Przełęcz Dukielska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przełęcz Dukielska
Jeden z pomników bitwy o przełęcz po jej słowackiej stronie (T-34 najeżdża na PzKpfw IV)
Jeden z pomników bitwy o przełęcz po jej słowackiej stronie (T-34 najeżdża na PzKpfw IV)
Państwo  Polska /  Słowacja
Wysokość 500 m n.p.m.
Pasmo Beskid Niski, Karpaty
Sąsiednie szczyty Brdo, Kiczera
Położenie na mapie Beskidu Niskiego
Mapa lokalizacyjna Beskidu Niskiego
Przełęcz Dukielska
Przełęcz Dukielska
Ziemia 49°25′00″N 21°41′44″E/49,416667 21,695556
Pomnik w zbliżeniu
Cmentarz wojskowy w Dukli

Przełęcz Dukielska (500 m n.p.m.) – najniżej położona przełęcz w głównym grzbiecie Karpat. Znajduje się w centralnej części Beskidu Niskiego nad wsią Barwinek.

Przełęcz Dukielska od najdawniejszych czasów stanowiła bardzo wygodny punkt do przekraczania głównego grzbietu Karpat. Choć niektóre źródła wspominają o biegnących przez tę przełęcz drogach handlowych już w starożytności, powiedzieć z całą pewnością można, że już w XIV w. n.e. wiódł tędy trakt handlowy z Polski na Węgry i dalej – na Bałkany. Konkurował on z traktem wiodącym przez nieodległą Przełęcz Beskid nad Czeremchą. Jednak tamta przełęcz, mimo iż wyższa o 81 m, z powodzeniem opierała się tej konkurencji. Wszystko to za sprawą młak na samej Przełęczy Dukielskiej i często wiejących tu fenów, które bardzo utrudniały komunikację szczególnie wiosną i jesienią. Ostateczne uregulowanie drogi przez Przełęcz Dukielską i budowę wygodnego traktu wykonano na początku XIX w. Przypieczętowało to ostatecznie los drogi przez przełęcz Beskid i przyczyniło się do rozwoju miast leżących na trakcie dukielskim.

Przez przełęcz, która już od czasów państwa Wiślan była niemal nieprzerwanie południową granicą Polski (poza okresami gdy Polska znikała z map), niejednokrotnie wkraczały na jej terytorium obce wojska. Od 1471 r. w czasie zatargów Kazimierza Jagiellończyka z Maciejem Korwinem przez przełęcz wędrowały wojska węgierskie. W 1619 r. lisowczycy przeszli tędy w drodze na Siedmiogród, by - w wyniku zobobwiązań sojuszniczych z cesarzem Ferdynandem II - spacyfikować oddziały Jerzego I Rakoczego. W 1657 r. przełęcz przekroczyły wojska jego syna, Jerzego II. W czasie konfederacji barskiej nieopodal przełęczy na wzgórzu zwanym dziś Szańce istniał konfederacki obóz warowny. 14 maja 1772 przekroczył przełęcz austriacki korpus preszowskiej straży przedniej gen. Esterhazego wkraczający na ziemie I zaboru.

W 1914, w czasie I wojny światowej, na przełęczy toczyły się ciężkie walki. Jednak największą bitwę w historii Przełęczy Dukielskiej rozegrano we wrześniu i październiku 1944 w czasie bitwy o Przełęcz Dukielską, gdzie poległo około 90 tys. żołnierzy Armii Czerwonej, głównie powstańców Słowackich i Ukraińców.

Na przełęczy do roku 2007 działało całodobowe przejście graniczne Barwinek-Vyšný Komárnik na międzynarodowej trasie E371.

Poprzednią (patrząc od zachodu) przełęczą w granicznym grzbiecie Karpat jest Przełęcz Mazgalica, a następną - Przełęcz Beskid nad Czeremchą.

Piesze szlaki turystyczne:

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrusikiewicz J., Boje o Przełęcz Dukielską (w:) „Wierchy” t. 37, Kraków 1968
  • Daszkiewicz A., Ruch oporu w regionie Beskidu Niskiego 1939 -1944, Warszawa 1975
  • Grzywacz-Świtalski Ł., Z walk na Podkarpaciu, Warszawa 1971
  • Kazimierczak S., Żołnierz losu nie wybierał, Warszawa 1982
  • Krosno – studia z dziejów miasta i regionu, T.I- III, red. J. Garbarcik, Kraków 1995
  • Luboński P., Operacja dukielsko-preszowska (w:) Magury’ 83, Warszawa 1983
  • Michalak J., Dukla i okolice, Krosno 1996
  • Moskalenko K., Uderzenie za uderzeniem, Warszawa 1974

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]