Szałwia wieszcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szałwia wieszcza
Salvia divinorum - Herba de Maria.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj szałwia
Gatunek szałwia wieszcza
Nazwa systematyczna
Salvia divinorum Epling & Jativa
Bot. Mus. Leafl. 20:75. 1962
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Szałwia wieszcza (Salvia divinorum) – gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.). Nazywany jest także szałwią proroczą, boską szałwią, szałwią czarownika. Występuje endemicznie w Sierra Mazateca w Meksyku na wysokościach 300–1800 m n.p.m.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Roślina osiągająca 0,5–1,5 m wysokości (podczas wegetacji), a podczas kwitnienia wypuszcza pęd generatywny zakończony kwiatostanem, osiągający 3 m.
Sadzonka
Łodyga
Dęta, krucha, o przekroju kwadratowym. Przy potarciu wydziela charakterystyczny zapach.
Liście
Naprzemianległe, eliptyczne z ostrym końcem, o nieregularnych brzegach, osiągające do 30 cm długości i 10 cm szerokości. Błyszczące, w dotyku aksamitne, w smaku bardzo gorzkie.
Kwiaty
Zebrane po 3 do 12 w kwiatostany, purpurowobiałe, bądź niebieskobiałe.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina. Roślina kwitnie rzadko, od października do czerwca. Rozmnażana przez "szczepki". Występuje w poszyciu lasu.

Skład chemiczny

Jej główny składnik aktywny to salwinoryna A – stanowiąca ok. 96% składników psychoaktywnych, zawarta głównie w liściach; poza tym zawiera nieaktywną salwinorynę B (4%) i salwinorynę C (poniżej 1%) oraz szereg innych związków dwuterpenowych (m.in. salwinoryny D – G, diwinatoryny C – E, alkohol preskwalenowy i (E)-fitol[2]). W 2001 r. pojawiły się doniesienia o silnym działaniu salwinoryny C[potrzebne źródło] po wykonaniu badań na szczurach, czego nie potwierdziły późniejsze badania[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy opis tej rośliny w zachodniej literaturze został sporządzony przez szwedzkiego antropologa Jean Basseta w 1939 r. Badał on grzyby psylocybinowe w otoczeniu Mazateków i jako pierwszy zanotował używanie przez nich szałwii na uroczystościach religijnych.

Dokładniejsze informacje o szałwii zanotował Gordon Wasson i Albert Hofmann podczas podróży do Meksyku. Zdobyli materiał roślinny, który zidentyfikowano jako nowy gatunek, mianowicie Salvia divinorium. Gordon Wasson jako pierwszy biały człowiek zażył szałwię podczas obrzędu w 1961 roku. Mazatecka szamanka przygotowała mu napój, wyciskając do wody sok ze świeżych liści. Efekty opisał jako "tańczące kolory w wyrafinowanych trójwymiarowych wzorach".

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Pół grama dziesięciokrotnego ekstraktu szałwii
Roślina lecznicza

Badania na szczurach uzależnionych od kokainy i metamfetaminy wykazały, że umożliwienie im dostępu do salwinoryny A pozwalało na zaprzestanie pobierania przez nie narkotyków. Jednocześnie nie stwierdzono uzależnienia od salwinoryny A. Prowadzący te badania Thomas Prisinzano, specjalista z chemii produktów medycznych i naturalnych na State University of Iowa uważa w związku z tym, że możliwe jest wykorzystanie szałwii wieszczej do leczenia uzależnień narkotykowych. Szałwia ma poza tym działanie przeciwbólowe identyczne z opioidami[4].

Udokumentowany został także przypadek działania antydepresyjnego[5] i w badaniach ankietowych wśród użytkowników szałwii stwierdzono poprawę nastroju i trwające ponad dobę oddziaływanie antydepresyjne u 25,5% korzystających z szałwii[6]. Większe konsekwencje (w tym prowadzące do uznania szałwii przez niektóre państwa za nielegalny środek odurzający) miały rzadsze przypadki działań depresyjnych stwierdzane u 4% użytkowników. Szczególne znaczenie miał nagłośniony przez media amerykańskie przypadek Bretta Chidestera z 2006 roku, u którego prawdopodobnie w związku z używaniem szałwii rozwinęła się depresja, która doprowadziła do samobójstwa[4].

Niektórzy naukowcy nie wykluczają szerokich zastosowań terapeutycznych związków czynnych zawartych w szałwii wieszczej. Potencjalnie mogą mieć one duże znaczenie w leczeniu nie tylko depresji, ale także choroby Alzheimera, schizofrenii, bólów przewlekłych, a nawet AIDS. W tym kontekście zagrożeniem dla rozwoju badań nad zastosowaniami leczniczymi szałwii wieszczej, może być uznanie jej za nielegalny narkotyk[7].

Legalność[edytuj | edytuj kod]

Na mocy nowelizacji z dnia 20 marca 2009 r. ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii posiadanie roślin żywych, suszu, nasion, wyciągów oraz ekstraktów z szałwii wieszczej jest od 8 maja 2009 roku nielegalne w Polsce[8].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-31].
  2. David Y. W. Lee, Zhongze Ma, Lee-Yuan Liu-Chen, Yulin Wang, Yong Chen, William A. Carlezon, Bruce Cohen; Bioorganic & Medicinal Chemistry, 13 (19), 2005, 5635 – 5639. DOI:10.1016/j.bmc.2005.05.054
  3. Munro TA, Rizzacasa MA. salwinorynas D-F, new neoclerodane diterpenoids from Salvia divinorum, and an improved method for the isolation of salwinoryna A. „J. Nat. Prod.”. 66 (5), s. 703–5, 2003. doi:10.1021/np0205699. PMID 12762813. 
  4. 4,0 4,1 Julie Masis: Mexican drug gains U.S. following (ang.). W: Reuters AlertNet/bdnews24.com [on-line]. 2007. [dostęp 2012-06-05].
  5. Karl R. Hanes: Antidepressant Effects of the Herb Salvia Divinorum: A Case Report (ang.). W: Journal of Clinical Psychopharmacology [on-line]. 2001. [dostęp 2008-08-05].
  6. Matthew Baggott, E. & F. Erowid: A Survey of Salvia divinorum Users (ang.). W: Erowid Extracts 6: 12–14 [on-line]. 2004. [dostęp 2008-08-05].
  7. Sarah Viren: `Magic mint' Salvia drug gains attention (ang.). W: Houston Chronicle [on-line]. 2007. [dostęp 2008-08-05].
  8. Dz. U. z 2009 r. Nr 63, poz. 520