Atraks

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Ptasznik australijski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Atraks
Atrax robustus[1]
Pickard-Cambridge, 1877
Atraks
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp szczękoczułkowce
Gromada pajęczaki
Rząd pająki
Infrarząd Mygalomorphae
Rodzina Hexathelidae
Rodzaj Atrax
Gatunek atraks
Synonimy
  • Atrax montanus (Rainbow, 1904)[2]
  • Atrax tibialis (Rainbow, 1904)[2]
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Atraks, ptasznik australijski[a], podkopnik (Atrax robustus) – gatunek dużego pająka (osiągającego od 24 do 60 mm długości[3]). Występuje w Queensland i Nowej Południowej Walii; szczególnie często w okolicach Sydney. ubarwienie brunatnoczarne; buduje rurkowate sieci w szczelinach skał, pod kamieniami i przy pniach drzew w rzadkich lasach eukaliptusowych, parkach i ogrodach; czasem wnika do domów. Aktywny jest głównie o zmierzchu lub w nocy. Bardzo agresywny i niebezpieczny (osobniki męskie); zwykle uważany za najbardziej jadowitego pająka na świecie[4][5]. Objawy kliniczne po ukąszeniu są wywoływane przez δ-heksatoksynę – peptyd zbudowany z 42 aminokwasów. Opóźnia on inaktywację bramkowanych napięciem kanałów sodowych, co powoduje masowe uwolnienie neuroprzekaźników z zakończeń neuronów układów somatycznego i autonomicznego[4]. Atrax robustus atakuje nawet ludzi. Jego szczękoczułki są w stanie przebić nawet paznokieć człowieka. Istnieją zapisy 26 przypadków śmierci od ukąszeń pająków w Australii do roku 1979. Ukąszenia atraksa spowodowały co najmniej 14 przypadków śmierci[4] (7 u dzieci[5]), we wszystkich przypadkach, gdzie płeć mogła być ustalona, okazywało się, że wszystkie ukąszenia spowodowały osobniki męskie (osobniki żeńskie są około 5 razy mniej jadowite niż męskie)[6]. Większość ofiar była w młodym wieku, chora lub niedołężna. Od momentu odkrycia antidotum (1979 r.) w Australii nie odnotowano żadnego przypadku śmierci spowodowanego jadem pająków.

Uwagi

  1. Wbrew zwyczajowej nazwie „ptasznik australijski”, atraks nie jest ptasznikiem. Należy do rodziny Hexathelidae (dawniej był klasyfikowany w rodzinie Dipluridae), a nie ptasznikowatych (Theraphosidae).

Przypisy

  1. Atrax robustus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Norman I. Platnick: Hexathelidae (ang.). W: The World Spider Catalog, Version 13.0 [on-line]. American Museum of Natural History. [dostęp 25 sierpnia 2012].
  3. Barbara Baehr, Martin Baehr: Jaki to pająk?. Warszawa: MULTICO, 2008, s. 110. ISBN 978-93-7073-635-4.
  4. 4,0 4,1 4,2 Sandy Steffany Pineda, David Wilson, John S. Mattick, Glenn F. King. The lethal toxin from Australian funnel-web spiders is encoded by intronless gene. „PLOS ONE”. 7 (8): e43699, 2012. doi:10.1371/journal.pone.0043699 (ang.). 
  5. 5,0 5,1 Isbister G, Gray M, Balit C, Raven R, Stokes B, Porges K, Tankel A, Turner E, White J, Fisher M. Funnel-web spider bite: a systematic review of recorded clinical cases. „Med J Aust”. 182 (8), s. 407–411, 2005. PMID 15850438 (ang.). 
  6. Nicholson G, Graudins A. Spiders of medical importance in the Asia-Pacific: atracotoxin, latrotoxin and related spider neurotoxins. „Clin Exp Pharmacol Physiol”. 29 (9), s. 785–794, 2002. PMID 12165044 (ang.).