Synchroniczność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy terminu filozoficzno-psychologicznego C.G. Junga. Zobacz też: synchronizacja.

Synchroniczność – termin na określenie hipotetycznej zasady wszechzwiązku zdarzeń, która działa obok zasady przyczynowości. Synchroniczność definiowana jest jako pojawienie się w równoległych liniach dwóch zjawisk, wydarzeń lub stanów psychicznych, mających dla obserwatora, wspólne znaczenie, które nie są ze sobą powiązane przyczynowo. Wg niektórych naukowców synchroniczność może być oferowana jako alternatywa dla pojęcia zbiegu okoliczności.[1]

The Skeptic's Dictionary” podaje, że bazą powstania pojęcia była prawdopodobnie praktyka ludów pierwotnych określana przez antropologów mianem magii sympatycznej.[2]

Synchroniczność zakłada wyjaśnianie znaczących koincydencji (np. takich jak potoczne: omen, „prawo serii”) bez nacisku na szukanie związków przyczynowo-skutkowych, a obok przyczynowości - ta z kolei, naukowa zasada, szuka przyczyn niezwykłych znaczących koincydencji często w samej naturze znacznego rozmiaru losowości (por. prawo Littlewooda[3], iluzja grupowania, twierdzenie Ramseya) Jung, choć zdaje się uznawać ten fakt, to jednak z dodatkowym - ukrytym - aspektem, pisze bowiem: "W całym chaosie jest kosmos, w całym nieporządku sekretny porządek".

Zdefiniowanego przez Junga zjawiska synchroniczności z założenia nie dąży się, lub wręcz nie da się udowodniać przyczynowo-skutkowo, racjonalnie w sensie zachodnim. W dociekaniu naukowym, nawet jeśli przyczyny są wyjątkowo nieuchwytne, złożone, emergentne to, szczególnie obecnie, szuka się przyczyn - jeszcze głębiej (w samej "głębii" zgodność z postulatami Junga) już coraz częściej, rozważa się wtedy metody z zakresu badania złożonych systemów dynamicznych[4][1] wykorzystywanych np. w naukowym prognozowaniu zjawisk w przyszłości (zobacz: dynamiczna psychologia społeczna). Przyczyny rozproszone lub nieuchwytne niejako "wyzwalacze" opisuje się fenomenem zwanym efektem motyla. Zjawiskami, trudnymi do wyjaśniania, z pogranicza parapsychologii zajmuje się też (z pozycji sceptycznej) popularna szczególnie w Wielkiej Brytanii[5] - psychologia anomalistyczna.

Synchroniczność w Europie[edytuj | edytuj kod]

Termin synchroniczność po raz pierwszy został wprowadzony w Europie przez psychiatrę i psychologa Karola Gustawa Junga w 1930 roku w mowie na cześć Richarda Wilhelmaewangelickiego misjonarza (do ówczesnych Chin), z którym razem zafascynowali się i próbowali zrozumieć zasadę chińskich wróżb Yijing, co mogło dać przyczynę dla kolejnych prac Junga o synchroniczności.

Jung sądził, że naturalność idzie w parze z irracjonalizmem, a przeciwstawia się technice naukowej[6]:

Quote-alpha.png
Intelekt opanował psyché (...) i wprowadził epokę techniki naukowej, która coraz mniej miejsca pozostawia dla człowieka naturalnego i irracjonalnego.


Jungowi, do współpracy w swej irracjonalistycznej dla kultury zachodu pracy, udało się nakłonić Wolfganga Pauliego, z którym stworzył tekst pt. Synchroniczność jako zasada pozaprzyczynowych koincydencji (1952).

Często cytowanym za Jungiem przykładem na wystąpienie synchroniczności jest historia pacjentki, która opowiadała Jungowi swój sen o złotym skarabeuszu. Dokładnie w tej samej chwili Jung usłyszał delikatne dźwięki dochodzące od okna. Otworzył je i do pokoju wleciał o dziwo owad podobny do tego z równoczesnej opowieści pacjentki – skarabeusz wbrew swoim zwyczajom wleciał do zaciemnionego otoczenia. Jung uważał, że nie można racjonalnie wyjaśnić tej koincydencji, sądził że należy użyć tu synchroniczności, podczas gdy w rzeczywistości zdarzenie to może mieć wiele racjonalnych przyczynowo-skutkowych wyjaśnień (porównaj: Richard Wiseman).

Jung zauważył, że terapia pacjentki napotykała na przeszkodę w postaci jej nadmiernego racjonalizmu. Według tego psychiatry pacjentce potrzebna była zmiana punktu widzenia polegająca na otwarciu świadomości na zjawiska irracjonalne. Taką zmianę oznaczają głównie symbole odrodzenia, a skarabeusz jest właśnie staroegipskim symbolem odrodzenia.

