Ferdynand II Habsburg
| Ferdynand II Habsburg z Bożej łaski uświęcony i wybrany cesarz rzymski, po wieki August, król Niemiec, Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, etc. etc. arcyksiążę Austrii, książę Burgundii, Brabancji, Styrii, Karyntii, Karnioli, margrabia Moraw, książę Luksemburga, Górnego i Dolnego Śląska, etc. |
|
 |
|
| Święty Cesarz Rzymski | |
| Okres panowania | od 28 sierpnia 1619 do 15 lutego 1637 |
| Poprzednik | Maciej Habsburg |
| Następca | Ferdynand III Habsburg |
| król Węgier | |
| Okres panowania | od 1618 do 15 lutego 1637 |
| Poprzednik | Maciej Habsburg |
| Następca | Ferdynand III Habsburg |
| król Czech | |
| Okres panowania | od 1617 do 15 lutego 1637 |
| Poprzednik | Maciej Habsburg |
| Następca | Ferdynand III Habsburg |
| arcyksiążę Austrii | |
| Okres panowania | od 20 marca 1619 do 15 lutego 1637 |
| Poprzednik | Maciej Habsburg |
| Następca | Ferdynand III Habsburg |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Habsburgowie |
| Urodzony | 9 lipca 1578 |
| Zmarł | 15 lutego 1637 |
| Ojciec | Karol Habsburg |
| Matka | Maria Anna Wittelsbach |
| Żona | Maria Anna Wittelsbach Eleonora Gonzaga |
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
Ferdynand II Habsburg (ur. 9 lipca 1578 w Grazu, zm. 15 lutego 1637 w Wiedniu) – król Czech w latach 1617-1637 i Węgier w latach 1618-1637, Święty Cesarz Rzymski w latach 1619-1637 z dynastii Habsburgów.
Spis treści |
Rodzina[edytuj]
Syn arcyksięcia austriackiego regenta Styrii, Karyntii i Krainy Karola Styryjskiego i księżniczki bawarskiej Marii Anny Wittelsbach. Jego dziadkami byli: cesarz rzymski Ferdynand I Habsburg i Anna Jagiellonka oraz książę Bawarii Albrecht V Wittelsbach i Anna Habsburg – siostra Karola Stryjskiego.
23 kwietnia 1600 roku poślubił swoją kuzynkę księżniczkę bawarską Marię Annę Wittelsbach, córkę księcia bawarskiego Wilhelma V Wittelsbacha i Renaty Lotaryńskiej. Z tego małżeństwa pochodziło 7 dzieci:
- Krystyna (1601),
- Karol (1603),
- Jan Karol (1605-1619),
- Ferdynand III (1608-1657) – cesarz rzymski
- Maria Anna (1610-1665) – żona elektora Bawarii Maksymiliana I Wittelsbacha
- Cecylia Renata (1611-1644) – żona króla Polski Władysława IV Wazy
- Leopold Wilhelm (1614-1662) – wielki mistrz zakonu krzyżackiego
4 lutego 1622 roku poślubił księżniczkę Eleonorę Gonzaga, córkę księcia księcia Mantui Wincentego I Gonzagi i Eleonory de' Medici. Para nie miała dzieci.
Panowanie[edytuj]
Król Czech[edytuj]
20 marca 1617 roku, w wyniku porozumienia pomiędzy Habsburgami austriackimi i hiszpańskimi Ferdynand został następcą Macieja Habsburga. W wyniku zabiegów cesarza sejm czeski wybrał go na króla Czech w tym samym roku. Czesi szybko mieli pożałować tego wyboru – Ferdynand był zagorzałym katolikiem i nie zamierzał respektować swobód wyznaniowych zagwarantowanych Czechom listem majestatycznym cesarza Rudolfa II. Miał powiedzieć: Wolę rządzić raczej pustynią niż krajem pełnym heretyków. Był też zdecydowanym zwolennikiem absolutyzmu, który wkrótce zaczął wprowadzać w życie. Nie liczył się ze stanowiskiem możnowładców, doprowadził do zamknięcia kilku zborów kalwińskich, a czary goryczy dopełnił zakaz obrad parlamentu.
W odpowiedzi na to czescy deputowani, mimo ostrzeżeń ze strony cesarza Macieja, zebrali się 22 maja 1618 roku w Pradze i wraz z tłumem prażan zdobyli zamek na Hradczanach. Dzień później doszło do słynnej drugiej defenestracji praskiej – wyrzucenia przez okna zamkowe urzędników cesarskich Wilhelma von Slavaty i Jarosława von Martinica, oskarżonych o łamanie listu majestatycznego.
