VX

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
VX
VX
VX
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C11H26NO2PS
Masa molowa 267,37 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 50782-69-9
PubChem 39793[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

VXfosforoorganiczny związek chemiczny z grupy fosfoninów, tioester kwasu metylofosfonawego, Me−P(H)(O)OH. Stosowany jako broń chemiczna z grupy tzw. V-gazów. Jest silnie trujący, działa na układ krwionośny i nerwowy.

VX uznawany jest za jeden z najniebezpieczniejszych gazów bojowych używanych w wojnie chemicznej. Mimo mylącej nazwy VX-gaz jest trudno lotną cieczą (wystarczająco by wytworzyć śmiertelne stężenie). Jeżeli do organizmu przedostanie się poprzez drogi oddechowe VX jest około dziesięciokrotnie bardziej trujący od sarinu. Jako że jest łatwo wchłaniany przez skórę, w tej postaci jest około 300-krotnie bardziej toksyczny od sarinu. Ładunek 4 ton VX-gazu użyty w postaci aerozolu nad obszarem gęsto zaludnionym może spowodować śmierć wielu setek tysięcy ludzi [potrzebne źródło]. Wytworzony został w laboratoriach Porton Down Chemical Weapons Research Centre w Wiltshire w Wielkiej Brytanii w 1952 roku. Substancją o podobnej budowie i działaniu jest opracowany w Rosji środek R-VX, metylotiofosfonian O-izobutylo-S-(2-dietylamino)etylu[5].

Jego lepkość i niska lotność powodują, że VX ma teksturę wysokiej jakości oleju samochodowego. To czyni go szczególnie niebezpiecznym dla środowiska. VX nie ma zapachu ani smaku. Może być rozprowadzany w postaci płynu bądź pary. Działa jak środek paralityczno-drgawkowy blokując funkcję enzymu acetylocholinesterazy. Powoduje to ciągłe skurcze wszystkich mięśni, co prowadzi do problemów z oddychaniem, a w efekcie do śmierci przez uduszenie.

Detoksyfikacja VX poprzez hydrolizę za pomocą wodnych roztworów zasadowych jest niemożliwa, gdyż związek ten jest słabo rozpuszczalny w wodzie, reaguje powoli, a produkt reakcji, Me−P(SCH2CH2NiPr2)O2, jest trwały i silnie trujący. Dlatego typowymi środkami neutralizującymi VX są wybielacze, takie jak podchloryn sodu lub podchloryn wapnia, stosowane w dużych ilościach jako roztwory wodne[5].

Jest on często uważany za najbardziej śmiertelny środek paralityczno-drgawkowy dotychczas zsyntezowany przez człowieka. Przeciętną osobę może zabić dawka 200 mikrogramów. W przypadku narażenia na działanie VX konieczne jest natychmiastowe podanie antidotum, którym może być atropina lub pralidoksym. Substancje te są na wyposażeniu personelu wojskowego w postaci autostrzykawek.

Jedynymi krajami posiadającymi VX są Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Rosja, Francja oraz Syria. Irak za rządów Saddama Husseina przyznał się Specjalnej Komisji ONZ (UNSCOM), że prowadził badania nad VX, ale zaprzeczył wykorzystywania go jako broni z powodu niepowodzeń w jego produkcji[potrzebne źródło].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 VX (ang.) SRC PhysProp Database. [dostęp 2010-08-04].
  2. Günter Hommel (red.): Handbuch der gefährlichen Güter. s. 2191 (tablica 2286). [dostęp 2010-08-24]. (niem.)
  3. VX – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. VX (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2010-08-04].
  5. 5,0 5,1 Yang, Yu-Chu. Chemical Detoxification of Nerve Agent VX. „Accounts of Chemical Research”. 32 (2), s. 109-115, 1999. doi:10.1021/ar970154s. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. "1000 słów o chemii i broni chemicznej". Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1987.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]