Eukaliptus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rodzaju drzew i krzewów. Zobacz też: film z 2001 roku.
Eukaliptus
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mirtowce
Rodzina mirtowate
Nazwa systematyczna
Eucalyptus L'Hér.
Sert.Angl.18, 1789
Mapa zasięgu
Distribution.eucalyptus.png
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Pędy z kwiatami E. leucoxylon
Kora E. globulus

Eukaliptus (Eucalyptus L'Hér.) – rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny mirtowatych. Należy do niego ok. 600 gatunków pochodzących z Australii, Nowej Gwinei i południowo-wschodniej Indonezji[2]. W Australii tworzą wiecznie zielone lasy lub zarośla (skrub). Eukaliptusy rozpowszechnione zostały również na tropikalnych i subtropikalnych obszarach Afryki, Azji i Ameryki Południowej[2]. Plantacje kilkudziesięciu gatunków pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku zajmowały na świecie 1,6 mln ha w krajach o odpowiednim klimacie.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wiecznie zielone (z wyjątkiem 10 gat. tracących liście sezonowo) krzewy lub drzewa. Największe rozmiary – do ok. 100 m wysokości – osiągają drzewa z gatunku eukaliptus królewski (Eucalyptus regnans). W XIX wieku donoszono o okazach liczących 150 m wysokości, co jest jednak współcześnie uznawane za mało prawdopodobne[3].
Pień
U większości gatunków kora zrzucana jest co roku[2]. Nowa oraz stara kora tworzy zwykle na pniu kontrastowe wzory.
Liście
Na siewkach i młodych roślinach liście ułożone są zwykle naprzeciwlegle, siedzące, częściowo obejmujące łodygę. Na starszych roślinach skórzaste liście ułożone są skrętolegle, na krótkich ogonkach, wąskie, lancetowate, wiecznie zielone, ustawiają się brzegiem do słońca dając mało cienia. W niewielkich zagłębieniach w liściach wytwarzany jest olejek eukaliptusowy[2]. Domowe odmiany posiadają małe, miękkie kolce.
Kwiaty
Najczęściej białe, ale u niektórych gatunków żółte, różowe lub czerwone[2]. Działki kielicha i płatki są połączone tworząc rodzaj okrywy. Pręciki bardzo liczne.
Owoc
Zdrewniałe torebki.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[4]

Aromadendron Andrews ex Steud., nom. inval., Eucalypton St.-Lag., Eudesmia R. Br., Symphyomyrtus Schauer

Pozycja systematyczna według APweb (2001...)

Rodzaj należący do podrodziny Myrtoideae, rodziny mirtowatych (Myrtaceae Juss.), która wraz z siostrzaną grupą Vochysiaceae) wchodzi w skład rzędu mirtowców (Myrtales). Rząd należy do kladu różowych (rosids) i w jego obrębie jest kladem siostrzanym bodziszkowców[1].

Pozycja w systemie Reveala (993-999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Myrtanae Takht., rząd mirtowce (Myrtales Rchb.), podrząd Myrtinae Burnett., rodzina mirtowate (Myrtaceae Juss.), podplemię Eucalyptinae Benth. & Hook.f., rodzaj eukaliptus (Eucalyptus L'Hér.)[5].

Wybrane gatunki[6]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Drewno jest bardzo cenne, wybitnie odporne na gnicie, wykorzystuje się je w budownictwie, meblarstwie i szkutnictwie.
  • Z liści niektórych gatunków wytwarza się olejek eukaliptusowy używany w przemyśle farmaceutycznym.
  • Niektóre gatunki uprawia się jako rośliny ozdobne.
  • Są wykorzystywane do osuszania bagien, ze względu na bardzo silną transpirację.
  • Liście eukaliptusów są głównym pożywieniem koali.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-21].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
  3. Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 277. ISBN 83-7079-778-4.
  4. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-10].
  5. Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Eucalyptus według Reveala
  6. Nazwy polskie według Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973..

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]