Uran zubożony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rdzeń pocisku ze zubożonego uranu[1].

Uran zubożony - uran, składający się głównie z izotopu o liczbie masowej 238 (U-238), a zawierający mniej niż w naturalnym uranie izotopu U-235.

Uran naturalny zawiera 99,27% U-238, 0,72% U-235 i 0,0055% U-234. Uran wykorzystywany do rozszczepienia w reaktorach jądrowych i broni jądrowej musi zawierać większe ilości izotopu 235. Aby to uzyskać, przeprowadza się rozdzielanie izotopów uranu. Ubocznym produktem wzbogacenia jest uran zubożony[2].

Promieniowanie zubożonego uranu jest o ok. połowę mniejsze niż promieniowanie naturalnego uranu. Zubożony uran powstaje także w wyniku przetwarzania paliwa jądrowego zużytego w reaktorach jądrowych, ten rodzaj zubożonego uranu można odróżnić od uzyskiwanego z przetwarzania naturalnego uranu przez obecność w nim izotopu U-236[3].

Poza wymienionymi wyżej, właściwości chemiczne i fizyczne zubożonego uranu są identyczne jak uranu naturalnego.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest używany jako przeciwpancerna amunicja podkalibrowa z uwagi na ok. 1,7 razy wyższą gęstość od ołowiu (uran ma gęstość 19,1 g/cm³, piąty najcięższy metal po irydzie, osmie, złocie i wolframie) oraz zapalność odłamków przy kontakcie z powietrzem (w czasie drugiej wojny światowej Niemcy używali naturalnego uranu jako amunicji). Wykorzystywany jest też jako składnik pancerza nowoczesnych czołgów, np. M1 Abrams. Zubożony uran jest też używany jako materiał na koła zamachowe, w których może on zgromadzić więcej energii, niż stal w tej samej objętości. Wszystkim powyższym zastosowaniom sprzyja jego niska cena (odpad) i niska aktywność promieniotwórcza, tylko około 4x wyższa od promieniowania tła. Jest też wykorzystywany do produkcji pojemników na materiały promieniotwórcze, osłony na bomby kobaltowe stosowane w medycynie, a także do produkcji defektoskopów - aparatów prześwietlających spoiny w celu oceny jakości ich wykonania. Zubożony uran był też stosowany jako balast trymujący w samolotach pasażerskich np. w Boeingu 747-100. Wczesne wersje tego samolotu miały 400-1500 kg uranu w tylnej części kadłuba. Po katastrofie izraelskiego Boeinga 747-258F, który rozbił się o budynek mieszkalny w Amsterdamie 4 października 1992, balast uranowy zastąpiono ołowianym lub kadmowym.

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Na temat zagrożeń pochodzących od zubożonego uranu wydano wiele opinii, zarówno potwierdzających szkodliwość, jak i ją negujących. Jest faktem bezspornym, iż promieniotwórczość uranu zubożonego wynosi około połowy aktywności naturalnego uranu. Według danych szacunkowych, promieniowanie amunicji bojowej (zarówno magazynowanej, transportowanej jak i zalegającej w glebie) jest zaledwie 4-krotnie większe od promieniowania naturalnego, pochodzącego ze źródeł naturalnych, nie może więc wpływać na zdrowie człowieka.

Wysoką szkodliwością cechują się toksyczne pyły uranu i jego tlenki, wydzielające się podczas samego niszczenia czołgów, które łatwo mogą wniknąć do organizmu (z wdychanym powietrzem lub poprzez kontakt ze skórą i przeniesienie do wnętrza organizmu z posiłkami). Uran w tej postaci kumuluje się między innymi w kościach, gdzie zarówno efekty trujące (charakterystyczne dla metali ciężkich), jak i pochodzące od promieniowania, są dużo bardziej szkodliwe.

Osoby, które miały styczność ze zubożonym uranem w postaci osłon pocisków, m.in. w Zatoce Perskiej, skarżą się na bóle kości, mięśni, problemy z układem nerwowym, oddechowym i moczowym (zmiany chorobowe głównie w obrębie nerek). Znaczna liczba weteranów twierdziła, że w trakcie służby pojawiała się na ich ciele swędząca wysypka. Weryfikacja stopnia szkodliwości zubożonego uranu na tym przykładzie nie jest jednak łatwa, gdyż na polu bitwy były stosowane również inne środki, wpływające negatywnie na zdrowie[potrzebne źródło].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Doug Rokke: Zmora zubożonego uranu (pol.). Wolne Media, 17.08.2007 (tłumaczenie artykułu z ”Nexus” nr 5 (31) 2003). [dostęp 2010-07-10].