udaja, którzy zajmowali za jego rządów wysokie stanowiska w państwie, oraz trzy córki (Raghat, Rana i Chrisnia). Kolejne jego żony to Samira Szahbandar, Nidal al-Hamdani i Wafa ei-Mullah al-Howeisz.

Na uniwersytecie w Kairze zdobył niepełne wykształcenie prawnicze.

Początek działalności politycznej[edytuj | edytuj kod]

W 1956 roku, 19-letni Saddam uczestniczył w nieudanej próbie zamachu stanu przeciwko królowi Faisalowi II[21]) zorganizowanym przez grupę pod przywództwem generała i późniejszego premiera Abd al-Karima Kasima Rok później został członkiem Partii Socjalistycznego Odrodzenie Arabskiego (BAAS).

W 1958 roku oficerowie, pod dowództwem generała Abdula al-Karima Kasima, obalili króla w wyniku zamachu stanu (rewolucja 14 lipca). W grudniu tego samego roku, w Tikricie, zabił jednego z wysokopostawionych urzędników administracji okręgowej, zagorzałego zwolennika Kasima. Po podejrzeniu popełnienia przestępstwa, policja aresztowała Saddama, w ten sposób w wieku 21 lat trafił do więzienia. Według drugiej wersji, wujek polecił wyeliminować bratanka, jako jednego ze swoich rywali, co też zrobił. Zwolniono go po sześciu miesiącach, z braku dostatecznych dowodów.

Baasiści, w tym czasie, wystąpili przeciw nowemu rządowi, i w październiku 1959 roku wziął udział w nieudanym zamachu na Kasima. Husajn generalnie nie wchodził w skład głównej grupy zamachowców, stał jako osłona. Nie stracił zimnych nerwów, wiedział, że bezpieczeństwo całej operacji jest w jego rękach. Oworzył ogień do samochodu generała, kiedy tylko się przybliżył, wtedy został ranny i skazany zaocznie na śmierć. Ten epizod z jego życia obrósł później legendami. Według oficjalnej wersji[22], ranny w nogę cztery noce jechał na koniu, później sam wyciągnął nożem tkwiącą w nodze kulę, a pod gwiazdami przepłynął burzliwy Tygrys i dotarł do rodzinnej wsi al-Audża, gdzie się ukrył.

Z al-Audży przebrany za Beduina po przebyciu pustyni na motocyklu (inna wersja – na ukradzionym ośle[23]) trafił do stolicy Syrii Damaszku, będącego w tym czasie głównym ośrodkiem bassizmu.

21 lutego 1960 roku, przybył do Kairu w Egipcie (Syria i Egipt tworzyły wówczas Zjednoczoną Republikę Arabską[24]), gdzie studiował przez rok w liceum Qasr Al-Nil, a następnie otrzymał świadectwo dojrzałości. Następnie zapisał się na Wydział Prawa Uniwersytetu w Kairze, gdzie studiował przez dwa lata. Otrzymał niepełne wykształcenie prawnicze[25]. W Kairze ze zwykłego partyjnego funkcjonariusza wyrósł na znaczącego partyjnego pracownika, stając się członkiem komitetu kierowniczego BAAS w Egipcie. Jeden z jego biografów tak opisuje ten czas: Saddam nie wstydził się życia nocnego, spędził dużo czasu grając w szachy ze znajomymi, a także dużo czytał[26].

W 1963 roku, po obaleniu przez partię BAAS, premiera Kasima, wrócił do Iraku. Na IV Kongresie Panarabskim partii BAAS w Damaszku Husajna wystąpił z wyrazistym przemówieniem, w którym poddał ostrej krytyce działalność Alego Saliha al-Saada, sekretarza generalnego irackiej partii BAAS w 1960 roku. Miesiąc później 11 listopada 1963 roku z rekomendacji Kongresu Panarabskiego partii "Baas" Regionalny Kongres irackiej partii BAAS zwolnił al-Saada ze stanowiska sekretarza generalnego partii, czyniąc go odpowiedzialnym za przestępstwa popełnione w miesiącach utrzymywania się baasistów u władzy. Działalność Saddama Husajna na Kongresie Panarabskim wywarła silne wrażenie na założycielu i sekretarzu generalnym partii Michelu Aflaku. Od tego czasu wytworzyły się między nimi silne więzi, które nie zostały rozerwane aż do śmierci założyciela partii[27].

Siedem dni później, armia iracka pod kierownictwem generała Arefa, odsunęła baasistów od władzy. Saddam, w warunkach głębokiej konspiracji, zaczął tworzyć faktycznie nową partię. W lutym następnego roku panarabskie władze "BAAS" postanowiły stworzyć nowe irackie kierownictwo "BAAS", składające się z pięciu osób, wśród których byli popularni w kraju generał Ahmed Hassan al-Bakr i Husajn zawarty w wytycznych regionalnych z rekomendacji Aflaka. Po dwóch nieudanych próbach przejęcia władzy w Bagdadzie, Saddam został aresztowany, skuty i umieszczony w izolatce. Spędził trochę czasu w więzieniu[28].

W lipcu 1966 roku Saddam zorganizował ucieczkę. Uciekł podczas transportu więźniów przez miasto[29]. We wrześniu został wybrany zastępcą sekretarza generalnego irackiej partii "BAAS" Ahmeda Hassana al-Bakra. Powierzono mu do prowadzenia specjalny aparat partyjny o nazwie kodowej "Dżihaz Hanin”. Był to tajny aparat, składający się z najbardziej oddanych kadr i zajmował się sprawami wywiadu i kontrwywiadu.

Lider partii, drugi człowiek w państwie[edytuj | edytuj kod]

W 1966 roku Husajn był już jednym z liderów partii BAAS, stojąc na czele partyjnej służby bezpieczeństwa. 17 lipca 1968 roku w wyniku bezkrwawego zamachu stanu partii BAAS doszedł do władzy w Iraku. Według oficjalnej wersji, był w pierwszym szeregu szturmujących pałac prezydencki. Radio Bagdad ogłosiło kolejny przewrót. W tym czasie Partia Baas "przejęła władzę i położyła kres słabym i skorumpowanym reżimom , które reprezentowały kliki ignorantów, analfabetów, chciwców, złodziei, szpiegów i syjonistów"[30]. Prezydent Abdel Rahman Aref (brat zmarłego prezydenta Abdela Salama Arefa) został wysłany na zsyłkę do Londynu. Będąc u władzy Baasiści od razu zaczęli zwalczać potencjalnych rywali. 14 dni po przewrocie uczestnicy spisku Nayef, Daud i Naser Al-Hani, wchodzący w skład organizacji "Rewolucyjny Ruch Arabski" zostali odsunięci od władzy. Władza skupiła się w rękach al-Bakra.