Jung sądził, że zbiegi okoliczności nie zawsze są wynikiem przypadku. Uważał, że niektóre z nich to wyraz działania sił natury, które wiążą ze sobą wydarzenia niezależne przyczynowo. Zdobywanie intuicyjnej świadomości tych sił i działanie zgodne z nimi miałoby prowadzić do procesu indywiduacji. Osoby, które przeszły fazę indywiduacji mogą według Junga kształtować zdarzenia wokół siebie przez kontakt między swoją świadomością a nieświadomością zbiorową.

Niektórzy eksperymentatorzy zasadą synchroniczności próbują tłumaczyć zjawiska paranormalne, jak jasnowidzenie i telepatia, a także wróżenie za pomocą Yijing i astrologii.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ hipotez i sądów teorii synchroniczności nie da się potwierdzić ani udowodnić, w najlepszym przypadku uważa się ją za hipotezę z pogranicza filozofii (por. metafizyka) i psychologii lub pseudonauki.

Quote-alpha.png
Nic nie dzieje się bez przyczyny, lecz wszystko z jakiejś racji i konieczności.
Leucyp, V w. p.n.e.

Już od przedsokratejskich filozofów (zobacz: praprzyczyna arche), poprzez Arystotelesa w kręgu cywilizacji zachodniej zjawiska - o których Jung sądził, iż są niewyjaśnialne inaczej niż przez synchroniczność - wyjaśnia się za pomocą zasady przyczynowości:

  • koincydencję zdarzeń wyjaśnia się, wykorzystując rachunek prawdopodobieństwa, który jest w stanie wyjaśnić zdarzenia synchroniczne bez odwoływania się do poza przyczynowego rzekomego związku między nimi, wrażenie niezwykłości może wynikać stąd, że istnieją zdarzenia losowe mające inne prawdopodobieństwa niż wskazywałaby intuicja (np. paradoks dnia urodzin, teoria Ramseya), jak też mało-prawdopodobne koincydencje w świecie fizycznym są częstsze niż się potocznie uważa (np. koincydencje antropiczne).
  • czasem synchronicznością uzasadnia się spirytualizm czy transcendencję, jednakże np. w tomizmie Boga postrzega się jako właśnie Przyczynę[7] istotnych skutków.
  • doświadczanie synchroniczności może być w niektórych przypadkach rodzajem myślenia magicznego
  • stosuje się również modelowanie komputerowe pewnych zjawisk o cechach samopodobieństw z wykorzystaniem fraktali, teorii chaosu deterministycznego[8], więc metodami opartymi o zasadę przyczynowości.

Uznawanie synchroniczności może powodować przyzwalanie na złudne, a nawet urojeniowe dostrzeganie związków znaczeniowych tam gdzie ich nie ma[9] - ten błąd poznawczy (który może występować także jako objaw zwiastunowy schizofrenii) opracowywał niemiecki psychiatra Klaus Conrad, uznaje się go za autora nazwy niniejszego zjawiska: apofenia (zobacz też: pareidolia); jednakże nie zauważane i nie wyjaśniane koincydencje (nadmierny „racjonalizm” nie uznający nawet ewidentnie naukowo ścisłych dowodów na pewne anomalie) również mogą być patogenem, zasługą Junga jest nacisk na głębsze ich wyjaśnianie,[6] krytykę powoduje sam sposób wyjaśniania.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Deborah P. Bloch, 2008, "COMPLEXITY, CONNECTIONS, AND SOUL-WORK", Catholic Education: A Journal of Inquiry and Practice
  2. Robert T. Carroll, The Skeptic's Dictionary: sympathetic magic
  3. Zbigniew Wojtasiński, Boska Ruletka, wprost.pl, 2008
  4. prof. Tomasz Downarowicz, Prawo Serii w ujęciu matematycznym, Instytut Matematyki i Informatyki Politechniki Wrocławskiej, 12-01-2011
  5. theguardian.com, Spoon-bending for beginners: Teaching anomalistic psychology to teenagers, 11-08-2009
  6. 6,0 6,1 Mała encyklopedia psychologii głębi Zenon Waldemar Dudek
  7. Paweł Milcarek, 2005, Nie jesteśmy przypadkowym produktem ewolucji www.przewodnik-katolicki.pl
  8. What is synchronicity "A Wink from the Cosmos" Meg Lundstrom (Intuition Magazine, Maj 1996)
  9. Robert T. Carroll The Skeptic's Dictionary: synchronicity