Tymoteusz Karpowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tymoteusz Karpowicz
Tymoteusz Karpowicz.jpg
Data i miejsce urodzenia 15 grudnia 1921
Zielona
Data i miejsce śmierci 29 czerwca 2005
Oak Park
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Styl poezja lingwistyczna
Ważne dzieła Trudny las, Odwrócone światło, Słoje zadrzewne
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Odznaka honorowa "Zasłużony dla Kultury Polskiej"
Nagrody
nagroda m. Wrocławia (1957), Nagroda ZAIKS-u (1961), Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego (1975), nagroda The Illinois Art Council (dwukrotnie), nagroda miesięcznika "Odra" (2000), nagroda Czterech Kolumn (2001)
Wikicytaty Tymoteusz Karpowicz w Wikicytatach

Tymoteusz Karpowicz (ur. 15 grudnia 1921 w Zielonej koło Wilna – zm. 29 czerwca[1] 2005 w Oak Park – miasteczku sąsiadującym z Chicago) – poeta, prozaik, dramaturg, tłumacz; czołowy twórca poezji lingwistycznej, uznawany za ostatniego wielkiego modernistę[potrzebne źródło].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 15 grudnia 1921 r. w podwileńskiej wsi Zielona[2]. W czasie wojny uczestniczył w polskim ruchu oporu. Studiował filologię polską we Wrocławiu. Pierwsz żoną była Maria Łokucjewska (rozwód w 1946). W okresie późniejszym poślubił Marię Budniewską. W latach 1945-1949 mieszkał w Szczecinie, gdzie pracował w Polskim Radiu. Potem przeniósł się do Wrocławia, w którym mieszkał do 1978 roku[3].

Debiutował w 1948 r. tomem prozy poetyckiej Legendy pomorskie. Po ogłoszeniu w roku 1949 socrealizmu w literaturze zaprzestał publikowania. Aktywność literacką wznowił dopiero w roku 1956 w dobie odwilży. Wtedy to stał się redaktorem tygodnika "Nowe sygnały". W roku 1957 tygodnik ten został jednak zamknięty za zbyt niezależną postawę. Karpowicz został później także usunięty z redakcji "Poezji" i "Odry".

W 1973 otrzymał stypendium naukowe do Ameryki Północnej. Korzystając z tego stypendium postanowił do kraju nie wracać i pozostał do śmierci na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Od roku 1978 profesor na University of Illinois w Chicago (od 1993 r. na emeryturze). Jako naukowiec zajmował się badaniem twórczości Bolesława Leśmiana. Ostatni jego tom wierszy Słoje zadrzewne był nominowany do Nagrody Nike. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Jego aktywność literacka była przede wszystkim związana z nurtem lingwistycznym w poezji. Typowym przykładem jego charakterystycznej, osadzonej głęboko w języku metaforyki jest wiersz Rozkład jazdy (w tomiku W imię znaczenia, 1962): tytuł nasuwa na myśl poczekalnię dworcową, jednak z treści utworu wynika coś zupełnie innego. Możemy tu mówić o słowach w pułapce językowych automatyzmów oraz o uwalnianiu znaczeń[4].

W swojej twórczości poetyckiej Karpowicz stosował gradację, anaforę, ironię, polemizował z tradycją, a także bawił się znaczeniami słów (powtórne wiązanie znaczeń)[5].

Zmarł 26 czerwca 2005 r. w Oak Park. Pochowano go 3 sierpnia 2005 r. wraz z żoną Marią Karpowicz z d. Budniewską (zmarła w maju 2004 po ciężkiej chorobie) na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu.

W 2010 roku, wydane zostały, monografia twórczości Karpowicza pt. "Synteza mowy Tymoteusza Karpowicza" oraz biografia "W cztery strony naraz. Portrety Karpowicza" autorstwa dr Joanny Roszak[6][7].

Książki (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Legendy pomorskie, 1948 – proza poetycka
  • Żywe wymiary, 1948 – poezje
  • Gorzkie źródła, 1957 – poezje
  • Kamienna muzyka, 1958 – poezje
  • Znaki równania, 1960 – poezje
  • W imię znaczenia, 1962 – poezje
  • Trudny las, 1964 – poezje
  • Opowiadania turystyczne, 1966 – w nich 2 opowiadania konkursowe Karpowicza
  • Wiersze wybrane, 1969 – poezje
  • Odwrócone światło, 1972 – poezje
  • Poezja niemożliwa. Modele Leśmianowskiej wyobraźni, 1975 – teoria poezji
  • Rozwiązywanie przestrzeni : poemat polimorficzny (fragmenty), 1989 – poezje
  • Słoje zadrzewne, 1999 – poezje
  • Małe cienie wielkich czarnoksiężników. Zarejestrowane w paśmie cyfr od 797 do 7777 (pośmiertnie), 2007 – szkice

Sztuki teatralne[edytuj | edytuj kod]

  • Zielone rękawice, 1960 (wyst. 1961)
  • Człowiek z absolutnym węchem, 1964 (wyst. 1964)
  • Dziwny pasażer, 1964 (wyst. 1964)
  • Kiedy ktoś zapuka, 1967
  • Charon od świtu do świtu, (wyst. 1972)

Przypisy

  1. Zmarł Tymoteusz Karpowicz. „Życie Warszawy”, 2005-07-01. 
  2. Zielona w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV (Worowo – Żyżyn) z 1895 r.
  3. Tymoteusz Karpowicz (pol.). culture.pl. [dostęp 2012-12-22].
  4. Marek Karwala: Polska poezja współczesna. Kraków: Znak, 1998, s. 20, 21. ISBN 83-7006-709-3.
  5. Marek Karwala: Polska poezja współczesna. Kraków: Znak, 1998, s. 21, 22. ISBN 83-7006-709-3.
  6. Synteza mowy Tymoteusza Karpowicza - Książki - WP.PL
  7. Joanna Roszak: "W cztery strony naraz..." - Kultura - WP.PL

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, T. 4, pod red. J. Czachowskiej, A. Szałagan. Warszawa: WSiP, 1996, s. 66. ISBN 83-02-05974-9.
  • Edward Balcerzan: Kręgi wtajemniczenia: czytelnik, badacz, tłumacz, pisarz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1982. ISBN 8308006051.
  • Lesław M. Bartelski: Polscy pisarze współcześni 1939-1991. Warszawa: PWN, 1995, s. 173. ISBN 8301115939.
  • Henryk Pustkowski: "Gramatyka poezji"?. Warszawa: 1982.
  • Krystyna Latawiec, "Dramat poetycki po 1956 roku: Jarosław M. Rymkiewicz, Stanisław Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz", Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2007