Ptasznikowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ptasznikowate
Theraphosidae
Ptasznik kędzierzawy
Ptasznik kędzierzawy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp szczękoczułkowce
Gromada pajęczaki
Rząd pająki
Rodzina ptasznikowate
Zasięg występowania
Mapa występowania

Ptasznikowate (Theraphosidae syn. Aviculariidae) – rodzina pająków z podrzędu Opisthothela, sekcji Orthognatha (syn. Mygalomorpha).

Obejmuje ok. 850 gatunków najczęściej dużych pająków o bardzo różnorodnym ubarwieniu. Ptaszniki żyją głównie w strefie tropikalnej Ameryki Południowej, Afryki i Azji. Występują również w niektórych regionach południa Europy i południowej części USA (Eurypelma californica).

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Ptaszniki żyją na drzewach, w dziuplach, w szczelinach skalnych lub w norkach wykopanych w ziemi. Zazwyczaj nie budują sieci łownych, polują aktywnie, głównie w nocy. Pajęczynę wykorzystują do budowy gniazda lub kokonów. Można je spotkać zarówno na terenach półpustynnych, jak i w chłodniejszych rejonach górzystych.

Najwięksi przedstawiciele (Theraphosa blondi, Teraphosa apophisis)dorastają do ok. 33 cm rozpiętości odnóży, ale są też gatunki dużo mniejsze, dochodzące do 1 cm ciała (nie licząc odnóży), np. Cyriocosmus elegans i inne.

Ptaszniki, w zależności od gatunku, dojrzewają w ciągu 1-5 lat, samce nieznacznie szybciej. Duży wpływ na dorastanie ma temperatura i obfitość pokarmu (im wyższe wartości, tym szybszy metabolizm, dojrzewanie i krótsze życie). Samiec po ostatniej wylince ma kilka miesięcy życia, zwykle przestaje jeść, uzupełniając tylko zapasy płynów i wyrusza na poszukiwanie samicy. Podczas kopulacji często ginie zjedzony przez partnerkę. Samice mogą dożyć 20 lat.

Preferencje pokarmowe[edytuj | edytuj kod]

Głównym pokarmem ptaszników są bezkręgowce, czasem drobne kręgowce. Wbrew nazwie (i tradycyjnym poglądom laików), ptaki czy też gryzonie padają ich ofiarą nadzwyczaj rzadko.

Jad ptaszników[edytuj | edytuj kod]

Gatunki z nowego świata (obie Ameryki), dysponują zwykle dość słabym jadem, porównywalnym siłą z pszczelim. Jad gatunków ze starego świata (Azja, Afryka) jest zwykle zdecydowanie silniejszy, a ukąszenia mogą prowadzić do poważnych powikłań.

Jad ze względu na niewielką jego ilość jest z reguły dla życia człowieka niegroźny - potwierdzone przypadki zgonu po ukąszeniu ptasznika są stosunkowo nieliczne[1], jednakże w wypadku wystąpienia reakcji alergicznej może on być niebezpieczny, podobnie jak na przykład jad pszczeli (i każda inna substancja).

Do najbardziej jadowitych i agresywnych gatunków należą ptaszniki starego świata - tj. azjatyckie i afrykańskie, m.in. rodzaju Citharischius, Chilobrachys, Ornithoctonus, Selenocosmia, Ceratogyrus, Hysterocrates, Stromatopelma, Haplopelma, Heteroscodra, Poecilotheria, Pterinochilus. Objawy zatrucia następują bardzo szybko. Jad poprzez układ krwionośny dostaje się do centralnego układu nerwowego, zostaje jednak dość szybko wydalony z organizmu poprzez układ moczowy. Ukąszenia (dla osoby zdrowej) kończą się z reguły na długim bólu, opuchliźnie, wymiotach i drgawkach (nawet miesiąc po ugryzieniu), czasem częściowym paraliżu (typowe dolegliwości przy neurotoksynach).