Zwołane naprędce Stany Generalne zdetronizowały Ferdynanda, a na jego miejsce wybrały Fryderyka V, elektora Palatynatu, zwanego później zimowym królem. Jego panowanie było bardzo krótkie – połączone siły Ferdynanda i Ligi Katolickiej rozgromiły armię czeską 8 listopada 1620 roku w trwającej dwie godziny bitwie na Białej Górze, a Praga znów dostała się w ręce Ferdynanda. Zwycięski władca zastosował surowe represje i podjął politykę germanizacji Czech, a w 1627 ogłosił nowy statut Królestwa Czeskiego (Vernewerte Landesordnung), na mocy którego tron stał się dziedziczny. Odtąd Habsburgowie nie musieli zabiegać o względy szlachty czeskiej, aby zapewnić sobie sukcesję.
Król Węgier[edytuj]
Władcą węgierskim został w 1618 roku, kiedy na jego rzecz abdykował Maciej Habsburg. W 1619 r. książę Siedmiogrodu Gábor Bethlen najechał Górne Węgry i Słowację, po czym przyłączył się do powstańców czeskich i podszedł pod Wiedeń. Za zgodą króla Polski Zygmunta III na Węgry zostali wysłani lisowczycy. Ci zwyciężyli Jerzego Rakoczego w bitwie pod Humiennem. Bethlen odstąpił od Wiednia i zawrócił do ojczyzny. Początkowo chciał się układać z Habsburgami, ale po uzyskaniu zgody sułtana osmańskiego na koronację, przeprowadził swój wybór przez sejm węgierski na króla Węgier (1620 r.). Jeszcze w tym samym roku pokonał wojska cesarskie pod Pozsonyem. Klęska Czechów pod Białą Górą sprawiła ostatecznie, że Bethlen wycofał się z walki. W 1622 r. zawarł z cesarzem pokój w Nikolburgu: zrzekł się pretensji do korony węgierskiej i zobowiązał do wypłaty kontrybucji. Otrzymał natomiast Koszyce.
W 1622 r. Ferdynand II wydał statut dla Węgier. Postanawiał on, iż król węgierski ma obowiązek przestrzegać praw Królestwa, wysłuchiwać skargi stanów oraz dbać o sprawiedliwość i porządek. Stany zachowały też prawo do wyboru palatyna, czyli najważniejszego urzędnika.
Cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego[edytuj]
20 marca 1619 roku zmarł cesarz Maciej. Ferdynand został wybrany na króla Niemiec i cesarza rzymskiego 28 sierpnia 1619 we Frankfurcie. Po klęsce pod Białą Górą Czechy były wydane na jego łaskę i zostały szybko spacyfikowane. Poparcie wśród niemieckich protestantów, jakim cieszył się "Zimowy Król" spowodowało przeniesienie wojny do Rzeszy Niemieckiej.
W walkach w Czechach i Niemczech Ferdynand miał po swojej stronie świetnego dowódcę Albrechta von Wallensteina, Czecha z pochodzenia, którego armia prowadziła działania wojenne nie pobierając żołdu w zamian za prawo łupienia podbitych ziem. Wallenstein pokonał Duńczyków, którzy w międzyczasie włączyli się do wojny i Ferdynand ogłosił 5 marca 1629 roku edykt restytucyjny, nakazujący protestantom zwrot części dóbr należących do uprzednio do katolików a zsekularyzowanych po roku 1552. Wówczas do wojny przystąpiła Szwecja rządzona przez Gustawa Adolfa.
Obawiając się rosnącej potęgi Wallensteina i pod naciskiem swoich doradców Ferdynand usunął Wallensteina z dowództwa w roku 1630. Decyzja ta okazała się brzemienna w skutki – Gustaw Adolf pobił Johana von Tillyego, nowego głównodowodzącego wojsk cesarskich pod Breitenfeld, a następnie nad rzeką Lech, gdzie Tilly zmarł od odniesionych ran. Szwedzi podeszli pod Monachium i zajęli Czechy.
Przywrócony do łask w roku 1632 Wallenstein z nową armią wyrzucił z Czech protestantów, a w listopadzie w wielkiej bitwie pod Lützen zginął Gustaw Adolf. Mimo przegranej w tej bitwie i utraty Saksonii przez Wallensteina, który na zimę wycofał się do Czech, Ferdynand mógł kampanię 1632 roku zapisać na konto swoich sukcesów, bowiem strona protestancka poniosła w niej znacznie cięższe straty.