Po dojściu do władzy w kraju partia BAAS sformowała Radę Dowództwa Rewolucyjnego prowadzoną przez Ahmeda Hassana al-Bakra. Na liście Rady Saddam Husajn znalazł się pod numerem piątym[31]. Saddam, zastępca al-Bakra po partyjnej i państwowej linii, odpowiadał za bezpieczeństwo wewnętrzne w kraju, innymi słowy kierował partyjnymi i państwowymi służbami specjalnymi. Kontrola nad służbami specjalnymi pozwoliła Saddamowi Husajnowi skoncentrować realną władzę w swoich rękach. Zaczynając od jesieni 1968 roku irackie służby specjalne przeprowadziły na szeroką skalę serię czystek, w rezultacie których aresztowano wiele osób, które w mniemaniu BAAS mogły przedstawiać dla niej zagrożenie, także w szeregu wybitnych działaczy samej BAAS. Szczególny rozgłos otrzymał odkryty przez Saddama tzw. "syjonistyczny spisek". Dla wielu Żydów, obwinionych o współpracę z izraelskimi służbami specjalnymi na placach Bagdadu zostały zbudowane szubienice i rozpoczęły się publiczne egzekucje. Ogromne tłumy ludzi tańczących na ulicach świętowały wyroki śmierci dla "zdrajców"[32].

W 1969 roku ukończył Bagdadzki Uniwersytet "Muntasiria", otrzymał dyplom prawnika i zajął stanowisko zastępcy przewodniczącego Rady Dowództwa Rewolucyjnego i zastępcy Sekretarza Generalnego kierownictwa BAAS. W latach 1971 - 1978 z przerwą, przeszedł szkolenie w akademii wojskowej w Bagdadzie.

8 sierpnia 1971 roku 22 członkom partii BAAS i byłym ministrom odczytano wyrok śmierci. W 1973 roku Saddam reorganizował służby specjalne, nadając im nazwę "Zarząd Wywiadu Ogólnego” (irac. Da'irat al Mukhabaratu al Amah). Istnieją liczne dowody, że służby specjalne pod dowództwem Saddama stosowały tortury (elektrowstrząsy, podwieszanie więźniów za nadgarstki itp.), a według organizacji praw człowieka Human Rights Watch za stosowanie tortur strażników nagradzano[potrzebne źródło].

Na drodze do władzy, polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Ważnym krokiem na drodze Saddama do zdobycia pozycji lidera partii i państwa było podpisanie z Mustafą Barzanim umowy z dnia 11 marca 1970 roku proklamującej autonomię Irackiego Kurdystanu oraz jak się wydawało kładącej kres krwawej 9-letniej wojnie z kurdyjskimi rebeliantami.

W lutym 1972 roku Saddam Husajn przebywał z wizytą w Moskwie. Rezultatem tej wizyty i rewizyty do Bagdadu Przewodniczącego Rady Ministrów ZSRR Aleksieja Kosygina było podpisanie w dniu 9 kwietnia radziecko-irackiego traktatu o przyjaźni i współpracy zapewniającego wszechstronne radzieckie wsparcie dla reżimu irackiego. Opierając się na tym wsparciu Saddam Husajn znacjonalizował przemysł naftowy, przezbroił iracką armię i na koniec "rozwiązał" problem kurdyjski, likwidując kurdyjski ruch narodowo-wyzwoleńczy. Dla osiągnięcia tego ostatniego celu przyszło mu w okresie od marca 1974 do marca 1975 roku znosić ciężkie walki z kurdyjskimi powstańcami wykorzystując poparcie Iranu. Zwycięstwo nad nimi Saddamowi udało się osiągnąć dzięki podpisaniu 6 marca 1975 roku Umowy Algierskiej z irańskim szachem Mohammadem Rezą Pahlawim.

W 1979, gdy prezydent Ahmed Hassan al-Bakr w wieku 65 lat ogłosił swoje odejście na emeryturę[33], 42-letni wówczas Saddam uzyskał stanowisko przewodniczącego partii i prezydenta. Uzyskanie władzy umożliwiła mu Przeprowadzona w 1978 roku kampania. Uporał on się wówczas z opozycyjnymi wobec rządu komunistami którzy zarzucali Husajnowi kapitalizm i krytykowali kampanie militarne przeciwko Kurdom. Na skutek represji wielu działaczy komunistycznych zostało aresztowanych czy straconych (za nielegalną agitację wśród żołnierzy co zabronione zostało w 1976 roku). Pozostali działacze zbiegli za granicę[34].

Okres rządów dyktatorskich[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyka rządów[edytuj | edytuj kod]

Saddam Husajn, 1974

Polityka Saddama opierała się na wykorzystaniu zasobów ropy naftowej w celu uczynienia z kraju znaczącej siły militarnej. 1 czerwca 1972 rozpoczął proces nacjonalizacji zachodnich firm paliwowych, które do tej pory miały monopol w Iraku. Aktywnie przyczyniał się do modernizacji gospodarki kraju. Nadzorował także modernizację regionów wiejskich, mechanizację rolnictwa i dystrybucję ziemi. Jego zasługą są też znaczące przemiany w przemyśle energetycznym oraz w usługach publicznych takich jak transport i edukacja.

Wokół prezydenta narodził się pewien rodzaj kultu jednostki. Kampania ta (przynajmniej na początku) stworzyła dla wielu Irakijczyków poczucie wspólnej państwowości[35]. Kluczowym momentem kampanii była akcja z 1979 roku gdy Partia Bass zaangażowała się w rozpowszechnianie prohusajnowskiej literatury[36]. Przed objęciem pełni władzy przez Husajna w państwie z reguły pełnili członkowie plemienia Tikriti (do którego należał Husajn) którzy zdominowali na początku lat 70. wojsko, służby specjalne i partię Bass. Po przejęciu władzy, w połowie lat 70. Husajn polecił mediom aby przestały nazywać go nazwiskiem Tikriti które związane było z jego pochodzeniem plemiennym lecz po prostu per Saddam Husajn. Przywódca pomniejszył w ten sposób plemienny charakter rządu i jego struktur oraz chciał zapewnić większą konsolidację narodu irackiego[37].

Na pewien sposób zwiększył iracką tożsamość narodową - w trakcie swoich rządów wydał szereg decyzji o odbudowaniu a także odtwarzaniu budowli i świątyń z okresu starożytnej Babilonii do której dziedzictwa się odwoływał[38].

Spójności państwa i poczuciu jedności jego obywateli kres położyło przejęcie władzy w Iranie przez szyickich radykałów. Pod jej wpływem wielu szyitów stanęło w opozycji przeciwko zdominowanemu przez sunnitów rządowi. Choć początkowo stosunki między obydwoma państwami były dość dobre wkrótce różnice ideologiczne nie mogły pozostać ukryte - rząd irański składał się z szyickich islamistów natomiast rząd Iraku był rządem świeckim. Na początku 1980 roku między krajami doszło do kilku starć granicznych. Rząd Iraku uznał nowo powstały rząd Iranu za słaby - Iran był bowiem pogrążony w stanie ciągłych zamieszek a przywódcy tego kraju wyrzucili z wojska tysiące oficerów i żołnierzy którzy nie podzielali radykalnie islamskich poglądów[39].

W 2000 miał zlecić atak terrorystyczny na praską siedzibę Radia Wolna Europa w celu powstrzymania audycji radiowych nadawanych stamtąd na terytorium Iraku. Spisek został wykryty przez kontrwywiad Czech i nie doszedł do skutku[40].

Według oficjalnych irackich raportów miał się rzekomo cieszyć ogromną popularnością w Iraku. W referendum z 2002 na pytanie czy powinien pozostać na stanowisku prezydenta, 100% głosujących miało opowiedzieć się "za". W istocie głosowanie było farsą, gdyż odbywało się jawnie, a głosowano przez odciśnięcie na karcie linii papilarnych kciuka[potrzebne źródło].

