Synchroniczność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy terminu filozoficzno-psychologicznego C.G. Junga. Zobacz też: synchronizacja.

Synchroniczność – termin na określenie hipotetycznej zasady wszechzwiązku zdarzeń, która działa obok zasady przyczynowości. Synchroniczność definiowana jest jako pojawienie się w równoległych liniach dwóch zjawisk, wydarzeń lub stanów psychicznych mających wspólne znaczenie, które nie są ze sobą powiązane przyczynowo.

Według „The Skeptic's Dictionary” bazą powstania pojęcia była prawdopodobnie praktyka ludów pierwotnych określana przez antropologów mianem magii sympatycznej.[1]

Synchroniczność zakłada wyjaśnianie znaczących koincydencji (np. takich jak potoczne: omen, „prawo serii”) bez nacisku na szukanie związków przyczynowo-skutkowych, a obok przyczynowości. Przyczynowość upatruje przyczynę takich znaczących koincydencji często w samej - naturze znacznego rozmiaru losowości - por. twierdzenie Ramseya. Tak zdefiniowanego zjawiska synchroniczności z założenia nie dąży się, lub wręcz nie da się udowodniać przyczynowo-skutkowo (naukowo), racjonalnie. W nauce nawet jeśli przyczyny są wyjątkowo nieuchwytne/złożone/emergentne szczególnie obecnie szuka się przyczyn - głębiej (w samej "głębii" zgodność z postulatami Junga) rozważa się wtedy np.: efekt motyla i inne[2]metody z zakresu badania np. systemów dynamicznych wykorzystywanych np. w naukowym prognozowaniu zjawisk w przyszłości (zobacz: dynamiczna psychologia społeczna). Zjawiskami, trudnymi do wyjaśniania, z pogranicza parapsychologii zajmuje się też (z pozycji sceptycznej) popularna szczególnie w Wielkiej Brytanii[3] - psychologia anomalistyczna.

Synchroniczność w Europie[edytuj | edytuj kod]

Termin synchroniczność po raz pierwszy został wprowadzony w Europie przez psychiatrę i psychologa Karola Gustawa Junga w 1930 roku w mowie na cześć Richarda Wilhelmaewangelickiego misjonarza (do ówczesnych Chin), z którym razem zafascynowali się i próbowali zrozumieć zasadę chińskich wróżb Yijing, co mogło dać przyczynę dla kolejnych prac Junga o synchroniczności.

Jung sądził, że naturalność idzie w parze z irracjonalizmem, a przeciwstawia się technice naukowej[4]:

Quote-alpha.png
Intelekt opanował psyché (...) i wprowadził epokę techniki naukowej, która coraz mniej miejsca pozostawia dla człowieka naturalnego i irracjonalnego.


Jungowi, do współpracy w swej irracjonalistycznej dla kultury zachodu pracy, udało się nakłonić Wolfganga Pauliego, z którym stworzył tekst pt. Synchroniczność jako zasada pozaprzyczynowych koincydencji (1952).

Często cytowanym za Jungiem przykładem na wystąpienie synchroniczności jest historia pacjentki, która opowiadała Jungowi swój sen o złotym skarabeuszu. Dokładnie w tej samej chwili Jung usłyszał delikatne dźwięki dochodzące od okna. Otworzył je i do pokoju wleciał o dziwo owad podobny do tego z równoczesnej opowieści pacjentki – skarabeusz wbrew swoim zwyczajom wleciał do zaciemnionego otoczenia. Jung uważał, że nie można racjonalnie wyjaśnić tej koincydencji, sądził że należy użyć tu synchroniczności, podczas gdy w rzeczywistości zdarzenie to może mieć wiele racjonalnych przyczynowo-skutkowych wyjaśnień (porównaj: Richard Wiseman).

Jung zauważył, że terapia pacjentki napotykała na przeszkodę w postaci jej nadmiernego racjonalizmu. Według tego psychiatry pacjentce potrzebna była zmiana punktu widzenia polegająca na otwarciu świadomości na zjawiska irracjonalne. Taką zmianę oznaczają głównie symbole odrodzenia, a skarabeusz jest właśnie staroegipskim symbolem odrodzenia.

Jung sądził, że zbiegi okoliczności nie zawsze są wynikiem przypadku. Uważał, że niektóre z nich to wyraz działania sił natury, które wiążą ze sobą wydarzenia niezależne przyczynowo. Zdobywanie intuicyjnej świadomości tych sił i działanie zgodne z nimi miałoby prowadzić do procesu indywiduacji. Osoby, które przeszły fazę indywiduacji mogą według Junga kształtować zdarzenia wokół siebie przez kontakt między swoją świadomością a nieświadomością zbiorową.

Niektórzy eksperymentatorzy zasadą synchroniczności próbują tłumaczyć zjawiska paranormalne, jak jasnowidzenie i telepatia, a także wróżenie za pomocą Yijing i astrologii.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ hipotez i sądów teorii synchroniczności nie da się potwierdzić ani udowodnić, w najlepszym przypadku uważa się ją za hipotezę z pogranicza filozofii (por. metafizyka) i psychologii lub pseudonauki.

Nauka cywilizacji zachodniej zjawiska, o których Jung sądził, iż są niewyjaśnialne, wyjaśnia za pomocą zasady przyczynowości:

Uznawanie synchroniczności może powodować przyzwalanie na złudne urojeniowe dostrzeganie związków znaczeniowych tam gdzie ich nie ma[6] - zajmował się tymi kwestiami psychiatra niemiecki Klaus Konrad, uznaje się go za autora nazwy niniejszego zjawiska: apofenia (zobacz też: pareidolia), jednakże nie zauważane i nie wyjaśniane koincydencje (nadmierny „racjonalizm” nie wierzący nawet w ewidentne naukowo ścisłe dowody) również mogą być patogenem, zasługą Junga jest nacisk na głębsze ich wyjaśnianie,[4] krytykę powoduje sam sposób wyjaśniania.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Robert T. Carroll, The Skeptic's Dictionary: sympathetic magic
  2. prof. Tomasz Downarowicz, Prawo Serii w ujęciu matematycznym, Instytut Matematyki i Informatyki Politechniki Wrocławskiej, 12-01-2011
  3. theguardian.com, Spoon-bending for beginners: Teaching anomalistic psychology to teenagers, 11-08-2009
  4. 4,0 4,1 Mała encyklopedia psychologii głębi Zenon Waldemar Dudek
  5. What is synchronicity "A Wink from the Cosmos" Meg Lundstrom (Intuition Magazine, Maj 1996)
  6. Robert T. Carroll The Skeptic's Dictionary: synchronicity