Walki w roku następnym nie przyniosły rozstrzygnięcia, częściowo z powodu działań Wallensteina, który prowadził własne rozmowy ze stroną przeciwną, licząc na lojalność armii. Na początku roku 1634 Ferdynand oskarżył Wallensteina o zdradę stanu – prawdopodobnie za jego wiedzą Wallenstein został zamordowany.
Pozbawiona Wallensteina armia cesarska zdołała jednak zdobyć Ratyzbonę i odnieść zwycięstwo nad Szwedami w bitwie pod Nördlingen. Pobici Szwedzi byli skłonni ograniczyć swój udział militarny w walkach na kontynencie, lecz teraz do wojny po stronie protestantów przystąpiła katolicka Francja. Zgodnie z zasadami francuskiej polityki, której celem było osłabienie Habsburgów, kardynał Richelieu i Ludwik XIII rozkazali swoim wojskom wkroczyć na tereny Niderlandów i rozpocząć działania wojenne przeciw Cesarstwu.
Francuzi byli bardzo niezadowoleni z postanowień przygotowywanego pokoju praskiego i na kilkanaście dni przed jego podpisaniem przystąpili do wojny. W tej sytuacji pokój, choć podpisany, nigdy nie wszedł w życie, a walki rozgorzały na nowo. Po śmierci Ferdynanda jego syn i następca Ferdynand III przejął imperium uwikłane w wojny na kilku frontach.
Pełna tytulatura[edytuj]
Ferdynand, z Bożej łaski uświęcony i wybrany cesarz rzymski, po wieki August, król Niemiec, Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, etc. etc. arcyksiążę Austrii, książę Burgundii, Brabancji, Styrii, Karyntii, Karnioli, margrabia Moraw, książę Luksemburga, Górnego i Dolnego Śląska, Wirtembergii, Teck etc. książę Szwabii, hrabia Habsburga, Tyrolu, Ferreti, Kyburga, Gorycji etc. landgraf Alzacji, margrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Burgau, Górnych i Dolnych Łużyc etc. pan Marchii Wendyjskiej, Salin, Port Naon etc. etc. etc.
Genealogia[edytuj]
| Prapradziadkowie |
cesarz rzymski |
król Hiszpanii |
król Polski |
Gaston II de Foix-Candale |
książę Bawarii |
margrabia Badenii |
król Kastylii i Leónu |
król Czech i Węgier |
| Pradziadkowie |
król Kastylii i Leónu |
król Czech i Węgier |
książę Bawarii |
cesarz rzymski |
||||
| Dziadkowie |
cesarz rzymski |
książę Bawarii |
||||||
| Rodzice |
Karol Styryjski |
|||||||
|
Ferdynand II Habsburg (1578-1637), cesarz rzymski |
||||||||
Bibliografia[edytuj]
- W. Felczak, Historia Węgier, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1983.
- J. Krasuski, Historia Niemiec, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2002. ISBN 83-04-04422-6
- M. Serwański, J. Dobosz (red.), Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002. ISBN 83-7177-118-5
- H. Wereszycki, Historia Austrii, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1986.
- Z. Wójcik, Historia powszechna XVI-XVII wieku, PWN, Warszawa 2001. ISBN 83-01-12920-4
- Š. Vácha: Der Herrscher auf dem Sakralbild zur Zeit der Gegenreformation und des Barock. Eine ikonologische Untersuchung zur herrscherlichen Repräsentation Kaiser Ferdinands II. in Böhmen, Prag 2009. ISBN 978-80-86890-23-4
| Poprzednik Maciej Habsburg |
 |
król Czech 1617–1619 |
|
Następca Fryderyk "Zimowy Król" |
| Poprzednik Maciej II Habsburg |
 |
król Węgier 1618–1637 |
|
Następca Ferdynand III Habsburg |
| Poprzednik Maciej Habsburg |
 |
król Niemiec 1619–1637 |
|
Następca Ferdynand III Habsburg |
| Poprzednik Maciej Habsburg |
 |
Święty Cesarz Rzymski 1619–1637 |
|
Następca Ferdynand III Habsburg |
| Poprzednik Maciej Habsburg |
 |
arcyksiążę Austrii 1619–1637 |
|
Następca Ferdynand III Habsburg |
| Poprzednik Fryderyk "Zimowy Król" |
|
król Czech (ponownie) 1620–1637 |
|
Następca Ferdynand III Habsburg |
Opracowano na podstawie tłumaczenia z angielskiej Wikipedii