W czasie długoletnich rządów przetrwał wiele zamachów stanu oraz ataków na swoje życie. Wielu swoich przeciwników politycznych uwięził lub zabił, a wielu innych uciekło z kraju.

Wojna z Iranem[edytuj | edytuj kod]

Z jego inicjatywy Irak zaangażował się w wojnę z Iranem (wojna iracko-irańska 1980–1988). W tym czasie przywódcy ZSRR, a także USA i państw Europy Zachodniej bardziej niż Iraku obawiali się rozprzestrzenienia irańskiej rewolucji islamskiej. Dlatego, mniej lub bardziej jawnie, zachęcali Saddama do wojny z Iranem, wspierali go politycznie a także militarnie[41]. W zakres dostaw wchodziły najnowsze technologie oraz broń, również chemiczna (gaz musztardowy) i biologiczna (wąglik). W czasie działań wojennych Irak, przy milczącym poparciu krajów zachodnich, masowo używał swego chemicznego arsenału. CIA służyła informacjami wywiadowczymi dla podniesienia efektywności ataku[42].

Husajn uznał że wojna okaże się szybkim zwycięstwem Iraku. Celem miało być nie tylko umocnienie pozycji Iraku w Zatoce Perskiej ale też w całym świecie arabskim. Husajn dążył do odzyskania kontroli Iraku nad obszarem Szatt al-Arab który niegdyś Irak utracił na rzecz Iranu[43][44]. W obliczu klęsk na froncie 20 września 1982 Husajn ogłosił wycofanie swojej armii na granicę międzynarodową i wyraził gotowość rozmów pokojowych[45] co zostało jednak odrzucone przez Irańczyków. Na skutek kontrofensyw Irakijczycy zdołali odnieść nad Iranem znaczne zwycięstwa i zrezygnowali z rozmów pokojowych.

Pod koniec roku 1987 Saddam nakazał użycie broni chemicznej również przeciwko domagającym się niepodległości Kurdom.

Pod koniec lat 80. na światło dzienne wyszła afera Iran-Contras. Jak się okazała USA będące sojusznikiem Iraku potajemnie (i zresztą nielegalnie) sprzedawały broń Iranowi. W zamian za to USA oczekiwało pomocy w uwolnieniu zakładników, uprowadzonych w Bejrucie przez bojowników Hezbollahu[46]. Pieniądze uzyskane z tych transakcji przekazywano na wspomaganie nikaraguańskich rebeliantów Contras.

Wojna pochłonęła wiele ofiar, była kosztowna dla obu stron i skończyła się brakiem rozstrzygnięcia[47].

Wojna z Kuwejtem[edytuj | edytuj kod]

W 1990 Irak wysunął roszczenia w stosunku do terytorium Kuwejtu. Saddam wydał rozkaz zajęcia jego terytorium siłą. Prezydent usprawiedliwiał atak bezprawnym wykorzystywaniem przez Kuwejt spornego, przygranicznego pola naftowego Ar-Rumajla (był to element iracko-kuwejckiego sporu granicznego; Saddam Husajn zarzucił Kuwejtowi kradzież irackich zasobów ropy naftowej z pola naftowego Ar-Rumajla oraz manipulację przy przebiegu iracko-kuwejckiej linii granicznej[48]. Prezydent zgłosił także pretensje Iraku do wysp Al-Warba oraz Bubijan[49]. Innym argumentem wysuwanym przez przywódcę Iraku za przyłączeniem Kuwejtu do tego kraju jako kolejnej prowincji był aspekt historyczny – obszar Kuwejtu przez pewien czas wchodził w skład osmańskiej prowincji Al-Basry. Po dokonaniu aneksji, nowo utworzonej prowincji nadano historyczną nazwę Al-Kazima, nawiązującą do tego historycznego faktu[50].

Sam Irak po zakończeniu kosztownej wojny z Irańską Republiką Islamską był krajem zadłużonym, zaś jednym z krajów które udzieliły Irakowi największych pożyczek, był właśnie Kuwejt (zadłużenie Iraku względem Kuwejtu wynosiło 10 miliardów dolarów[51]). Podporządkowanie tego kraju mogły stanowić częściowe rozwiązanie problemu zadłużenia Iraku.

Ważnym czynnikiem była również kwestia niezagospodarowanego potencjału irackiego w postaci dużej, przeszkolonej, dozbrojonej oraz zorganizowanej armii, pozostałej po zakończeniu poprzedniej wojny[52].

Po zajęciu Kuwejtu, w ostatnim okresie przed upływem terminu ultimatum dotyczącego wycofania się wojsk irackich z tego kraju, Saddam Husajn starał się powiązać kwestię zajęcia Kuwejtu z kwestią powstania niepodległego państwa Palestyńskiego (co spotkało się z aprobatą ówczesnego przywódcy OWP, Jasira Arafata oraz króla Jordanii, Husajna I). Starał się również wykreować siebie jako bohatera Arabów, walczącego o Bliski Wschód z zachodnim najeźdźcą (zdecydował się również na zbombardowanie Tel Awiwu, licząc na zbrojną odpowiedź Izraela oraz zaangażowanie innych krajów regionu w konflikt)[53]. Były to działania nakierowane na zyskanie poparcia innych państw arabskich w walce z siłami koalicji.

Do bezpośredniego ataku doszło 2 sierpnia 1990 r. o czwartej rano[54]. Oddziały irackie (zarówno Armia Narodowa - słabo uzbrojone "pospolite ruszenie" jak i elitarna Gwardia Republikańska oraz regularne oddziały armii). Po zakończeniu inwazji do kraju przybyły oddziały Al-Muchabarat czyli służby bezpieczeństwa rządu Partii Bass[55]. Władzę Kuwejtu schroniły się w Arabii Saudyjskiej. Iracka armia zniszczyła marynarkę wojenną kraju oraz część jego wyrzutni rakiet[56]. Działania Iraku na arenie między narodowej poparł Jemen, Jordania i OWP[57].

Przebywający terytorium Kuwejtu cudzoziemcy zostali uznani przez Irak za zakładników. Znana stała się sytuacja, ukazywana w irackiej telewizji – Husajn odwiedzający przetrzymywanych zakładników, nazywający ich "gośćmi", głaszczący po głowie przestraszonego chłopca, Brytyjczyka, Stuarta Lockwooda. 23 października rozpoczęło się zwalnianie zagranicznych zakładników, zaś wszyscy oni zostali zwolnieni 6 grudnia 1990.

ONZ nakazała Irakowi wycofanie się z Kuwejtu. Spośród stałych członków Rady jedynie Chińska Republika Ludowa wstrzymała się od głosu w tej sprawie (za byli dotychczasowi sojusznicy Iraku - ZSRR i USA). Przeciwko rezolucji zagłosowały Kuba i Jemen.

Po upływie wyznaczonego terminu siły ONZ, w których decydującą rolę odgrywały Stany Zjednoczone, zadały armii irackiej klęskę oraz odbiły Kuwejt, po czym się zatrzymały.

