Stębark

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wsi o dawnej nazwie Tannenberg. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Stębark
Kościół Św. Trójcy
Kościół Św. Trójcy
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Grunwald
Liczba ludności 630
Strefa numeracyjna (+48) 89
Kod pocztowy 14-108
Tablice rejestracyjne NOS
SIMC 0474962
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Stębark
Stębark
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stębark
Stębark
Ziemia 53°30′N 20°08′E/53,500000 20,133333Na mapach: 53°30′N 20°08′E/53,500000 20,133333

Stębark (tuż po wojnie Sztymbark[1], niem. Tannenberg) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Grunwald. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

W Stębarku znajduje się Muzeum Bitwy pod Grunwaldem. We wsi znajduje się przystanek autobusowy PKS, ośrodek zdrowia, apteka, poczta, dom wycieczkowy, schronisko PTSM, sklep, kościół. Stębark jest znany głównie z powodu dwóch bitew, jakie rozegrały się w jego pobliżu:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś wzmiankowana w 1335 r. (wg[2]. w 1334), kiedy to niejaki Henryk ze Stębarka występował w roli świadka. W 1380 r. sołtys Berthold otrzymał odnowiony przywilej na włóki sołeckie. W 1411 Krzyżacy wybudowali kaplicę w miejscu śmierci wielkiego mistrza. W 1446 r. Abraham ze Stębarka sprzedał 6 włók Mattesowi z Dąbrówki. Rycerz Berthold ze Stębarka wymieniany jest w latach 1453-1454 jako członek Związku Pruskiego. W 1481 r. Marcus Unger sprzedał osiem włók w Stębarku niejakiemu A. Papłowskiemu.

W 1511 r. kaplicę w Stebarku okradziono z przedmiotów liturgicznych i pieniędzy. W latach 1515-1519 właścicielem Stebarka (i Samina) był niejaki Samiński. W 1519 r., na wezwania komtura stawiło się 21 uzbrojonych chłopów ze Stębarka (obowiązek lenny). W 1540 właścicielem prawie całego Stębarka był Albrecht Finck. W tym czasie wieś obejmowała 80 włók i liczyła 24 wolnych chłopów, 5 zagrodników, dwóch karczmarzy, kowala i sołtysa. Pastor uprawiał cztery włóki, należace do kościoła oraz ziemie należące do filii we Frygnowie i Mielnie. Z dokumentów wynika, że Stębark w 1600 r. był wsią szarwarkową a chłopi uprawiali 48 włók. W czasie najazdu tatarskiego w 1656 r. zniszczona została kaplica, którą odbudowano w 1681 r. Po czterdziesu latach kaplicę ponownie zniszczono, przez co pastor i nauczyciel stracili środki utrzymania. W tym czasie w szkole odbywały się codzienie dwie godziny lekcji. W 1772 r. do tutejszej szkoły uczęszczało 26 dzieci ze Stębarka, 18 z Frygnowa, 18 z Łodwigowa, 17 z Grunwaldu i 16 z Marcinkowa. W 1778 r. w stębarskiej szkole uczył szewc, Adam wypych. Jego wynagrodzenie wynosiło 30 grzywien rocznie. W tym czasie Stębark był wsią szlachecką a jej właścicielem był radca von Brandt, który przeprowadził remont tutejszego, barokowego kościółka (po 29 katach nie było jeszcze organów).

W 1820 r. we wsi były 24 domy i 120 mieszkańców. W 1847 r. przeniesiona parafię z Mielna do Stębarka. W 1861 r. majątek ziemski w Stębarku obejmował 4389 mórg ziemi i liczył 271 mieszkańców. W 1880 we wsi było 248 mieszkańców a w majątku - 203. W 1895 r. wieś zajmowała 415 ha a mieszkały w niej 284 osoby. W tym samym czasie w majątku, obejmującym 917 ha, mieszkało 245 osób.

W czasie bitwy mazurskiej (26-30 sierpnia 1914 roku) w szkole w Stębarku mieściła się kwatera dowódcy generała Paula von Hindenburga i jego sztabu.

W 1939 r. w Stebarku było 664 mieszkańców. W 1939 roku niemiecka akcja mająca na celu przeprowadzenie eksterminacji polskiej warstwy przywódczej (niem. Liquidierung der polnischen Führungsschicht) i inteligencji dostała kryptonim Unternehmen „Tannenberg” (pol. operacja „Stębark”).

W styczniu 2012 r. w Stębarku, po przeszło 610 latach, ponownie spotkali się na polach grunwaldzkich współcześnie żyjący w Polsce i na Litwie Tatarzy, na imprezie podsumowującej projekt "Tatarzy pod Grunwaldem. Historia — dziedzictwo-szanse"[3]. W lipcu 2012 otwarto wystawę Scottaw – Duchy Wielokulturowej Przeszłości, która była efektem dwutygodniowego miedzynarodowego pleneru rzeźbiarsko-malarskiego, odbywającego się w Szkotowie w gm. Kozłowo w powiecie nidzickim[4].


Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół barokowy z końca XVII wieku, przebudowany w wieku XVIII i rozbudowany w 1909 roku. Wieża kościelna jest drewniana, ołtarz barokowy z 1681 roku.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rzempołuch Andrzej, Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich, Agencja Wydawnicza „Remix”, Olsztyn 1992, s. 118, ISBN 83-900155-1-X.
  • Darmochwał T., Rumiński M.J., Warmia mazury. Przewodnik, Białystok 1996, Agencja TD.
  • Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str.
  • Muzeum bitwy pod Grunwaldem]

Przypisy

  1. Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945.
  2. [Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str.]
  3. Stębark: Tatarzy pod Grunwaldem, tym razem w styczniu
  4. Stębark: wystawa prac uczestników pleneru w Szkotowie