Marsze śmierci

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik poświęcony ofiarom Marszów śmierci w Sachsenhausen
Mogiła zbiorowa 446 więźniów KL Auschwitz w Rybniku Wielopolu

Marsze śmierci – w Europie Środkowej, nazwa nadana najpierw przez środowiska więźniarskie, następnie przez historiografię marszom ewakuacyjnym wyruszającym z niemieckich obozów koncentracyjnych przy zbliżaniu się frontów alianckich, przede wszystkim Armii Czerwonej w 1944 i 1945 roku.

Wymarsz z obozów następował na kilkanaście dni przed nadejściem frontu. Więźniowie, skrajnie wyczerpani pobytem w obozie i morderczą pracą, maszerowali w głąb III Rzeszy, gdzie mieli nadal służyć jako darmowa siła robocza na potrzeby niemieckiego przemysłu zbrojeniowego.

Marsze stanowiły dramatyczną chwilę w historii więźniów hitlerowskich obozów. Większość marszów odbywała się na mrozie, zimą 1944-1945. Odcinki dziennej marszruty wynosiły ok. 20-30 km, noclegi improwizowane były najczęściej pod gołym niebem. Pasiaki więźniarskie nie pozwalały w stopniu wystarczającym zachować ciepła. Żywieniowe racje dzienne były wypadkową losu. Każde odstępstwo od kolumny traktowane było jako próba ucieczki bądź niezdolność do dalszej drogi i karane natychmiastową śmiercią. Śmiertelność podczas marszów była bardzo wysoka. Tym niemniej zamieszanie i niecodzienność sytuacji więźniarskiej powodowały również dużą liczbę ucieczek.

Pierwsze marsze na ziemiach polskich miały miejsce w 1944 roku z Majdanka, najsłynniejszymi marszami na terenie Polski były marsze z Auschwitz-Birkenau, Gross-Rosen i Stutthof. Najdłuższą drogę wśród więźniów Auschwitz miało do pokonania 3200 osób z podobozu w Jaworznie, które przeszły do KL Gross-Rosen na Dolnym Śląsku. Trasa liczyła około 250 km. Więźniarki z Prus Wschodnich pędzono do Palmicken (obecnie Jantarnyj), gdzie rozstrzelano ok. 3000 osób.

Na terenie Rzeszy więźniów przewożono również pociągami.

W opustoszałych obozach naziści pozostawiali najbardziej wyczerpanych więźniów oraz ciężko chorych, którzy nie byli w stanie wymaszerować. Plany zgładzenia tych pozostawionych więźniów na ogół nie były realizowane ze względu na bliskość frontu i chęć ucieczki szeregowych SS-mannów. Większość z pozostałych więźniów zmarła z wyczerpania po wyzwoleniu obozów.

Marsz Auschwitz - Wodzisław Śląski styczeń 1945[edytuj | edytuj kod]

Mogiła i pomnik 44 więźniów ofiar marszu śmierci z KL Auschwitz do Wodzisławia. Pomnik znajduje się na Piaskowej Górze w Wodzisławiu Śląskim

Marsz ten był największym, jaki odbywał się na ziemiach polskich. Odbywał się na 63-kilometrowej trasie z Oświęcimia do Wodzisławia Śląskiego.

17 stycznia 1945 r. w obozie zarządzono ewakuację około 56 000 więźniów[1]. W tym czasie zima była bardzo śnieżna i mroźna. Z tego powodu oraz niezwykłej brutalności hitlerowców na samej trasie marszu naliczono około 600 ciał, nie licząc wielkiej liczby osób zamordowanych przez hitlerowców poza samą trasą przemarszu oraz w miejscach masowych egzekucji. Więźniowie umierali również pod koniec właściwego marszu już w wagonach. Na stację kolejową Loslau (niemiecka nazwa Wodzisławia Śląskiego) więźniowie dotarli pomiędzy 19 a 23 stycznia 1945r[2]. Następnie więźniów ładowano do otwartych wagonów węglowych i w warunkach mrozu na zewnątrz oraz ścisku wewnątrz skierowano transport z Wodzisławia w głąb Rzeszy w kierunku Moraw i Austrii do znajdujących się tam obozów koncentracyjnych m.in. Mauthausen-Gusen[2]. W wyniku mrozu, marszu, transportu oraz egzekucji i brutalności hitlerowców zginęło około 15 000 więźniów.