Po klęsce wybuchły powstania Kurdów i szyitów. Wydawało się wtedy, że koniec rządów Saddama jest bliski. Jednak armia iracka stłumiła powstania i Saddam Husajn zachował władzę. Ogłosił on przy tym, że wycofanie się z Kuwejtu tak naprawdę jest zwycięstwem, i że jest to dopiero początek konfliktu.

Walki zewnętrzne na przełomie lat 80. i 90.[edytuj | edytuj kod]

Iracka opozycja działała w różnych formach - wojnie partyzanckiej, aktach sabotażu, poprzez terroryzm, dezercje z armii i sił paramilitarnych (organizacje tj. Fedaini Saddama i Armia Ludowa). Największe siły rebelianckie miały siedzibę w Kurdystanie i reprezentowane były przez Demokratyczną Partię Kurdystanu i Patriotyczną Unię Kurdystanu. Innymi grupami paramilitarnymi były m.in. Iracka Partia Komunistyczna, szyicka Partia al-Da'w (z siedzibą we wrogiej Irakowi, Irańskiej Republice Islamskiej) i Partia Umma (z siedzibą w Londynie). Problem owych grup był brak współpracy pomiędzy nimi. Wyjątkiem była współpraca Partii Komunistycznej i Kurdyjskiej Partii Demokratycznej na skutek której komuniści przenieśli swoje bazy w region Kurdystanu (w pozostałych regionach kraju komuniści byli rutynowo tłumieni przez rząd). Rząd Husajna za wyjątkiem powstania w 1991 roku i wojny irańsko-irackiej nie był w stanie w pełni kontrolować Kurdystan[58]. Problemem dla opozycji stały się także tajne służby które znane były w świecie arabskim jako najbardziej skuteczne[59].

Lepiej od opozycji świeckiej zorganizowana była opozycja religijna. Fanatycy religijni zyskiwali poklask z powodu świeckiego charakteru rządu Husajna. W czasie wojny z Iranem, rząd Iraku zwiększył pewien stopień wolności religijnej w celu zwiększenia oporu społecznego przeciw wojskom wroga[60].

Utrata władzy[edytuj | edytuj kod]

Saddam Husajn w lipcu 2004

Utracił faktyczną władzę w wyniku ataku USA i ich sojuszników na Irak wiosną 2003 roku. Nie został aresztowany i jego miejsce pobytu nie było znane. W okresie bezpośrednio po zajęciu Bagdadu pojawiła się taśma wideo pokazująca ponoć Saddama Husajna w dniu zdobycia miasta, 9 kwietnia. Później rozpowszechniano liczne taśmy wideo i audio z wystąpieniami Saddama Husajna, lecz ich autentyczność była niepotwierdzona.

Obaj synowie Husajna zginęli 22 lipca 2003 roku w wyniku amerykańskiego ataku powietrznego na ich kryjówkę.

13 grudnia 2003 roku około godziny 18:27, po ośmiu miesiącach poszukiwań Saddam Husajn został pojmany przez amerykańskich żołnierzy na farmie[61] oddalonej 15 kilometrów od jego rodzinnego Tikritu. Znaleziono go leżącego w głębokiej na dwa metry ziemiance z wentylacją. Niedaleko kryjówki stała taksówka z 750 tysiącami dolarów w bagażniku. Były prezydent Iraku nie stawiał oporu.

Po przewiezieniu do jednej z amerykańskich baz został przebadany, ogolony i umyty. 30 czerwca 2004 doszło do formalnego przekazania Husajna i jedenastu jego współpracowników (zobacz: Amerykańska Talia Kart) władzom irackim.

Proces i śmierć[edytuj | edytuj kod]
Saddam Husajn krótko po pojmaniu, 14 grudnia 2003
Information icon.svg Osobny artykuł: Egzekucja Saddama Husajna.
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat procesu Saddama Husajna
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Saddam Husajn skazany na śmierć
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat egzekucji Saddama Husajna
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat pochówek Saddama Husajna

Pojmanie było pierwszym krokiem do procesu sądowego, który toczył się przed powołanym specjalnie do tego celu trybunałem, któremu przewodniczył Szalam Szalabi. Proces rozpoczął się 19 października 2005.

5 listopada 2006 Saddam Husajn, któremu postawiono zarzut spowodowania masakry 148 szyitów z Dudżailu koło Bagdadu, został skazany przez iracki Trybunał Narodowy nieprawomocnym wyrokiem na karę śmierci przez powieszenie na szubienicy.

Organizacje broniące praw człowieka wskazywały już od dawna, że w państwach tego regionu oskarżony jest notorycznie pozbawiany prawa do sprawiedliwego procesu. Wykazywały one, że sąd skazujący Husajna kontynuował te same naganne praktyki, które były stosowane w czasach jego reżimu[62]. Skrytykowano także sam wyrok kary śmierci[63]. Jednocześnie organizacje te przyznają od dawna, iż w Iraku rządzonym przez Saddama ciągle dochodziło do łamania praw człowieka, a brutalna kara śmierci była często stosowana[64].

Iracki sąd apelacyjny 26 grudnia podtrzymał wyrok Trybunału; zgodnie z irackim prawem (wprowadzonym jeszcze przez samego Husajna) wyrok wykonany być musiał w ciągu 30 dni od tej daty.

Przygotowania do egzekucji zakończone być miały – według amerykańskiej telewizji CNN powołującej się na źródła arabskie – przed godziną 6:00 czasu irackiego (4:00 CET) 30 grudnia. Do egzekucji doszło o godzinie 6:07 czasu lokalnego. 31 grudnia o 4:00 (02:00 czasu warszawskiego) został pochowany w swojej rodzinnej miejscowości Al-Audża, obok swoich synów zabitych w 2003.

Utrata zajmowanych urzędów państwowych[edytuj | edytuj kod]

Zarówno z punktu widzenia sytuacji w Iraku pod koniec wojny, jak też z punktu widzenia prawa irackiego i prawa międzynarodowego publicznego, ustalenie dokładnej daty utracenia przez Saddama Husajna urzędu Prezydenta Republiki Irackiej oraz pełnionych jednocześnie urzędów Prezesa Rady Ministrów i Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych nie jest proste.

Pojawiająca się w związku z tym tematem data 9 kwietnia 2003 nie jest oczywista, nawet jeśli wyłączy się przesłanki formalne, a weźmie się pod uwagę wyłącznie stan faktyczny. W związku z tym, poza powyższą datą można, a nawet trzeba rozpatrzyć także, co najmniej takie daty, jak: 14 kwietnia 2003, 22 maja 2003, 1 marca 2004, 28 czerwca 2004 i 30 grudnia 2006.

