Tymoteusz Karpowicz
 |
Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Do weryfikacji: Hasło zawiera tekst wiersza, objętego prawem autorskim |
Tymoteusz Karpowicz (ur. 15 grudnia 1921 w Zielonej koło Wilna – zm. 26 czerwca 2005 w Oak Park – miasteczku sąsiadującym z Chicago) – poeta, prozaik, dramaturg, tłumacz; czołowy twórca poezji lingwistycznej, uznawany za ostatniego wielkiego modernistę.
Urodził się 15 grudnia 1921 r. w podwileńskiej wsi Zielona. W czasie wojny uczestniczył w polskim ruchu oporu. Studiował filologię polską we Wrocławiu. Debiutował w 1948 r. tomem prozy poetyckiej Legendy pomorskie. Po ogłoszeniu w roku 1949 socrealizmu w literaturze zaprzestał publikowania. Aktywność literacką wznowił dopiero w roku 1956 w dobie odwilży. Wtedy to stał się redaktorem tygodnika "Nowe sygnały". W roku 1957 tygodnik ten został jednak zamknięty za zbyt niezależną postawę. Karpowicz został później także usunięty z redakcji "Poezji" i "Odry". Od roku 1973 przebywał na stałe za polską granicą. Od roku 1978 profesor na University of Illinois w Chicago (od 1993 r. na emeryturze). Jako naukowiec zajmował się badaniem twórczości Bolesława Leśmiana. Ostatni jego tom wierszy Słoje zadrzewne był nominowany do Nagrody Nike. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Jego aktywność literacka była przede wszystkim związana z nurtem lingwistycznym w poezji. Typowym przykładem jego charakterystycznej, osadzonej głęboko w języku metaforyki jest wiersz Rozkład jazdy (w tomiku W imię znaczenia, 1962):
Rozkład jazdy
rozłożono jazdę na konie i ludzi potem na konie i siodła potem na ludzi i hełmy potem na pęciny chrapy i piszczele rozłożono wszystko bardzo szczegółowo to był dobrze pomyślany rozkład bardzo długo rozkładano ręce teraz jazda taka stąd zabiera spory kawał czasu i łąki wszystko od tej jazdy się zabrało rozłożystą nieruchomością
Tytuł nasuwa na myśl poczekalnię dworcową, jednak z treści utworu wynika coś zupełnie innego. Możemy tu mówić o słowach w pułapce językowych automatyzmów oraz o uwalnianiu znaczeń[1].
W swojej twórczości poetyckiej Karpowicz stosował gradację, anaforę, ironię, polemizował z tradycją, a także bawił się znaczeniami słów (powtórne wiązanie znaczeń)[2].
Zmarł 26 czerwca 2005 r. w Oak Park. Pochowano go 3 sierpnia 2005 r. wraz z żoną Marią (zmarła w maju 2004 po ciężkiej chorobie) na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu.
Spis treści |
[edytuj] Książki (wybór)
- Legendy pomorskie, 1948 – proza poetycka
- Żywe wymiary, 1948 – poezje
- Gorzkie źródła, 1957 – poezje
- Kamienna muzyka, 1958 – poezje
- Znaki równania, 1960 – poezje
- W imię znaczenia, 1962 – poezje
- Trudny las, 1964 – poezje
- Opowiadania turystyczne, 1966 – w nich 2 opowiadania konkursowe Karpowicza
- Wiersze wybrane, 1969 – poezje
- Odwrócone światło, 1972 – poezje
- Poezja niemożliwa. Modele Leśmianowskiej wyobraźni, 1975 – teoria poezji
- Rozwiązywanie przestrzeni : poemat polimorficzny (fragmenty), 1989 – poezje
- Słoje zadrzewne, 1999 – poezje
- Małe cienie wielkich czarnoksiężników. Zarejestrowane w paśmie cyfr od 797 do 7777 (pośmiertnie), 2007 – szkice
[edytuj] Sztuki teatralne
- Zielone rękawice, 1960 (wyst. 1961)
- Człowiek z absolutnym węchem, 1964 (wyst. 1964)
- Dziwny pasażer, 1964 (wyst. 1964)
- Kiedy ktoś zapuka, 1967
- Charon od świtu do świtu, (wyst. 1972)
Przypisy
- ↑ Marek Karwala: Polska poezja współczesna. Kraków: Znak, 1998, s. 20, 21. ISBN 83-7006-709-3.
- ↑ Marek Karwala: Polska poezja współczesna. Kraków: Znak, 1998, s. 21, 22. ISBN 83-7006-709-3.
[edytuj] Bibliografia
- Edward Balcerzan: Kręgi wtajemniczenia: czytelnik, badacz, tłumacz, pisarz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1982. ISBN 8308006051.
- Henryk Pustkowski: "Gramatyka poezji"?. Warszawa: 1982.
