Szałwia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szałwia
Morfologia (szałwia łąkowa)
Morfologia (szałwia łąkowa)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj szałwia
Nazwa systematyczna
Salvia L.
Sp. Pl. 23. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Salvia splendens
Kwiat Salvia africana
Salvia gesneriiflora

Szałwia (Salvia L.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Według niektórych ujęć taksonomicznych należy do niego ponad 900 gatunków i jest to najliczniejszy w gatunki rodzaj rodziny jasnotowatych. Gatunki z tego rodzaju występują w stanie dzikim na całej kuli ziemskiej, z wyjątkiem obszarów o klimacie polarnym i tropikalnym[2]. Gatunkiem typowym jest Salvia officinalis L.[3]. Łacińska nazwa rodzaju pochodzi od słowa salvus oznaczającego ocalony, nietknięty, żywy – niektóre gatunki szałwii mają bowiem własności lecznicze i od dawna używane były w lecznictwie[2]. Niektóre gatunki są uprawiane.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny zielne, krzewinki, półkrzewy oraz krzewy. Liście pojedyncze, ogonkowe, zwykle owłosione i niekiedy ogruczolone. Ulistnienie naprzeciwległe. Kwiaty grzbieciste, zebrane w okółki, otoczone podsadkami, zwykle duże, o kielichu dwuwargowym i koronie wyraźnie dwuwarstwowej, dwa pręciki.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[4]

Arischrada Pobed., Audibertia Benth., Audibertiella Briq., Fenixanthes Raf., Polakia Stapf, Pycnosphace Rydb., Ramona Greene, Salviastrum Scheele, Schraderia Medik., Zappania Scop.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae) Lindl., która jest jednym z kladów w obrębie rzędu jasnotowców (Lamiales) Bromhead z grupy astrowych spośród roślin okrytonasiennych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamianae Takhtajan, rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead), podrząd Lamiineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jasnotowate (Lamiaceae Lindl.), podrodzina SalvioideaeRaf., plemię Salvieae Dumort., podplemię Salviinae Endl., rodzaj szałwia (Salvia L.)[5].

Gatunki dziko rosnące w Polsce[6]
Inne wybrane gatunki (głównie uprawiane)

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Kilkadziesiąt gatunków znalazło zastosowanie użytkowe, zwłaszcza jako rośliny ozdobne, a ponadto lecznicze i przyprawowe.
  • Wiele gatunków szałwii znajduje zastosowanie w ziołolecznictwie i medycynie.
  • Salvia apiana, Salvia azurea, Salvia clevelandii, Salvia columbariae, Salvia greggii, Salvia henryi, Salvia lemmonii, Salvia leucophylla, Salvia mellifera, Salvia reflexa, Salvia regla, Salvia spathaceae – działają stymulująco na pracę przewodu pokarmowego, pobudzają wydzielanie soków trawiennych, przeciwdziałają wzdęciom i mają słabe działanie antyseptyczne.
  • Szałwia szkarłatna (Salvia coccinea), Salvia dorisiana, szałwia ananasowa (Salvia elegans) – działanie i zastosowanie takie samo jak szałwii łąkowej.
  • Szałwia krzewiasta (Salvia fruticosa, syn.: Salvia triloba) – napar z liści stosuje się w leczeniu grypy, anginy, kaszlu z przeziębienia i bólów reumatycznych.
  • Szałwia lawendolistna (Salvia lavandulifolia) – napar z liści reguluje trawienie, działa oczyszczająco na organizm, obniża gorączkę, ma działanie wykrztuśne, wzmacnia układ odpornościowy, działa pobudzająco na macicę, ma zastosowanie w leczeniu zaburzeń menstruacyjnych, nerwic, depresji, i psychoz.
  • Salvia miltiorhiza – odwar z korzeni tej rośliny działa uspokajająco, przeciwkrwotocznie, obniża poziom cholesterolu, ma zastosowanie w leczeniu choroby wieńcowej, bezsenności, nerwicy lękowej i braku miesiączki.
  • Szałwia jabłkowa (Salvia pomifera, syn. Salvia calycina) – działanie i zastosowanie takie samo jak szałwii lekarskiej.
  • Szałwia zielona (Salvia viridis) – dziś już mało znana i sadzona jedynie jako roślina ozdobna. Dawniej używano jej do aromatyzowania napojów alkoholowych (przede wszystkim wina). Natomiast namoczone w wodzie nasiona przykładano na oczy w stanach zapalnych spojówek. Roślina pochodzi z pobrzeży śródziemnomorskich.
  • Szałwia łąkowa (Salvia pratensis) – to rodzima, wieloletnia roślina, którą można spotkać na miedzach, suchych łąkach, trawiastych wzgórzach.
    • Zawartość: olejek eteryczny o swoistym, nie przez wszystkich lubianym zapachu, nieco prowitaminy A, witamina C, gorycze i garbniki.
    • Działanie i zastosowanie: napar z liści (2 garści suszu zalać 2 litrami wody, parzyć pod przykryciem 20 minut, przecedzić) może być używany do moczenia stóp, jeśli się nadmiernie pocą. Ten sam napar przyjmowany wewnętrznie działa stymulująco na pracę przewodu pokarmowego, pobudza wydzielanie soków trawiennych, przeciwdziała wzdęciom i ma słabe działanie antyseptyczne.
  • Szałwia muszkatołowa (Salvia sclarea) – to piękna roślina dwuletnia. Występuje w krajach basenu Morza Śródziemnego. W Polsce spotykana tylko w uprawie.
    • Surowiec: ziele i nasiona.
    • Zawartość: m.in.- olejek eteryczny, gorycze i garbniki.
    • Działanie i zastosowanie: napar z ziela (1 łyżeczkę do herbaty rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wody, następnie zaś parzyć pod przykryciem przez 15-20 minut, przecedzić i w razie potrzeby pić 2-3 razy dziennie po 1/4 szklanki) to doskonały lek przeciwko zaburzeniom żołądkowo-jelitowym. Ponadto korzystnie wpływa na pracę przewodu pokarmowego, powoduje zwiększenie wydzielania się soków trawiennych i ułatwia przyswajanie składników odżywczych przez organizm, działa przeciwwymiotnie, stosowany też bywa w leczeniu zaburzeń menstruacyjnych.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-31].
  2. 2,0 2,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-25].
  4. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-02].
  5. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Salvia (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-25].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.