Kwiecień 2003

  • 9 kwietnia 2003 – W tym dniu wojska amerykańskie zajęły Bagdad, stolicę Republiki Irackiej, a wiceprezydent Stanów Zjednoczonych Dick Cheney oświadczył: Obserwujemy upadek centralnych władz w Bagdadzie. W Iraku mogą jednak nas jeszcze czekać ciężkie walki. Tego dnia Saddam Husajn był po raz ostatni widziany w Bagdadzie. Zajęcie stolicy państwa przez obce wojska i opuszczenie jej przez najwyższe władze nie może być jednak traktowane jako koniec rządu, ani nawet jako utratę przez rząd możliwości swobodnego wykonywania władzy. W momencie zajęcia Bagdadu pod kontrolą irackich sił zbrojnych znajdował się jeszcze dość obszerny teren wokół miasta Tikrit, gdzie według wszelkiego prawdopodobieństwa ewakuowały się najwyższe władze Republiki i skąd jeszcze Saddam Husajn mógł w sposób nieskrępowany korzystać ze swych konstytucyjnych uprawnień.
  • 14 kwietnia 2003 – W tym dniu wojska amerykańskie zajęły Tikrit i tym samym całe terytorium Republiki Irackiej znalazło się pod okupacją wojsk koalicji. Irackie siły zbrojne zostały rozbite. Część z nich zasiliło obozy jenieckie, a część utworzyło struktury podziemne. Władzę okupacyjną przejął głównodowodzący sił sprzymierzonych. Saddam Husajn utracił swobodę poruszania się oraz swobodę działania w charakterze konstytucyjnego organu państwa. Dlatego też tę datę można uznać za faktyczne obalenie dotychczasowego rządu irackiego, co oczywiście nie ma nic wspólnego z jego formalnym unicestwieniem.

Maj 2003

  • 6 maja 2003 – W tym dniu Prezydent USA George W. Bush mianował cywilnego administratora Iraku, co jednak nie zmieniło stanu prawnego, ponieważ i tak najwyższą administrację terytorium okupowanego sprawował administrator wojskowy.
  • 22 maja 2003 – W tym dniu Rada Bezpieczeństwa uchwaliła rezolucję nr 1483 powierzającą Stanom Zjednoczonym i Wielkiej Brytanii władzę okupacyjną w Iraku do czasu powołania rządu. Z tą chwilą, według przeważających opinii, okupacja terytorium Republiki Irackiej stała się legalna z punktu widzenia prawa międzynarodowego publicznego (co jednak wcale nie oznacza, że była legalna z punktu widzenia prawa irackiego). Z rezolucji tej można także wywieść przypuszczenie, iż organ międzynarodowy stwierdził brak istnienia rządu irackiego, co powodowało konieczność powołania nowego. Na tej podstawie można przyjąć, iż punktu widzenia prawa międzynarodowego publicznego Saddam Husajn utracił – jeśli nie wszystkie sprawowane urzędy – to przynajmniej urząd Prezesa Rady Ministrów. Jednak należy także zastrzec, że według nadal obowiązującej konstytucji irackiej jego pozycja prawna nie uległa jakiejkolwiek zmianie na gorsze.
  • 23 maja 2003 – W tym dniu administrator cywilny Iraku rozwiązał irackie siły zbrojne. W związku z tym (z zastrzeżeniem odnośnie prawnego punktu widzenia) można przyjąć, że z tą chwilą Saddam Husajn przestał pełnić urząd Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych. Nadal jednak pozostała kwestia legalności jego prezydentury.

Lipiec 2003

  • 13 lipca 2003 – W tym dniu odbyło się inauguracyjne posiedzenie irackiej Rady Zarządzającej – pozakonstytucyjnego organu administracyjnego powołanego i podległego władzom okupacyjnym.

Wrzesień 2003

  • 1 września 2003 – W tym dniu Rada Zarządzająca utworzyła w trybie pozakonstytucyjnym przejściowy rząd iracki. Tryb pozakonstytucyjny polegał na tym, iż Saddam Husajn, jako konstytucyjny prezydent Iraku, nie zdymisjonował dotychczasowego rządu i nie wręczył nominacji nowym ministrom.
  • 23 września 2003 – W tym dniu przewodniczący irackiej Rady Zarządzającej zajął miejsce przeznaczone dla Iraku na sali obrad Zgromadzenia Ogólnego ONZ, co można odczytać jako nieformalne, międzynarodowe uznanie nowych władz irackich.

Marzec 2004

  • 1 marca 2004 – W tym dniu iracka Rada Zarządzająca przyjęła w trybie pozakonstytucyjnym tymczasową konstytucję Iraku. W zależności od prawnego punktu widzenia, można przyjąć, że uchylenie dotychczasowej konstytucji równało się unicestwieniu dotychczasowych organów konstytucyjnych Republiki Irackiej, a tym samym unieważnieniu prezydentury Saddama Husajna.

Czerwiec 2004

  • 28 czerwca 2004 – W tym dniu, na mocy nowej konstytucji, Rada Zarządzająca powołała przewidziany w rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ rząd tymczasowy, a tym samym okupacja Iraku została zdelegalizowana. Rada Zarządzająca wybrała również ze swego grona Tymczasowego Prezydenta Republiki – Ghaziego Mashala Ajila al-Yawera. Także z tym wydarzeniem można powiązać koniec prezydentury Saddama Husajna.

Grudzień 2006

  • 30 grudnia 2006 – W tym dniu wykonano wyrok śmierci na Saddamie Husajnie – jako cywilu i osobie prywatnej. prawo międzynarodowe publiczne zakazuje jakiemukolwiek państwu agresji na terytorium innego państwa z jakiegokolwiek powodu[65]. Międzynarodowe przepisy w zakresie okupacji stwierdzają, że państwo okupujące nie posiada żadnych praw suwerennych na terytorium państwa okupowanego, lecz sprawuje wyłącznie jego tymczasową administrację[66]. W okresie okupacji władzy okupacyjnej nie wolno zmieniać porządku prawnego obowiązującego w państwie okupowanym, co miało miejsce w przypadku powołania niekonstytucyjnych organów irackich i uchwalenia przez nie tymczasowej konstytucji. Saddam Husajn (wraz ze swoimi prawnikami, m.in. Ramseyem Clarkiem, byłym prokuratorem generalnym USA) wywodził z prawa międzynarodowego i irackiego, że jest nadal legalnym prezydentem republiki. W napisanym przed egzekucją liście do narodu podpisał się jako "Saddam Husajn, Prezydent i Naczelny Dowódca Irackich Sił Zbrojnych". Na podstawie powyższego – i zastrzeżeniem, że jest to jedynie opinia pewnej części prawników, a także samego zainteresowanego – można przyjąć, iż Saddam Husajn momencie powieszenia był głową państwa, szefem rządu i głównodowodzącym sił zbrojnych, a co za tym idzie – najwyższym reprezentantem państwa i narodu irackiego w stosunkach wewnętrznych i na arenie międzynarodowej. Dopiero po jego śmierci i wobec faktycznego zaniechania stosowania poprzedniej konstytucji, legalność nowych władz Iraku nie może budzić wątpliwości formalnych.

