Regularne podobieństwa dźwiękowe między językiem węgierskim a pozostałymi językami uralskimi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Istnieje wiele regularnych podobieństw dźwiękowych między językiem węgierskim a pozostałymi językami uralskimi. Na przykład: węgierskie a w niektórych miejscach odpowiada chantyjskiemu o; węgierskie h odpowiada chantyjskiemu x, a węgierskie z umiejscowione na końcu słowa odpowiada chantyjskiemu t. Podobieństwa te można dostrzec, porównując np.: węgierskie ház ("dom") z chantyjskim xot ("dom"), lub węgierskie száz ("sto") z chantyjskim sot ("sto").

Język węgierski oraz język chantyjski są ze sobą ściśle związane, jako fragmenty jednej rodziny językowej. Odległość między językiem węgierskim a językiem fińskim jest większa, niemniej w tych obu językach także występują podobieństwa. Podobieństwa są najoczywistsze przy porównywaniu wszystkich języków uralskich razem, bo wówczas poszczególne osobliwości językowe są uśredniane. W tym artykule znajdą się jednak porównania tylko między językiem węgierskim, a językiem fińskim i estońskim (dwoma językami fińskimi).

Spółgłoski zwarte[edytuj | edytuj kod]

Na początku słowa[edytuj | edytuj kod]

Jedną z ważniejszych osobliwości języka węgierskiego jest lenicja spółgłosek zwartych *p *k.

  • Węgierskie /f/ odpowiada fińskiemu i estońskiemu /p/:
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
fa puu puu drzewo
falat pala pala kęs, kawałek
fél pelätä pelgama bać się
fészek pesä pesa gniazdo
felhő pilvi pilv chmura
fon punoa punuma pleść
pää peä głowa
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
könny kyynel küünistama łza
kéz käsi käsi dłoń, ręka
kivi kivi kamień
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
hal kala kala ryba
ház kota koda dom (w węgierskim), chata (w fińskim i estońskim)
húgy kusi kusi mocz
  • Węgierskie /t/ umiejscowione na początku słowa odpowiada fińskiemu i estońskiemu /t/:
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
tél talvi talv zima
tud tuntea tundma wiedzieć, umieć
tavasz touko wiosna

W środku słowa[edytuj | edytuj kod]

  • Węgierskie /p/ i /k/ odpowiadają fińskim i estońskim podwójnym spółgłoskom /pp/ /kk/:
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
após appi teść
epe sappi sapp żółć
lapos lappea lapp płaski
lök lykätä : lykkää- lükkama pchnąć
  • Węgierskie /t/ odpowiada fińskiej i estońskiej zbitce /tk/:
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
köt kytkeä kütke wiązać
tat (dialektalne) tõtkes lin
  • Węgierskie /d/ odpowiada fińskiemu i estońskiemu /nt/
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
ad antaa dać
ideg jänne : jäntee- nerw (w węg.), ścięgno (w fińskim)
odú ontelo wgłębienie
tud tuntea tundma wiedzieć, umieć
  • Węgierskie /v/ odpowiada fińskiemu i estońskiemu /p/:
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
kevés kepeä kebja mało (w węgierskim), łatwy (w fińskim)
sovány hupe-ne- huba chudy (w węgierskim)
  • Węgierskie /z/ odpowiada fińskiemu i estońskiemu /t/:
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
ház kota koda dom (w węgierskim), chata (w fińskim i estońskim)
kéz käsi : käden : käte- käsi : käe : käte- dłoń, ręka
fazék pata pada garnek
méz mesi : meden : mete- mesi: mee : mete- miód
  • Brak spółgłoski przed węgierskim iloczasem odpowiada fińskiemu i estońskiemu /k/:
Hungarian Finnish Estonian meaning
íny ien : ikene- ige dziąsło (w węgierskim i estońskim)
joki jõgi rzeka (w węgierskim tylko w nazwach rzek)
máj maksa maks wątroba
néz nähdä : näke- nägema widzieć
ősz syksy sügis jesień

Spółgłoski szczelinowe[edytuj | edytuj kod]

W węgierskim można znaleźć dwa różne odpowiedniki dla fińskiego i estońskiego /s/. Pierwszym jest węgierskie /s/:

Węgierski Fiński Węgierski znaczenie
száz sata sata sto
szív sydän süda serce
szem silmä silm oko
száj suu suu twarz
fészek pesä pesa gniazdo

Drugim jest brak spółgłoski:

Węgierski Fiński Estoński znaczenie
eszik : ev- syödä sööma jeść
epe sappi sapp żółć
ín suoni soon ścięgno, żyła (w fińskim i estońskim)
öl syli süli łono

Te dwa odrębne odpowiedniki reprezentują dwa rodzaje tej samej spółgłoski w zależności od pochodzenia. /s/ derywowane od /s/ wywodzi się z prauralskiego *ś, podczas, gdy brak spółgłoski derywowany od /s/ wywodzi się z prauralskiego *s. Oba podobieństwa są widoczne równolegle w słowie "jesień", z prauralskiego *sükśi.

Spółgłoski półotwarte[edytuj | edytuj kod]

Węgierski Fiński Estoński znaczenie
ár ora ora szydło (w węgierskim i estońskim), cierń (w fińskim)
alatt alla all pod
él elää elama żyć
hal kuolla koolema umrzeć
 : lev- liemi leem ciecz (w węgierskim), rosół (w fińskim)
nyal nuolla lizać
nyíl nuoli nool strzała
váll olka õla ramię
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
mi mikä : mi- mis co
megy : men- mennä minema iść
meny miniä minia synowa
mony (dialektalne) muna muna jajko
négy neljä neli cztery
név nimi nimi nazwa
  • Podobieństwo może być odnalezione także między węgierskim /g/ a fińskimi i estońskimi iloczasami. Z pomocą pozostałych języków uralskich, można te głoski zrekonstruować jako *ŋ:
Węgierski Fiński Estoński znaczenie
jég jää jää lód
fog pii pii ząb
fogoly pyy püü kuropatwa
ég sää niebo (w węgierskim), pogoda (w fińskim)
egér hiiri hiir mysz
vég viimeinen viimane koniec (w węgierskim), ostatni (w fińskim i estońskim)

Zobacz także[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]