Stalag Luft IV

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 53°56′33,09″N 16°10′34,17″E/53,942525 16,176158 Stalag Luft IV Gross Tychow - niemiecki obóz jeniecki dla zestrzelonych lotników alianckich, założony w kwietniu 1944, w Okręgu Militarnym II, w lesie 2,5 km na wschód-północny wschód od Podborska, 1 km na południowy wschód od Modrolasu, 5,5 km na zachód-północny zachód od Tychowa, 1 km na północ od drogi wojewódzkiej nr 169.

Początki i rozbudowa[edytuj | edytuj kod]

Obóz jeniecki powstał w Żaganiu (niem. Sagan), w kwietniu 1944 jako Stalag Luft IV Sagan-Belaria, podobóz Stalagu Luft III Sagan, po kilku tygodniach został przeniesiony do Tychowa (niem. Groß Tychow). Prawdopodobnie do końca był zależny od obozu w Żaganiu.[1] Obóz na rzucie kwadratu zaplanowano podzielić na cztery odseparowane niezależne sektory (A, B, C, D), które były odseparowane niby pasami granicznymi. 14 maja 1944 do przygotowanego sektora A przybył pierwszy transport 64 więźniów. W lipcu tego roku kolejnym transportem przywieziono jeńców z obozów przejściowych Dulag Luft Wetzlar oraz z Budapesztu. Następne transporty lotników przybywały do sukcesywnie oddawanych do użytku baraków i sektorów. Latem i jesienią 1944 trafiły tu duże transporty jeńców ewakuowanych drogą morską z obozu na Litwie Stalag Luft VI Heydekrug.

Ogółem w obozie przebywało około 8000 jeńców wojennych; na początku 1945 roku ich liczba przekroczyła 10 000.

Pochodzenie jeńców[edytuj | edytuj kod]

Amerykanie Stany Zjednoczone Brytyjczycy Wielka Brytania Rosjanie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
1 lipca 1944 1482 4
1 października 1944 6977 884
1 stycznia 1945 8708 902 132

Wśród wymienionych Brytyjczyków z RAFu, wielu było obcokrajowców: 147. Kanadyjczyków, 37. Australijczyków, 22. Nowozelandczyków, 8. Południowoafrykańczyków, 58. Polaków, 1 Norweg, 2. Francuzów, 5. Czechów.

"Marsz śmierci"[edytuj | edytuj kod]

Przed zbliżającym się Frontem Wschodnim Niemcy zarządzili na Pomorzu ewakuację ludności cywilnej i jeńców. 28 stycznia wywieziono z Podborska pociągiem chorych lotników do Stalagu Luft I w Barth (Północne Niemcy). W dniach 6-8 lutego 1945 ewakuowano cały obóz. Piloci podzieleni na grupy marszowe, pilnowani przez straże niemieckie, pieszo ruszyli na zachód przez Białogard, Świnoujście pod Hamburg, a następnie skierowano ich do Fallingbostel, gdzie mieścił się Stalag XI B. W ciągu od 51 do 87 dni jeńcy pokonali trasę o długości około 950 kilometrów. Ocaleni nazwali ten marsz "marszem śmierci" (Death March, Black March).

Dwa pomniki[edytuj | edytuj kod]

  1. Na stacji kolejowej Podborsko, przy drodze wojewódzkiej nr 169, przed budynkiem stacyjnym, pomnik poświęcony amerykańskim jeńcom wojennym. Na głazie wspartym na kilkunastu ręcznych narzędziach rolniczych znajduje się napis (w językach polskim i angielskim): Od maja 1944 do lutego 1945 z dworca Kiefheide (Podborsko) do obozu "Stalag Luft 4 Gross Tychow" drogą niewoli przeszło 10 000 jeńców wojennych USA i koalicji antyhitlerowskiej. Na stację kolejową w latach 1944-1945 przywożono jeńców alianckich z całej Europy i stąd maszerowali 3 km na wschód-północny wschód w głąb lasu. W budynku stacyjnym planowana jest Izba pamięci ofiar obozu jenieckiego Stalag Luft IV.
pomnik- 24-05-2010 r.
  1. Na terenie obozu, w pobliżu ruin bunkra i fundamentów baraków, 2 września 1992 uroczyście odsłonięto pomnik autorstwa Zygmunta Wujka z Koszalina. Na cokołach trzy głazy narzutowe, środkowa stela ze śmigłem samolotu, głową lotnika i napisami (u góry po angielsku, poniżej po polsku): Obóz jeniecki alianckich lotników z wojny 1944-1945, na bocznych kamieniach tablice pamiątkowe, po lewej w języku angielskim, po prawej w języku polskim: Od maja 1944 do lutego 1945 - "Kriegsgefangenen Lager Luft IV Kiefheide bei Gross Tychow (Podborsko)", w którym przebywało ok. 10 000 lotników jeńców wojennych koalicji antyhitlerowskiej: Amerykanie, Brytyjczycy, Kanadyjczycy, Australijczycy, Francuzi, Belgowie, Polacy, Rosjanie i inni. 6 lutego 1945 obóz ewakuowano "marszem śmierci" do Stalagu XI B - gdzie zostali uwolnieni 2 maja 1945.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Przez cały czas korespondencja z Tychowa stemplowana była pieczątkami obozu Stalag Luft III (Żagań)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jarosław Ellwart, Pomorze Środkowe. Przewodnik turystyczny, Region, Gdynia 1999, ISBN 83-87400-26-2 [strona 163]
  • Jerzy Kosacki, Bogdan Kucharski, Pomorze Zachodnie i Środkowe. Przewodnik, strona 479, Sport i Turystyka, Warszawa 2001, ISBN 83-7200-583-4
  • Jerzy M. Kosacki, Obóz lotników alianckich - Lager Luft IV w Modrolesie, w: Wędrowiec Zachodniopomorski, Nr 1 (11) 2004, strona 28, Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Szczecinie, ISSN 1642-8455.

Źródła zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]