Strefa klimatyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Strefa klimatyczna – obszar Ziemi, przyjmujący zazwyczaj postać równoleżnikowego pasa, w obrębie którego podobny przebieg mają elementy klimatu wybrane jako podstawa wydzielenia strefy (najczęściej temperatura powietrza, opad, ciśnienia atmosferyczne).

Pierwsze podziały na strefy klimatyczne pojawiły się już w starożytnej Grecji. Podstawą do ich wyznaczenia był kąt padania promieni słonecznych i odpowiadają one obecnie wydzielanym pięciu strefom oświetlenia Ziemi: międzyzwrotnikowej, dwóm umiarkowanym i dwóm polarnym. Nowsze klasyfikacje pojawiły się pod koniec XIX wieku i w XX wieku. Najbardziej rozpowszechnione podziały klimatologów to klasyfikacje Köppena, Alisowa, a w Polsce – Okołowicza.

Klimat definiowany jest jako przeciętny stan przyrody (fizyczny stan troposfery w danym miejscu i czasie) i poszczególnych jej składników, ustalony na podstawie wieloletnich obserwacji. Badania prowadzone przez klimatologów pozwoliły na dokonanie klasyfikacji warunków klimatycznych występujących na Ziemi. Najczęstszym kryterium podziału klimatów Ziemi na strefy klimatyczne jest ilość promieniowania słonecznego docierająca do powierzchni Ziemi. Jej bezpośrednim wyrazem jest zróżnicowanie temperatury powietrza, a pośrednim także intensywność wymiany wilgoci między powierzchnią Ziemi a atmosferą. Wielkość promieniowania słonecznego uzależniona jest przede wszystkim od szerokości geograficznej, dlatego też klimat Ziemi cechuje strefowość. Przebieg stref klimatycznych modyfikowany jest głównie przez geograficzne, astrefowe czynniki klimatotwórcze. W zależności od przyjętych kryteriów wydziela się kilka stref klimatycznych Ziemi, np. takich jak: równikowa, zwrotnikowa, podzwrotnikowa, umiarkowana ciepła, umiarkowana chłodna, okołobiegunowa. Podział na strefy klimatyczne nakłada się na podział na typy klimatu, co skutkuje wydzielaniem mniejszych jednostek.

Klasyfikacja Okołowicza[edytuj | edytuj kod]

Diagram klimatyczny dla Iquitos (Peru) - klimat równikowy lub deszczowy
Diagram klimatyczny dla Limy (Peru) - klimat zwrotnikowy
Diagram klimatyczny dla Buenos Aires (Argentyna) - klimat podzwrotnikowy
Diagram klimatyczny dla Krakowa (Polska) - klimat umiarkowany

W systemie Wincentego Okołowicza wyróżniane są następujące strefy i typy klimatu:

Klasyfikacja Köppena[edytuj | edytuj kod]

Niemiecki klimatolog Wladimir Köppen oparł swój podział na trzech kryteriach: średnich miesięcznych temperatur, wielkości opadów rocznych i ich rozkładzie w skali roku. Wydzielił 5 stref klimatycznych i 11 typów.

Strefy klimatyczne świata według Köppena
  • A – klimaty tropikalne
  • Klimaty tropikalne charakteryzują się stałymi wysokimi temperaturami — wszystkie 12 miesięcy ma temperaturę wyższą niż 18 °C.
    • Af – klimat tropikalnych lasów deszczowych: Opad atmosferyczny większy niż 60mm w każdym miesiącu w roku. Ten rodzaj klimatu zwykle występuje do 5-10° szerokości geograficznej. W niektórych miejscach na wschodnim wybrzeżu obu Ameryk ten klimat może występować do 25° szerokości geograficznej. W tej odmianie klimatu przez cały rok dominują układy niskiego ciśnienia i nie wyróżnia się pór roku.
    • Część miejsc położonych w tym klimacie ma bardzo podobną ilość opadów w różnych miesiącach (np., północno-zachodnie wybrzeże Pacyfiku w Ameryce Południowej i Środkowej, od Ekwadoru do Kostaryki, (Andagoya, Kolumbia), jednak w wielu przypadkach ilość opadów zwiększa się gdy Słońce jest wyżej a dzień jest dłuższy (np. Palembang, Indonezja), albo ilość opadów zwiększa się podczas gdy dzień jest krótszy (np. Sitiawan, Malezja). W kilku miejscach ta odmiana klimatu występuje poza zwrotnikami, głównie na półkuli południowej; przykładem jest Santos w Brazylii.
    • Am – klimat tropikalny monsunowy
      • Ten rodzaj klimatu, występujący głównie w Ameryce Południowej, jest spowodowany wiatrami zmieniającymi kierunek zależnie od pory roku, nazywanymi monsunami. Najbardziej suchy miesiąc w tym klimacie występuje w okolicach

