Atropina

Atropina
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC) 3-hydroksy-2-fenylopropanian 8-metylo-8-azabicyklo[3.2.1]oktan-3-ylu
Inne nazwy i oznaczenia farm. Atropinum, Atropini sulfas
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C17H23NO3
Masa molowa	289,37 g/mol
Wygląd	biały lub prawie biały krystaliczny proszek lub bezbarwne kryształy
SMILES CN1C2CCC1CC(C2)OC(=O)C(CO)C3=CC=CC=C3
Identyfikacja
Numer CAS	51-55-8 5908-99-6 (siarczan)
PubChem	174174
DrugBank	DB00572
Właściwości Rozpuszczalność w wodzie 2,2 g/l Rozpuszczalność w innych rozpuszczalnikach etanol: łatwo rozpuszczalna chlorek metylenu: łatwo rozpuszczalna Temperatura topnienia 118,5 °C Temperatura wrzenia 393 °C Temperatura krytyczna 570 °C Ciśnienie krytyczne 21,1 MPa logP 1,83 Kwasowość (pKa) 9,43
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Zagrożenia wg Rozporządzenia CLP, zał. VI Niebezpieczeństwo Zwroty H H330, H300 Zwroty EUH brak zwrotów EUH Zwroty P P260, P264, P284, P301+P310, P310 Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia wg Rozporządzenia CLP, zał. VI Silnie toksyczny (T+) Zwroty R R26/28 Zwroty S S1/2, S25, S45 NFPA 704 0 2 0   Numer RTECS CK0700000 Dawka śmiertelna LD50 30 mg/kg (mysz, dożylnie)
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC	A03 BA01 S01 FA01 A03 CB03
Farmakokinetyka Działanie rozszerzające mięśnie gładkie, przeciwartymicze Okres półtrwania 3±0,9 h Wiązanie z białkami osocza i tkanek 14–22% Metabolizm wątrobowy Wydalanie 13–50% z moczem
Uwagi terapeutyczne Drogi podawania doustnie, domięśniowo, dożylnie, miejscowo

Atropina – mieszanina racemiczna dwóch izomerów optycznych hioscyjaminy – organicznego związku chemicznego, będącego alkaloidem tropanowym. Stosowana jako lek rozkurczowy i środek rozszerzający źrenice.

Występowanie

Jest to alkaloid występujący naturalnie w wielu roślinach rodziny psiankowatych (Solanaceace), np. w liściach i korzeniach pokrzyku wilczej jagody (Atropa belladonna).

Wpływ na organizm

Poraża zakończenia przywspółczulnego układu nerwowego, co skutkuje obniżeniem wydzielania gruczołowego oraz rozkurczem mięśni gładkich przewodu pokarmowego, oskrzeli i układu moczowego. Poraża akomodację oka i rozszerza źrenice, przyspiesza tętno, ponadto:

• w małych dawkach pobudza korę mózgową, a także działa negatywnie na układ pozapiramidowy i ośrodek wymiotny,
• w dużych dawkach wywołuje tzw. "śpiączkę atropinową" (dawna metoda leczenia chorób psychicznych).

Zapamiętanie obrazu zatrutego atropiną ułatwia mnemotechnika:

Czerwony jak burak, rozpalony jak piec, suchy jak pieprz, ślepy jak nietoperz, niespokojny jak tygrys w klatce.

Zastosowanie

W lecznictwie atropina używana jest zazwyczaj w postaci siarczanu. Znajduje zastosowanie w leczeniu stanów skurczowych przewodu pokarmowego (np. w chorobie wrzodowej, kolce wątrobowej i jelitowej), układu moczowego (np. kolka nerkowa) oraz dychawicy oskrzelowej. Używa się jej też przed zabiegami chirurgicznymi.

W okulistyce zapobiega zrostom tęczówki z soczewką. Jest używana również jako lek rozszerzający źrenice (na przykład w celu badań okulistycznych). Nie powinna być stosowana u osób prowadzących pojazdy mechaniczne.

Atropina stosowana jest do przywracania prawidłowej pracy serca przy bradykardii. Do 2010 r. podawano ją także w ramach akcji resuscytacyjnej w rozkojarzeniu elektromechanicznym oraz asystolii. Według najnowszych wytycznych nie jest zalecana do stosowania przy zatrzymaniu krążenia.^{[potrzebne źródło]} Typową dawką dożylną jest 0,5 mg (pod kontrolą EKG do maksymalnie 3 mg). Dawki mniejsze niż 0,5 mg mogą paradoksalnie pogłębić bradykardię.

Atropina nie powinna być podawana pacjentom po przeszczepie serca, ponieważ może wywołać zaawansowany blok serca lub zatrzymanie zatokowe.

Bibliografia

• Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 44. ISBN 8371832400.
• Mała encyklopedia medycyny, Tom I. Wyd. IV. Warszawa: PWN, 1988, s. 60. ISBN 83-01-08835-4.
• Encyklopedia popularna, Tom I. Wyd. II. Warszawa: PWN, 1983, s. 171. ISBN 83-01-00000-7.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.