Na terenie województwa śląskiego w ponad 20 miejscowościach znajdują się miejsca pamięci marszu śmierci. Ponad 800 ofiar zamordowano w Rybniku[3].

Drogi śmierci 1941[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Masakry więzienne NKWD 1941.

Podczas ewakuacji radzieckich więzień eskorty zabijały więźniów, np. na drodze z Mińska do Czerwienia, z Kowna i innych.

Marsze śmierci czeskich Niemców[edytuj | edytuj kod]

  • brneński (niem. Brünner Todesmarsch) - 20 000 cywilów musiało przejść 55 km do austriackiej granicy. Czeski historyk Tomáš Staněk ocenia całkowitą liczbę ofiar na 1691[4].
  • chomutowski (niem. Todesmarsch der Komotauer) - 8000 mężczyzn szło do Saksonii następującą trasą:
Chomutov-Jirkov (niem. Görkau)-Červený Hrádek (zamek Rothenhaus)- Kunnersdorf+- Bartelsdorf+- Eisenberg+- Gebirgsneudorf-Deutschneudorf-Nickelsdorf-Obergeorgenthal-Niedergeorgenthal- Maltheuern (Záluzí).
Miejscowości oznaczone + nie istnieją (zlikwidowano je wybierając węgiel brunatny).

Bataański marsz śmierci[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Bataański marsz śmierci.

Marsze śmierci w Azji Mniejszej[edytuj | edytuj kod]

Termin "marsze śmierci" używany jest przez niektóre historiografie także w odniesieniu do jednej z metod eksterminacyjnych, zastosowanych przez państwo tureckie i z inicjatywy niemieckich doradców wojskowych[5], dla realizacji ludobójstwa Greków i ludobójstwa Ormian.

Pamięć[edytuj | edytuj kod]

Obchody rocznicy marszu śmierci z KL Auschwitz odbywają się w wielu gminach położonych na trasie przemarszu z Oświęcimia do Wodzisławia Śląskiego. Corocznie w styczniu w Wodzisławiu odbywa się spotkanie, msza święta w intencji ofiar i złożenie kwiatów przez ostatnich żyjących uczestników marszu pod pomnikiem ofiar oświęcimskich[6]. Okazjonalnie w mieście organizowane są również spotkania poświęcone tragicznym wydarzeniom[7]. W dniach 5-6 stycznia 2012 15-osobowa grupa mieszkańców regionu podjęła próbę przejścia trasy „marszu śmierci” z 1945 roku. Szlak prowadził od muzeum w Oświęcimiu przez Brzeszcze, Pszczynę, Studzionkę, Pawłowice Jastrzębie i Mszanę aż do Wodzisławia Śląskiego[8]. W styczniu 2013 ponownie zorganizowano Rajd "Ku przestrodze" na trasie Oświęcim - Wodzisław Śl. Coroczny Rajd jest organizowany z inicjatywy Jana Stolarza mieszkańca Radlina pod auspicjami Oddziału PTTK "Sokół" w Radlinie[9].
Grecy corocznie, 19 maja, obchodzą Dzień Pamięci o Ludobójstwie Armenów i Pontów (Greków Pontyjskich)[10]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Andrzej Strzelecki, Marsz śmierci: przewodnik po trasie Oświęcim-Wodzisław Śląski, Katowice 1989.
  2. 2,0 2,1 Piotr Hojka, Wodzisław Śląski i ziemia wodzisławska w czasie II wojny światowej, Wodzisław Śląski 2011
  3. Marsz Śmierci. Śląski Urząd Wojewódzki. [dostęp 2012-05-29].
  4. Seminář - 60 let od konce druhé světové války - David Kovařík - CDK
  5. The Genocide and Its Aftermath
  6. Powiatowe obchody marszu śmierci. [dostęp 2012-01-17].
  7. Wspominali Marsz Śmierci. [dostęp 2012-01-17].
  8. Upamiętnili ofiary „marszu śmierci”. [dostęp 2012-01-17].
  9. Marsz śmierci z Oświęcimia do Wodzisławia: Uczestnicy pokonali 70 kilometrów. [dostęp 2013-01-17].
  10. Przykład greckiej informacji prasowej: Przyznania ludobójstwa Pontów domaga się od Turcji Aleksis Tsipras -relacja z rocznicowego wystąpienia A.Tsiprasa, lidera sojuszu SYRIZA, największej partii opozycyjnej

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Wykaz bibliografii dla serii artykułów o niemieckich obozach w latach 1933-1945 został umieszczony na osobnej stronie.