Oceny[edytuj | edytuj kod]

Arabski dziennikarz Said Aburish w swojej książce "Saddam Husajn: polityka zemsty" pisze, że ideałem dla niego był Józef Stalin. Według Aburisha: „Nad wszystkim co robił Saddam, czuło się ukryty wpływ osobowości Stalina. Dotyczy to w szczególności opierania się bardziej na systemie bezpieczeństwa państwowego niż na siłach zbrojnych… na elementach kryminalnych w systemie bezpieczeństwa. Ci ludzie byli słabopiśmiennymi bandytami lojalnymi wobec Saddama, bez których on był nikim... Jeśli Saddam chciał się kogoś pozbyć, po prostu tego człowieka likwidował... Na jednym ze zjazdów BAAS kiedy płynęła rzeka pochwał dla wodza, na scenę znienacka wytaszczono półmartwego od tortur członka partii, który zaczął nazywać jednego za drugim uczestników spisku, wskazując na salę. Ich od razu aresztowano i stracono. Saddam lubił nieszablonowe metody rozprawiania się z przeciwnikami: mówi się o wannach z kwasem i walcach do utwardzania asfaltu. Jednak on nie był prostym sadystą - był szczerze przekonany, że tylko przy pomocy podobnych okrucieństw może utrzymać się u władzy. Dlatego, w przeciwieństwie do wielu innych despotów nigdy nie zaprzeczył, że w kraju dokonywane były publiczne egzekucje, a tortury - naturalnym atrybutem śledztwa.”[67]

Sam Saddam na pytanie korespondenta „Newsweeka” o tortury i egzekucje w zdumieniu odpowiedział: "Oczywiście, to wszystko jest. A jak waszym zdaniem, powinno się postępować z tymi, którzy występują przeciw władzy?"[68]. W swoim sprawozdaniu za 2001 rok organizacja pozarządowa "Amnesty International” tak opisywała metody stosowane w więzieniach: "Ofiary tortur oślepiano, zrywano z nich ubrania i na długie godziny podwieszano za nadgarstki. Stosowano elektrowstrząsy na różnych częściach ich ciał, włączając genitalia, uszy, język i palce... Niektóre ofiary zmuszane były patrzeć, jak na ich oczach torturuje się ich krewnych i członków rodziny"[69]. Jak pisze gazeta „Washington Post” do chwili obecnej iraccy strażnicy więzienni przywykli stosować te same "techniki przesłuchań” które stosowali przy Saddamie: rażenie prądem elektrycznym, wieszanie więźniów za nadgarstki (tortury stosują również amerykańscy żołnierze), jednak takie "dziwaczne formy tortur, które preferowano za Saddama Husajna" jak stosowanie kwasu, przemoc seksualną, grupowe egzekucje - zniesiono[70].

Porównanie metod Husajna do metod współczesnych władz Iraku[edytuj | edytuj kod]

Warto zauważyć, że wiele metod tortur, które stosowano w Iraku za Saddama, szeroko stosowane są i przy obecnych władzach irackich (nie tylko przez byłych strażników więziennych, ale i pozostałych pracowników organów ścigania, włączając w to żołnierzy międzynarodowej koalicji)[71][72][73][74][75][76].

Jak zauważył w 2006 roku sprawozdawca ONZ ds. tortur Manfred Nowak: Większość ludzi twierdzi, że sytuacja z torturami w Iraku całkowicie wymknęła się spod kontroli. Sytuacja jest na tyle rozczarowująca, że wielu twierdzi, że teraz jest gorzej niż za panowania Saddama Husajna[77].

Według Jewgienija Primakowa na Saddama, jako perspektywicznego lidera postawiły stawkę i ZSRR i USA[78].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza żoną Husajna była jego kuzynka Sajida (najstarsza córka wuja Heyrallaha Tulfaha), urodziła mu pięcioro dzieci - synów Udaja i Kusaja oraz córki Raghad, Rana i Hal. Rodzice zeswatali dzieci, gdy Saddam miał pięć lat a Sajida siedem[79][80]. Przed ślubem Sajida pracowała jako nauczycielka w szkołach podstawowych. Pobrali się w Kairze, gdzie Husajn studiował i mieszkał po nieudanym zamachu na Qasim. W ogrodzie jednego ze swoich pałaców Saddam własnoręcznie posadził krzewy należące do elity białych róż, które nazwał imieniem Sajid i które bardzo cenił.

Historia drugiego małżeństwa Saddama zyskała szeroki rozgłos także poza Irakiem. W 1988 roku poznał żonę prezesa linii lotniczych "Irak Airways." Jakiś czas później Saddam zaproponował jej mężowi, by dał żonie rozwód. Temu małżeństwu sprzeciwiał się kuzyn i szwagier Saddama Heyrallah Adnan, zajmujący w tym czasie stanowisko ministra obrony. Wkrótce po jego śmierci w katastrofie lotniczej trzecią żoną prezydenta Iraku została w 1990 roku Nidal al-Hamdani.

Jesienią 2002 roku iracki przywódca ożenił się po raz czwarty, biorąc za żonę 27-letnią Iman Huveysh, córkę ministra przemysłu obronnego kraju. Jednak ceremonia ślubna była dosyć skromna, odbyła się w wąskim kręgu przyjaciół. Ponadto, ze względu na ciągłe zagrożenie operacjami wojskowymi prowadzonymi przez USA przeciwko Irakowi, praktycznie nie mieszkał ze swoją ostatnią żoną[81].

W sierpniu 1995 roku w rodzinie Saddama Husajna wybuchł skandal. Rodzeni bracia Husajn Kamel i pułkownik Straży Prezydenckiej Saddam Kamel, siostrzeniec Ali Hassan al-Majid, ze swoimi żonami – córkami prezydenta Raghad i Rana nieoczekiwanie uciekli do Jordanii. Tam opowiedzieli ekspertom ONZ wszystko, co wiedzieli o sytuacji politycznej w kraju i tajnych pracach Bagdadu nad stworzeniem broni masowego rażenia. Te wydarzenia stały się ciężkim ciosem dla Saddama. Po tym Husajn nauczył się ufać tylko krewnym i rodakom. Obiecał swoim zięciom ułaskawienie w sytuacji koniecznego powrotu do kraju. W lutym 1996 roku Saddam Kamel i Husajn Kamel z rodzinami wrócili do Iraku. Po kilku dniach ogłoszono wiadomość, że rozgniewani krewni rozprawili się ze "zdrajcami", a później z ich najbliższymi krewnymi[82].

W czasie rządów Saddama, informacja o rodzinie prezydenckiej znajdowała się pod ścisłą kontrolą. Dopiero po obaleniu Husajna w sprzedaży znalazły się domowe filmy wideo z jego życia prywatnego. Te wideo-materiały stanowią dla Irakijczyków unikalną możliwość odkrycia sekretów życia prywatnego człowieka, który kierował nimi przez 24 lata[83].

W latach rządów najbliżsi byli mu jego synowie, Udaj i Kusaj. Starszy z synów, Udaj uznawany był za zbyt delikatnego w rezultacie na rolę następcy przygotowano Kusaja. 22 lipca 2003 roku na północy Iraku w czasie czterogodzinnej bitwy z amerykańskim wojskiem zarówno Udaj i Kusaj zginęli. Wraz z nimi zginął wnuk Saddama, syn Kusaja - Mustafa. Niektórzy krewni obalonego prezydenta otrzymali azyl polityczny w krajach arabskich. Od tej pory Saddam długo nie widział swojej rodziny, ale przez swoich prawników wiedział jak i co się z nimi działo.

Kuzyn i szwagier Arshad Jassin, był osobistym pilotem i ochroniarzem Husajna.

Światopogląd[edytuj | edytuj kod]

Wyznawał tylko islam sunnicki, modlił się pięć razy dziennie, spełniał wszystkie przykazania, w piątki chodził do meczetu[84]. W sierpniu 1980 roku w towarzystwie ważnych członków kierownictwa kraju wybrał się na pielgrzymkę do Mekki. Na tą wieść cały arabski świat transmitował kronikę odwiedzin Mekki gdzie w towarzystwie następcy tronu Arabii Saudyjskiej Fahda, ubrany w białe szaty Husajn odbył rytualne okrążenie z Kaaby.