Natomiast stosunkowo niegroźne ptaszniki, o słabszym jadzie, to amerykańskie ptaszniki z rodzaju Brachypelma, Grammostola, Nhandu, Psalmopoeus, Trixopelma, Xenesthis, Vitalius, Phormictopus, Iridopelma, Bonnetina, Avicularia, Aphonopelma, Lasiodora.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Młoda samica Avicularia velutina
Na Półwyspie Indochińskim ptaszniki są artykułem spożywczym. Tu prażone ptaszniki w Skun w Kambodży.

Ptaszniki w Wielkiej Brytanii nazywa się potocznie bird spiders, monkey spiders lub bird-eaters, w USA natomiast nazywane są czasem tarantulami (ang. tarantulas) i ta nazwa jest zarejestrowana w tym kraju jako potoczne określenie, choć z punktu widzenia systematyki tarantule właściwe należą do zupełnie innego taksonu, zaliczanego do sekcji Labidognatha, a mianowicie pogońcowatych (ang. wolf spider). W języku potocznym dopuszcza się stosowanie nazwy tarantula dla ptaszników.

W Polsce żyją 3 bardzo blisko spokrewnione z ptasznikami gatunki z rodziny gryzielowatych (Atypidae), również należącej do sekcji Orthognatha.

Ptaszniki nadrzewne:

Podrodzina: Acanthopelminae
Rodzaj: Acanthopelma
Podrodzina: Aviculariinae
Rodzaj: Avicularia
Gatunek: Avicularia avicularia - ptasznik zwyczajny
Gatunek: Avicularia versicolor - ptasznik wielobarwny
Gatunek: Avicularia urticans
Gatunek: Avicularia huriana
Gatunek: Avicularia aurantiaca
Gatunek: Avicularia azurklaasi
Gatunek: Avicularia bicegoi
Gatunek: Avicularia geroldi
Gatunek: Avicularia purpurea
Gatunek: Avicularia metallica - ptasznik metaliczny
Gatunek: Avicularia minatrix
Podrodzina Ornithoctoninae
Rodzaj: Cyriopagopus
Gatunek: Cyriopagopus schioedtei
Rodzaj: Psalmopoeus
Gatunek: Psalmopoeus affinis
Gatunek: Psalmopoeus ecclesiasticus
Gatunek: Psalmopoeus pulcher - ptasznik piękny
Gatunek: Psalmopoeus cambridgei - ptasznik trynidadzki
Gatunek: Psalmopoeus irminia - ptasznik wenezuelski
Gatunek: Psalmopoeus emeraldus
Gatunek: Psalmopoeus intermedius
Gatunek: Psalmopoeus maya
Gatunek: Psalmopoeus plantaris
Gatunek: Psalmopoeus reduncus
Podrodzina Poecilotheriinae
Rodzaj: Poecilotheria
Gatunek: Poecilotheria regalis
Gatunek: Poecilotheria ornata - ptasznik zdobiony
Gatunek: Poecilotheria fasciata
Gatunek: Poecilotheria rufilata
Gatunek: Poecilotheria pederseni
Gatunek: Poecilotheria metallica
Gatunek: Poecilotheria miranda
Gatunek: Poecilotheria subfusca
Gatunek: Poecilotheria formosa
Gatunek: Poecilotheria tigrinawesseli
Gatunek: Poecilotheria hanumavilasumica
Gatunek: Poecilotheria smithi
Gatunek: Poecilotheria striata
Podrodzina Stromatopelminae
Rodzaj: Stromatopelma
Gatunek: Stromatopelma calceatum
Rodzaj: Heteroscodra
Gatunek: Heteroscodra maculata

Ptaszniki Naziemne:

