VX

VX
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC) metylotiofosfonian O-etylo-S-(2-diizopropyloamino)etylu
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C11H26NO2PS
Masa molowa	267,37 g/mol
SMILES CCOP(=O)(C)SCCN(C(C)C)C(C)C
Identyfikacja
Numer CAS	50782-69-9
PubChem	39793
Właściwości Gęstość i stan skupienia 1,0083 g/cm³; ciecz Temperatura topnienia -51 °C () Temperatura wrzenia 298 °C ()
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia Silnie toksyczny (T+) Groźny dla środowiska (N) Zwroty R R26/27/28 Zwroty S S13, S45 NFPA 704 1 4 1   Temperatura zapłonu 127 °C Numer RTECS TB1090000 Dawka śmiertelna LDLo 0,086 mg/kg (człowiek, skóra) LD50 0,006 mg/kg (małpa, dożylnie)
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons

VX – rodzaj gazu bojowego, podrażniającego układ krwionośny i nerwowy. Należy do grupy tzw. V-gazów.

VX uznawany jest za jeden z najniebezpieczniejszych gazów bojowych używanych w wojnie chemicznej. Mimo mylącej nazwy VX-gaz jest trudno lotną cieczą (wystarczającą by wytworzyć śmiertelne stężenie). Jeżeli do organizmu przedostanie się poprzez drogi oddechowe VX jest około dziesięciokrotnie bardziej trujący od sarinu. Jako że jest łatwo wchłaniany przez skórę, w tej postaci jest około 300-krotnie bardziej toksyczny od sarinu. Ładunek 4 ton VX-gazu użyty w postaci aerozolu nad obszarem gęsto zaludnionym może spowodować śmierć wielu setek tysięcy ludzi^{[potrzebne źródło]}. Gaz ten stworzony został w laboratoriach Porton Down Chemical Weapons Research Centre w Wiltshire w Wielkiej Brytanii w 1952.

Jego lepkość i niska lotność powodują, że VX posiada teksturę wysokiej jakości oleju samochodowego. To czyni go szczególnie niebezpiecznym dla środowiska. VX nie posiada zapachu ani smaku. Może być rozprowadzany w postaci płynu bądź pary. Działa jak środek paralityczno-drgawkowy blokując funkcję enzymu acetylocholinesterazy. Powoduje to ciągłe skurcze wszystkich mięśni, co prowadzi do problemów z oddychaniem, a w efekcie do śmierci przez uduszenie.

Jest on często uważany za najbardziej śmiertelny środek paralityczno-drgawkowy dotychczas zsyntezowany przez człowieka. Dawka tak mała jak 200 mikrogramów jest w stanie zabić przeciętną osobę, zależnie od metody absorpcji. Śmierci można uniknąć jeżeli odpowiednie antidotum zostanie wstrzyknięte bezpośrednio po narażeniu danej osoby na działanie VX. Najpowszechniej stosowanym antidotum jest atropina oraz pralidoksym, które są rozprowadzane wśród personelu wojskowego (w USA), Polsce i innych armiach NATO oraz znajdują się w każdym ambulansie (w Izraelu) w postaci autostrzykawek.

Jedynymi krajami posiadającymi VX są Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Rosja, Francja oraz Syria. Irak za rządów Saddama Husseina przyznał się Specjalnej Komisji ONZ (UNSCOM), że prowadził badania nad VX, ale zaprzeczył wykorzystywania go jako broni z powodu niepowodzeń w jego produkcji.

Bibliografia

1. "1000 słów o chemii i broni chemicznej". Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1987.

Linki zewnętrzne

• Chemistry of VX