W 1997 zlecił napisanie kopii Koranu przy użyciu własnej krwi, prace nad nią ukończono w 2000 roku[85].

Nie patrząc na swoją sunnicką przynależność, przyjmował duchowych przywódców szyitów, odwiedzał szyickie meczety, wyróżniał ze swoich środków osobistych duże sumy na rekonstrukcję licznych świętych miejsc szyitów. Kroki te były przyczyną poparcia jego rządów przez duchownych szyickich[86].

Przed śmiercią zmówił Invocatio Dei ("Boże, jeśli masz taką wolę, przyjmij mnie do raju") oraz dwukrotne zmówienie przez niego muzułmańskiego wyznania wiary bezpośrednio przed otwarciem zapadni szubienicy ("Zaświadczam, że nie ma Boga prócz Allaha. Zaświadczam, że Mahomet jest Jego prorokiem").

Istnieją pewne wątpliwości co do silnych przekonań religijnych Saddama Husajna, przynajmniej w pierwszym okresie jego działalności politycznej. Został niewątpliwie wychowany na muzułmanina sunnitę, jednak pod wpływem socjalistycznej ideologii partii Baas, bliższy stał mu się światopogląd materialistyczny. W okresie swoich rządów w Iraku na przemian akcentował swoje przywiązanie do islamu, bądź do areligijności, czy wręcz do starożytnej religii babilońskiej.

Był wielbicielem postaci Nabuchodonozora II, króla Babilonii, z którym kazał się portretować na monetach i od którego pragnął otrzymać legitymizację do koncentracji władzy w swoim ręku. W związku z tym rozpoczął wielką odbudowę ruin Babilonu oraz stał się mecenasem wszelkich pamiątek po starożytnych imperiach Mezopotamii.

Hobby[edytuj | edytuj kod]

Był zapalonym ogrodnikiem i miłośnikiem jachtingu. Miał słabość do drogich zachodnich strojów, starożytnych i współczesnych broni, luksusowych samochodów (jego pierwszy "Mercedes" znajduje się w Muzeum Baas). Jego ulubioną rozrywką rozrywką była szybka jazda samochodem i palenie hawańskiego cygara podczas jazdy. Według niektórych doniesień, jeszcze przed operacją „Pustynna Burza” miał ponad dwieście europejskich strojów wizytowych, większość dwurzędowych, a niektóre z nich z pracowni słynnego Pierre Cardin, kompletne mundury wojskowe (do noszenia z czarnym beretem), a także arabskie plemienne peleryny "dżellaba".

Jego pasją było również wznoszenie pałaców. W latach swoich rządów, zbudował ponad 80 pałaców, willi i rezydencji dla siebie i swoich krewnych. Według danych arabskich środków masowego przekazu, do byłego prezydenta Iraku należało od 78 do 170 pałaców. Jednak Husajn nigdy nie spał dwa razy w jednym miejscu, obawiając się zamachu na swoje życie. W jego zrujnowanych pałacach Amerykanie znaleźli tysiące tomów literatury klasycznej w różnych językach, dzieła historii i filozofii. Według nieoficjalnych danych, wśród swoich książek najwięcej preferencji dał powieści HemingwayaStary człowiek i morze”. Lubił czytać, a także, według informacji ludzi chroniących irackiego przywódcę, lubił oglądać film „Ojciec chrzestny” i słuchać piosenek Franka Sinatry[87].

Majątek[edytuj | edytuj kod]

