Spółgłoska nosowa podniebienna

numer IPA	118
tekst IPA	ɲ
obrazek IPA
jednostka znakowa	ɲ
X-SAMPA	J
Kirshenbaum	n^
Przykład dźwięku

Spółgłoska nosowa podniebienna – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczanej symbolem: [ɲ].

Artykulacja

Opis

W czasie artykulacji podstawowego wariantu [ɲ]:

• modulowany jest prąd powietrza wydychanego z płuc, czyli jest to spółgłoska płucna egresywna
• Mimo iż dochodzi do zablokowania przepływu powietrza przez tor ustny jamę ustną, podniebienie miękkie jest opuszczone i powietrze uchodzi przez nos – jest to spółgłoska nosowa
• prąd powietrza w jamie ustnej przepływa ponad całym językiem lub przynajmniej powietrze uchodzi wzdłuż środkowej linii języka – jest to spółgłoska środkowa
• tylna część języka dotyka podniebienia twardego – jest to spółgłoska podniebienna
• wiązadła głosowe periodycznie drgają, spółgłoska ta jest dźwięczna

Warianty

Opisanej powyżej artykulacji może towarzyszyć dodatkowo:

• przewężenie w gardle, mówimy spółgłosce faryngalizowanej spółgłosce: [ɲˤ]
• wzniesienie tylnej części grzbietu języka w kierunku podniebienia tylnego, mówimy spółgłosce welaryzowanej: [ɲˠ]
• zaokrąglenie warg, mówimy wtedy o labializowanej spółgłosce [ɲʷ]

Między innymi w języku polskim występuje właściwie spółgłoska nosowa środkowojęzykowo-podniebienna.

Przykłady

• w języku polskim: koń [kɔɲ]
• w języku czeskim: kůň [kuːɲ] "koń"
• w języku francuskim: montagne [mɔ̃taɲ] "góra"
• w języku hiszpańskim: enseñar [e̞nse̞ˈɲar] "uczyć"
• w języku serbsko-chorwackim: коњ/konj [koɲ] "koń"
• w języku słowackim: pečeň [ˈpɛtʃɛɲ] "wątroba"
• w języku węgierskim: nyolc [ɲolʦ] "osiem"
• w języku wietnamskim: nhai [ɲaɪ] "żuć"

Pisownia

• w polszczyźnie głoska ta jest zapisywana literą ń lub dwuznakiem ni (przed samogłoskami)
• w języku hiszpańskim występuje litera ñ, a w czeskim – ň
• w języku francuskim i włoskim stosuje się dwuznak gn
• w języku portugalskim, oksytańskim i w romanizacji języka wietnamskiego stosuje się dwuznak nh
• w języku katalońskim i aragońskim stosuje się dwuznak ny
• w języku serbsko\chorwackim stosuje się dwuznaku nj.

	Dwu‐ wargowe	War‐ gowo‐ zębowe	Zębowe	Dzią‐ sło­we	Zadzią‐ słowe	Re­tro‐ fle­ksyjne	Pod­nie‐ bienne	Miękko‐ podnie‐ bienne	Języcz‐ kowe		Gar‐ dłowe		Nagło‐ śnio­we		Krta‐ niowe
Nosowe	m	ɱ	n̪	n		ɳ	ɲ	ŋ	ɴ
Zwarte	p b	p̪ b̪	t̪ d̪	t d		ʈ ɖ	c ɟ	k ɡ	q ɢ				ʡ		ʔ
Szczelinowe	ɸ β	f v	θ ð	s z	ʃ ʒ	ʂ ʐ	ç ʝ	x ɣ	χ	ʁ	ħ	ʕ	ʜ	ʢ	h ɦ
Półotwarte	β̞	ʋ	ð̞	ɹ		ɻ	j	ɰ
Drżące	ʙ		r			*			ʀ				*
Uderzeniowe	*	ѵ	ɾ			ɽ							*
Boczne szczelinowe			ɬ ɮ			*	*	*
Boczne półotwarte			l			ɭ	ʎ	ʟ
Boczne uderzeniowe			ɺ			*	*	*

Podwójna artykulacja i koartykulacja ʍ w ɥ ɕ ʑ ɧ ɫ Zwarto-szczelinowe pf ʦ ʣ ʧ ʤ ʨ ʥ tɬ dɮ kx qχ

Mlaski ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ   Iniektywne ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ   Ejektywne pʼ tʼ cʼ kʼ qʼ sʼ