przesilenia zimowego. W tym klimacie wyróżnia się dwie pory roku - suchą i deszczową. Opady w porze suchej muszą być większe niż 100 mm lecz w najbardziej suchym miesiącu musi spaść mniej niż 60 mm deszczu.

Te klimaty charakteryzują się opadami mniejszymi niż potencjalne parowanie:
  • C – klimat umiarkowany ciepły
    • Ta grupa klimatów charakteryzuje się średnią temperaturą w cieplejszych miesiącach powyżej 10 °C i temperaturą pomiędzy -3 °C a 18 °C w najzimniejszym miesiącu
    • Druga litera oznacza rozkład opadów w oznacza suche zimy (opady w najbardziej suchym miesiącu zimy nie przekraczają jednej dziesiątej opadów w najbardziej mokrym miesiącu lata), s oznacza suche lato (opad w najbardziej suchym miesiącu lata poniżej 30 mm, oraz mniej niż jedna trzecia w najbardziej mokrym miesiącu zimy, f oznacza że żaden z poniższych warunków nie jest spełniony, a opady rozkładają się dość równomiernie.
    • Trzecia litera oznacza temperatury w lecie - a oznacza średnią temperaturą powyżej 22 °C w najcieplejszym miesiącu, b oznacza temperaturę niższą niż 22 °C, ale co najmniej 4 miesiące powyżej 10 °C, litera c oznacza 3 lub mniej miesiące ze średnią temperaturą powyżej 10 °C
    • Odmiany klimatu umiarkowanego ciepłego:
      • Klimat śródziemnomorski (Csa, Csb)
        • Te klimaty zwykle występują w zachodnich częściach kontynentów pomiędzy szerokościami geograficznymi 30 do 45 stopni. Zimą te regiony znajdują się w zasięgu polarnych mas powietrza, co powoduje umiarkowane temperatury i zmienną deszczową pogodę. Lato jest gorące i suche z powodu subtropikalnych systemów wysokiego ciśnienia, z wyjątkiem wybrzeża, gdzie zimne prądy oceaniczne, powodują mgły i obniżenie temperatury.
      • Wilgotny klimat subtropikalny (Cfa, Cwa)
        • Te klimaty zazwyczaj występują w głębi kontynentów, lub na ich wschodnich brzegach. W przeciwieństwie do klimatów śródziemnomorskich, lato jest wilgotne z powodu niestabilnych tropikalnych mas powietrza. W Azji Wschodniej zimy mogą być suche i zimniejsze niż inne miejsca na tej szerokości geograficznej z powodu wpływu wyżu syberyjskiego, natomiast lato może być bardzo wilgotne z powodu oddziaływanie monsunu.
      • Klimat oceaniczny (Cfb)
        • Zwykle występuje na zachodnich wybrzeżach kontynentów pomiędzy równoleżnikami 45-55; zwykle na północ od strefy klimatu śródziemnomorskiego, natomiast w Australii i Południowej Afryce na południe od strefy klimatu wilgotnego subtropikalnego oraz na mniejszej szerokości geograficznej. Na wybrzeżach Europy Zachodniej ten klimat występuje do 63 szerokości geograficznej północnej. Ten rejon znajduje się przez cały rok pod wpływ polarnych mas powietrza, co powoduje zmienną pogodę, często z całkowitym zachmurzeniem. Lato zazwyczaj jest chłodne z powodu dużego zachmurzenia, ale zima jest cieplejsza niż w innych klimatach na tej szerokości geograficznej
      • Klimat umiarkowany z suchą zimą (Cwb)
        • Rodzaj klimatu charakterystyczny dla wysokich równin pomiędzy zwrotnikami Meksyku, Peru, Boliwii, Madagaskaru, Zambii, Zimbabwe i RPA, oraz centralnej Argentyny, poza zwrotnikami. Zimą zauważalnie się ochładza, opady są niskie. Lato jest bardzo deszczowe. W tropikach pora deszczowa jest spowodowana przez tropikalne masy powietrza a suche zimy przez subtropikalne wyże. Umiarkowane temperatury są konsekwencją dużej wysokości.
      • Klimat subarktyczny oceaniczny (Cfc)
