Siergiej Uwarow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Siergiej Siemionowicz Uwarow
Сергей Семёнович Уваров
Golike Vasily Portrait of Count Sergey Uvarov (1833).jpg
Siergiej Uwarow na portrecie
pędzla Wasilija Golike (1833)
Data i miejsce urodzenia 25 sierpnia 1786
Moskwa
Data i miejsce śmierci 4 września 1855
Moskwa
Minister oświaty Imperium Rosyjskiego
Okres urzędowania od 1833
do 1848
Poprzednik Karl von Lieven
Następca Płaton Aleksandrowicz Szyrinski-Szychmatow
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Siergiej Siemionowicz Uwarow, ros. Сергей Семёнович Уваров (ur. 25 sierpnia 1786 w Moskwie, zm. 4 września 1855 tamże) – rosyjski polityk, minister oświaty Imperium Rosyjskiego (1833–1848); twórca formuły „prawosławie, samowładztwo, ludowość” – oficjalnej ideologii Rosji carskiej obowiązującej od czasów Mikołaja I do upadku caratu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1833 objął urząd ministra oświaty Imperium Rosyjskiego[1]. Autor formuły „prawosławie, samowładztwo, ludowość” (ros. Православная Вера, Самодержавие, Народность), określanej także jako teoria oficjalnej ludowości, która stała się ideologicznym fundamentem polityki kolejnych carów rosyjskich począwszy od Mikołaja I. Ogłoszona ta w 1833 formuła oznaczała uznanie samowładztwa carskiego za niezbędny fundament funkcjonowania Imperium Rosyjskiego, Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego – za źródło ideałów etycznych respektowanych przez społeczeństwo rosyjskie, zaś lud rosyjski – za stronnika i obrońcę panującej dynastii Romanowów[2]. James Billington określa Uwarowa jako głównego ideologa rosyjskiego kontroświecenia[1]. Siergiej Sołowjow twierdzi, że tworząc swoją formułę Uwarow nie utożsamiał się w istocie z żadnym z jej członów: nie był człowiekiem wierzącym, popierał idee liberalne (niedające się pogodzić z koncepcją władzy absolutnej), nie znał literatury i kultury rosyjskiej, sam zaś pisał wyłącznie po niemiecku lub francusku[3]. Ludwik Bazylow podkreśla, że w literaturze Uwarowa ocenia się często jako karierowicza pozbawionego zasad, chociaż niewątpliwie wykształconego; wymieniony historyk nie zgadza się w pełni z tą oceną[4].

W okresie sprawowania urzędu ministra oświaty przez Uwarowa rząd prowadził działania na rzecz centralizacji i ujednolicenia systemu nauczania w całym kraju. Propagowano przy tym sformułowaną przez ministra oficjalną ideologię oraz dążono do wyeliminowania wszelkiej intelektualnej opozycji wobec niej. Docelowo każdy Rosjanin miał uzyskiwać jedynie takie wykształcenie, które odpowiadałoby jego pochodzeniu społecznemu[5]. Dążąc do nadania wykształceniu wyższemu elitarnego charakteru, podniesiono wymagania dla kandydatów na uniwersytety, ograniczając liczbę studentów, w szczególności tych o niskim pochodzeniu[6]. Równocześnie Uwarow dążył do podniesienia poziomu nauki rosyjskiej, otwierając nowe katedry uniwersyteckie oraz kierując zdolnych naukowców na stypendia zagraniczne[7]. Szczególnie wspierał rozwój rosyjskiej orientalistyki, którą osobiście się interesował[8]. Zafascynowany kulturami azjatyckimi i starożytnego wschodu, poszukiwał w nich inspiracji dla budowy doskonałej cywilizacji. Dorobek kulturalny antyku oceniał przy tym jako niezgodny z oficjalną doktryną ludowości[9], nisko cenił dorobek nowożytnej Europy Zachodniej, krytykował sceptycyzm i myśl Kartezjusza[1].

Zmuszony do ustąpienia ze stanowiska ministra oświaty w 1849[4], gdy Mikołaj I, po Wiośnie Ludów, jeszcze bardziej zaostrzył kurs swojej polityki na skrajnie konserwatywny[10].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Billington J. H.: Ikona i topór. Historia kultury rosyjskiej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 282–284. ISBN 978-83-233-2319-8.
  2. Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 334. ISBN 978-83-233-2615-1.
  3. Heller M.: Historia Imperium Rosyjskiego. Warszawa: Książka i Wiedza, 2009, s. 558. ISBN 978-83-05-13522-1.
  4. 4,0 4,1 Bazylow L.: Historia Rosji 1801-1917. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1977, s. 106.
  5. Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 361. ISBN 978-83-233-2615-1.
  6. Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 461. ISBN 978-83-233-2615-1.
  7. Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 363. ISBN 978-83-233-2615-1.
  8. Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 364. ISBN 978-83-233-2615-1.
  9. Billington J. H.: Ikona i topór. Historia kultury rosyjskiej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 322. ISBN 978-83-233-2319-8.
  10. Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 339. ISBN 978-83-233-2615-1.