Podrodzina Harpactirinae
Rodzaj: Pterinochilus
Gatunek: Pterinochilus murinus - ptasznik słoneczny
Gatunek: Pterinochilus vorax
Gatunek: Pterinochilus chordatus
Gatunek: Pterinochilus lugardi
Podrodzina Theraphosinae
Rodzaj: Acanthoscurria
Gatunek: Acanthoscurria geniculata - ptasznik białokolanowy
Gatunek: Acanthoscurria musculosa
Gatunek: Acanthoscurria chacoana
Gatunek: Acanthoscurria brocklehursti
Gatunek: Acanthoscurria antillensis
Rodzaj: Aphonopelma
Gatunek: Aphonopelma seemani
Gatunek: Aphonopelma anax
Gatunek: Aphonopelma stoicum
Gatunek: Aphonopelma moderatum
Rodzaj: Brachypelma
Gatunek: Brachypelma albopilosum - ptasznik kędzierzawy
Gatunek: Brachypelma andrewi
Gatunek: Brachypelma angustum
Gatunek: Brachypelma annitha
Gatunek: Brachypelma auratum
Gatunek: Brachypelma aureoceps
Gatunek: Brachypelma baumgarteni
Gatunek: Brachypelma boehmei - ptasznik czerwononogi
Gatunek: Brachypelma embrithes
Gatunek: Brachypelma emilia
Gatunek: Brachypelma epicureanum
Gatunek: Brachypelma fossorium
Gatunek: Brachypelma hamorii
Gatunek: Brachypelma klaasi
Gatunek: Brachypelma sabulosum
Gatunek: Brachypelma schroederi
Gatunek: Brachypelma smithi - ptasznik czerwonokolanowy
Gatunek: Brachypelma vagans - ptasznik czerwonoodwłokowy
Gatunek: Brachypelma verdezi
Rodzaj: Chromatopelma
Gatunek: Chromatopelma cyaneopubescens
Rodzaj: Eupalaestrus
Gatunek: Eupalaestrus campestratus
Gatunek: Eupalaestrus spinosissimus
Gatunek: Eupalaestrus weijenberghi
Rodzaj: Grammostola
Gatunek: Grammostola actaeon
Gatunek: Grammostola alticeps
Gatunek: Grammostola aureostriata
Gatunek: Grammostola burzaquensis
Gatunek: Grammostola chalcothrix
Gatunek: Grammostola doeringi
Gatunek: Grammostola fossor
Gatunek: Grammostola gossei
Gatunek: Grammostola grossa
Gatunek: Grammostola iheringi
Gatunek: Grammostola inermis
Gatunek: Grammostola mendozae
Gatunek: Grammostola mollicoma
Gatunek: Grammostola porteri
Gatunek: Grammostola pulchra
Gatunek: Grammostola rosea - ptasznik chilijski
Gatunek: Grammostola schulzei
Gatunek: Grammostola vachoni
Rodzaj: Lasiodora
Gatunek: Lasiodora parahybana - ptasznik olbrzymi
Gatunek: Lasiodora klugi
Rodzaj: Megaphobema
Rodzaj: Nhandu
Gatunek: Nhandu chromatus
Gatunek: Nhandu coloratovillosus
Gatunek: Nhandu carpoensis
Rodzaj: Theraphosa
Gatunek: Theraphosa blondi - ptasznik goliat
Gatunek: Theraphosa apophysis
Gatunek: Theraphosa stirmi
Podrodzina Thrigmopoeinae

Ptaszniki Podziemne:

Podrodzina Eumenophorinae
Rodzaj: Citharischius
Gatunek: Citharishius crawshayi
Rodzaj: Phoneyusa
Podrodzina Ischnocolinae
Podrodzina Ornithoctoninae
Rodzaj: Hysterocrates
Gatunek Hysterocrates gigas
Gatunek Hysterocrates apostolicus
Gatunek Hysterocrates crassipes
Gatunek Hysterocrates ederi
Gatunek Hysterocrates hercules
Gatunek Hysterocrates robustus
Gatunek Hysterocrates scepticus
Rodzaj:Haplopelma
Gatunek: Haplopelma lividum
Gatunek: Haplopelma minax
Gatunek: Haplopelma shmidti
Gatunek: Haplopelma costale
Gatunek: Haplopelma longipes
Gatunek: Haplopelma aureopilosum
Podrodzina Selenocosmiinae
Rodzaj: Selenocosmia
Gatunek: Selenocosmia javanensis - ptasznik jawajski
Rodzaj: Chilobrachys
Gatunek: Chilobrachys huahini
Gatunek: Chilobrachys fimbriatus
Podrodzina Selenogyrinae

Przypisy

  1. S. Pigulewski: Jadowite zwierzęta bezkręgowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982. ISBN 83-01-02687.

Odnośniki[edytuj | edytuj kod]

Ptaszniki - serwis poświęcony hodowli pająków ptaszników