        • Występuje bliżej biegunów niż klimat oceaniczny, zwykle na wąskich pasach wybrzeża w zachodnich częściach kontynentów, lub w przypadku półkuli północnej na przybrzeżnych wyspach.
  • D - klimaty kontynentalne
    • Te klimaty charakteryzują się temperaturą średnią w najcieplejszym miesiącu powyżej 10 °C i średnią poniżej -3 °C w najzimniejszym. Występują zwykle wewnątrz kontynentów, lub na ich wschodnich wybrzeżach, na północ od równoleżnika 40. Na południowej półkuli występują bardzo rzadko, z powodu mniejszych mas lądu i prawie całkowitego jego braku na tych szerokościach geograficznych.
    • Druga i trzecia litera oznacza to samo co w klimatach grupy C, a trzecia litera d oznacza 3 lub mniej miesięcy z temperaturą średnią wyższą niż 10 °C i najzimniejszym miesiącem poniżej -38 °C
    • Klimaty kontynentalne dzielą się na następujące grupy:
      • Klimat kontynentalny z gorącym latem (Dfa, Dwa, Dsa)
        • Ten klimat zazwyczaj występuje pomiędzy równoleżnikami 35°-45°, z temperaturą najwyższego miesiąca powyżej 22 °C. We wschodniej Azji ten klimat rozciąga się dalej na południe z powodu wpływu wyżu syberyjskiego, co powoduje także suche zimy i deszczowe lato z powodu wpływu monsunów.
        • Dsa występuje tylko na dużych wysokościach w strefach przyległych do klimatu śródziemnomorskiego
      • Klimat kontynentalny z ciepłym latem (Dfb, Dwb, Dsb)
        • Ten klimat znajduje się na północ od klimatu kontynentalnego z gorącym latem, pomiędzy równoleżnikami 45°-55° w Ameryce Północnej i Azji, a także w centralnej i wschodniej Europie i Rosji, pomiędzy klimatem oceanicznym i subarktycznym kontynentalnym, gdzie rozciąga się ponad równoleżnik 60.
        • Dsb powstaje na tej samej zasadzie co Dsa jednak potrzebuje jeszcze wyższej wysokości.
      • Klimat kontynentalny subarktyczny / borealny (Dfc, Dwc, Dsc)
        • Ten klimat występuje bliżej biegunów niż inne klimaty grupy D, głównie w szerokościach geograficznych od 50° do 70°.
        • Dsc tak jak Dsa i Dsb jest połączony z górami w pobliżu klimatu śródziemnomorskiego, i jest najrzadziej spotykanym z tych trzech klimatów, z powodu jeszcze wyższej wysokości potrzebnej do wytworzenia tego klimatu.
      • Klimat kontynentalny subarktyczny z nadzwyczaj mroźną zimą (Dfd, Dwd) Ten klimat występuje tylko we wschodniej Syberii.
  • E - klimat polarny
    • Te klimaty charakteryzują się temperaturą niższą niż 10 °C we wszystkich miesiącach w roku.
      • Klimat tundry (ET)
        • Najcieplejszy miesiąc ma średnią temperaturę pomiędzy 0 °C a 10 °C. Ten klimat występuje w północnych częściach Ameryki Północnej i Eurazji.
      • Klimat lądolodu (EF)
        • Wszystkie 12 miesięcy ma średnią temperaturę poniżej 0 °C, ten klimat występuje głównie na Antarktydzie (Scott Base, Wostok) oraz wewnątrz Grenlandii (Eismitte, North Ice).

Klasyfikacja Alisowa[edytuj | edytuj kod]

Podstawą klasyfikacji radzieckiego klimatologa były masy powietrza panujące nad danym obszarem w poszczególnych półroczach. Wyróżnił tym samym 7 stref klimatycznych[1]:

  • strefa równikowa
  • strefa podrównikowa
  • strefa zwrotnikowa
  • strefa podzwrotnikowa
  • strefa umiarkowana
  • strefa subarktyczna/subantarktyczna
  • strefa arktyczna/antarktyczna

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Klimat (pol.). W: encyklopedia.pwn.pl [on-line]. [dostęp 2010-03-17].