Według danych magazyny „Forbes” z 2003 roku na liście najbogatszych władców świata dzielił trzecie miejsce z księciem Liechtensteinu Hansem-Adamem. Palmę pierwszeństwa oddał jedynie królowi Arabii Saudyjskiej Fahdowi i sułtanowi Brunei. Jego osobisty majątek szacowano na 1,3 miliarda dolarów[88]. Po obaleniu jego rządu, minister handlu w rządzie przejściowym Iraku, Alli Allawi podał liczbę 40 miliardów dolarów, dodając, że Husajn miał rzekomo otrzymywać 5% przychodów z eksportu krajowej ropy naftowej[89]. CIA i FBI wraz z Departamentem Finansów, próbowało bezskutecznie znaleźć środki finansowe Husajna jeszcze po jego obaleniu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Iran Chamber Society, John King, "Arming Iraq: A Chronology of U.S. Involvement", marzec 2003
  2. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 29. ISBN 83-87564-42-7.
  3. 3,0 3,1 Marek M. Dziekan: Irak. Religia i polityka.. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa, 2005, s. 138. ISBN 83-7151-695-9.
  4. Deutsche Welle, luty 2003
  5. 5,0 5,1 Rebecca Steffoff: Saddam Husajn. Absolutny władca Iraku.. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 22. ISBN 83-7391-059-X.
  6. Malik Ryszard - Saddam Husajn. Gangster z Tikritu s. 22
  7. Malik Ryszard - Saddam Husajn. Gangster z Tikritu s. 22
  8. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 34. ISBN 83-87564-42-7.
  9. Дочь Хусейна: При аресте отца использовали транквилизаторы. Лента.ру (16 декабря 2003). Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  10. Арестован шурин Хусейна. Дни.ру (21 ноября 2003). Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  11. Буря в пустыне // Энциклопедия для детей. Дополнительный том. История XX века. Зарубежные страны. — М.: Аванта+, 2002. — С. 391. — ISBN 5-94623-011-5, УДК 087.5:94(100-87)"19"(031), ББК 63.3(2)52я2+63.3(2)6я2
  12. Журенков К. Детство Саддама Огонёк № 13, 3 апреля 2003
  13. Malik s.24
  14. Malik s.24
  15. Биография Саддама Хусейна РИА «Новости», 29 декабря 2006
  16. Malik s.24
  17. Malik s.24
  18. Malik s.25
  19. Malik s.26
  20. http://iraq.newsru.com/article/10.html Саддам Хусейн: вождь с портрета NEWSru, 2003
  21. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 39. ISBN 83-87564-42-7.
  22. Сабов А. Бес Саддама Российская газета № 54(3167)
  23. Его борьба. Лента.ру (15 декабря 2003). Проверено ???. Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  24. Ł. Fyderek: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 48-52. ISBN 9788376381114.
  25. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 47. ISBN 83-87564-42-7.
  26. Deuschte Welle, luty 2003
  27. Островцев А. А., Островцова М. А. Саддам Хусейн (ат-Тикрити) // Великие правители XX века. — М.: «Мартин», 2002. — С. 428—431. — ISBN 5-8475-0110-2
  28. Саддам Хусейн: биография и годы правления — на сайте А. Семёнова «История войн и военных конфликтов», 2003
  29. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 47. ISBN 83-87564-42-7.
  30. Ахмед Хаса аль-Бакр — Барзани. Пятая курдско-иракская война. Добро пожаловать в Курдистан — СТРАНИЦЫ ИЗ ИСТОРИИ. Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  31. Перейти к: 1 2 Стенограмма радиопередачи «В круге СВЕТА». — интервью Е. М. Примакова радиостанции «Эхо Москвы», 21.01.2006
  32. Перейти к: 1 2 Ефим Шуман. Саддам Хусейн: на вершине власти. НЕМЕЦКАЯ ВОЛНА (29.01.2003). Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  33. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 65. ISBN 83-87564-42-7.
  34. Tripp Ch.: Historia Iraku. Warszawa: Książka i Wiedza, 2009, s. 237-238. ISBN 9788305135672.
  35. Tripp, Charles (2010). A History of Iraq. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52900-6. s. 218-219
  36. Tripp 2010, s. 217–218.
  37. Malik s.23
  38. Malik s.23
  39. Tripp 2010, s. 223.
  40. Saddam zlecił atak na siedzibę Radia Wolna Europa. Rzeczpospolita, 30 listopada 2009.
  41. Iran Chamber Society, John King, "Arming Iraq: A Chronology of U.S. Involvement", marzec 2003
  42. Bob Woodward. CIA Aiding Iraq in Gulf War. Washington Post. 15 grudnia 1986
  43. Tripp 2010, s. 224
  44. Film dokumentalny Modern Warfare Iran/Iraq 1980-1988, w kooprodukcji ITN i PROvideo
  45. B. Iwasiów-Pardus, Problemy Bliskiego i Środkowego Wschodu w polityce zagranicznej republikańskiego Iraku : (1958-1980), Warszawa 1990, s. 140
  46. Krzysztof Korzeniewski: Irak (Polish Edition). Wydawn. Akademickie "Dialog", s. 55. ISBN 83-88938-66-5.
  47. Tripp 2010, s. 238–239.
  48. Marek M. Dziekan: Historia Iraku. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2002, s. 189. ISBN 83-88938-21-5.
  49. Rebecca Stefoff: Saddam Husajn. Absolutny władca Iraku. Warszawa: Świat Książki, 2003. s.91 ISBN 83-7391-059-X.
  50. Marek M. Dziekan: Irak. Religia i polityka.. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa, 2005, s. 142-143. ISBN 83-7151-695-9.
  51. Stefoff 2003, s. 91.
  52. Marek M. Dziekan: Historia Iraku. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2002, s. 188. ISBN 83-88938-21-5.
  53. Stefoff 2003, s. 94
  54. Marek M. Dziekan: Historia Iraku. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2002, s. 189. ISBN 83-88938-21-5.
  55. Stefoff 2003, s. 14.
  56. Stefoff 2003, s. 14.
  57. Krzysztof Korzeniewski: Irak. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2004, s. 56. ISBN 83-88938-66-5.
  58. Rabinovich, Itamar; Shaked, Haim (1987). Middle East Contemporary Survey: 1984–1985. Moshe Dayan Center for Middle Eastern and African Studies. s. 467–468. ISBN 978-0-8133-7445-1.
  59. Rabinovich, Itamar; Shaked, Haim (1987). Middle East Contemporary Survey: 1984–1985. Moshe Dayan Center for Middle Eastern and African Studies. s. 468. ISBN 978-0-8133-7445-1.
  60. Rabinovich, Itamar; Shaked, Haim (1987). Middle East Contemporary Survey: 1984–1985. Moshe Dayan Center for Middle Eastern and African Studies. s. 469. ISBN 978-0-8133-7445-1.
  61. Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004, s. 184. ISBN 83-87564-42-7.
  62. Human Rights Watch, "Saddam Hussein's Trial", grudzień 2003
  63. Amnesty International, "Iraq: Amnesty International deplores death sentences in Saddam Hussein trial", 5 listopada 2006
  64. Amnesty International, "Annual Report 2001. Iraq"
  65. Według deklaracji zasad prawa międzynarodowego z 1970 "wojna agresywna jest zbrodnią przeciwko pokojowi, za która ponosi się odpowiedzialność zgodnie z prawem międzynarodowym". Ta sama deklaracja stwierdza, że każde państwo ma niezbywalne prawo swobodnego wyboru własnego systemu politycznego, gospodarczego, społecznego i kulturalnego, a jakakolwiek obca interwencja w celu podporządkowania go sobie w wykonywaniu jego suwerennych praw – czyli na przykład w celu zmiany władzy autorytarnej na demokratyczną – jest całkowicie zabroniona.
  66. Według regulaminu haskiego z 1907 terytorium okupowane pozostaje nadal pod dotychczasowym zwierzchnictwem państwowym, niemniej jednak wykonywanie faktycznej władzy należy do okupanta.
  67. Ученик Сталина «Новости в Новосибирске», 1 апреля 2003
  68. Сабов А. Бес Саддама Российская газета № 54(3167), 22 марта 2003
  69. Рыжова С. Буш как Саддам. По следам Сталина Симбирский курьер № 45-46, 29 марта 2003
  70. Аппельбаум Э. Тест на тиранию ИноСМИ.ру, The Washington Post, 26 января 2005
  71. Новое правительство Ирака действует методами Саддама, и пытки в тюрьмах продолжаются — RussianAmerica, 25.01.2005
  72. Amnesty International вновь оценила Ирак: пытки заключённых продолжаются — «Томский обзор», 6 марта 2006
  73. Юрченко В. П. Военно-политическая обстановка в Ираке: ноябрь 2006 г. — Институт Ближнего Востока
  74. Аппельбаум Э. Тест на тиранию ИноСМИ.ру, The Washington Post
  75. Ирак, применение пыток на всех уровнях — Независимая информационная сеть «Вольтер», 4 октября 2005
  76. Правозащитная организация «Международная амнистия» опубликовала доклад о несоблюдении прав заключённых в Ираке — «Радио Свобода», 6 марта 2006
  77. < Пытки в Ираке: «хуже, чем при Саддаме». Русская служба Би-би-си (21 сентября 2006)
  78. Стенограмма радиопередачи «В круге СВЕТА». — интервью Е. М. Примакова радиостанции «Эхо Москвы», 21.01.2006
  79. Sheri & Bob Stritof. Marriages of Saddam Hussein
  80. Екатерина ЛАТИНОВА. Саддам ХУСЕЙН: в ожидании виселицы.
  81. У Саддама Хусейна — четвёртая жена. Комсомольская правда (16 октября 2002). Проверено ???. Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  82. Башир А., Суннано Л. С. Ближний круг Саддама Хусейна. — СПб.: Амфора, 2006. — С. 265.
  83. Домашнее видео Саддама было распродано за час. Rol.ru
  84. Игрок, которому долго везло… People’s History
  85. Коран написан кровью Саддама Хусейна (рус.). Лента.ру. Проверено 18 августа 2010. Архивировано из первоисточника 11 августа 2011.
  86. Межконфессиональный и межэтнический конфликты в Ираке // Конфликты на Востоке: этнические и конфессиональные / Под ред. А. Д. Воскресенского. — М.: Аспект Пресс, 2008. — С. 175. — ISBN 978-5-7567-0497-6, УДК 323.1(5), ББК 66.3(5), 54я73
  87. Alleged Mistress Recalls Life With Saddam. Foxnews.com (10.09.2002)
  88. Эмиль Агазаде. Будут ли воевать иракские военные?. Русская служба Би-би-си
  89. Личное состояние Саддама. NEWSru (17 сентября 2003).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Bullock & H. Morris, Wojna Saddama, Poznań 1991
  • Rebecca Stefoff, Saddam Husajn, wyd. Świat Książki, Warszawa 2003