Witold Zglenicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Witold Leon Julian Zglenicki
Витольд Згленицкий
ojciec nafty bakijskiej
polski Nobel
Witold Leon Julian ZglenickiВитольд Згленицкийojciec nafty bakijskiejpolski Nobel
Data i miejsce urodzenia 6 stycznia 1850
Wargawa koło Kutna
Data i miejsce śmierci 6 lipca 1904
Baku
Zawód geolog, hutnik, nafciarz
Odznaczenia
Order Lwa i Słońca (Persja)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Herb Prus II Wilczekosy
Pomnik Witolda Zglenickiego przy rafinerii PKN Orlen w Płocku
Współsfinansowany przez Zglenickiego Kościół św. Marii w Baku; zniszczony w 1931

Witold Leon Julian Zglenicki, ros. Витольд Згленицкий, herbu Prus II (ur. 6 stycznia 1850 w Starej Wargawie koło Kutna, zm. 6 lipca 1904 w Baku) – geolog, hutnik, nafciarz, filantrop, ojciec nafty bakijskiej, polski Nobel, uczeń Dmitrija Mendelejewa.

Główny filantrop nauki polskiej – darczyńca ówczesnej Kasy im. Mianowskiego, obecnie reaktywowanej, oraz Uniwersytetu Warszawskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pobierał naukę w Gimnazjum w Płocku (1859-1866), następnie w latach 1866-1870 studiował na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Szkoły Głównej Warszawskiej (obecnie Uniwersytet Warszawski) i w latach 1870-1875 w Instytucie Górniczym (ros. Горный институт) w Petersburgu (obecnie Sankt Petersburski Państwowy Instytut Górniczy im. G. W. Plechanowa; ros. Cанкт-Петербургский государственный горный институт имени Г.В. Плеханова).

W czasie studiów postanowił poświęcić się górnictwu, widząc w przemyśle naftowym ważny czynnik rozwoju. Pracował w Zakładach Górniczych w Suchedniowie Królestwa Polskiego (1875) oraz w Zakładach Hutniczych w Mroczkowie (1876-1884), gdzie zajmował się eksploatacją i modernizacją wielkich pieców do wytopu żelaza. W latach 1884-1890 prowadził prywatne kuźnice. W 1891 został zatrudniony w Urzędzie Probierczym w Rydze; w 1893 przeniesiono go do podobnego urzędu w Baku, gdzie pracował do końca życia.

Ponieważ pasjonował się geologią, wolny czas i fundusze inwestował w tę działalność. Opracował i podarował nafciarzom przyrząd do pomiarów prostopadłości wiercenia otworów górniczych. Zaprojektował też urządzenie do podmorskich wierceń i wydobycia ropy naftowej, stając się w tej dziedzinie absolutnym światowym pionierem. Wyznaczył podmorskie działki naftowe, określając ich zasobność oraz ustalił złoża naturalne na tym terenie. Świetnie oceniła jego dokonania jedna z gazet: "Człowiek, który uczynił z Baku naftowe Eldorado". Szach Persji Muzaffar ad-Din za odkrycia geologiczne na terenie tego kraju wyróżnił go ok. 1900 Orderem Lwa i Słońca. Dostrzegły go również władze rosyjskie awansując w 1901 do stopnia radcy kolegialnego tj. pułkownika.

Dzięki inżynierowi Zglenickiemu powstały w Baku wodociągi, wspierał naukę pomagając Bibliotece Bakińskiego Oddziału Imperatorskiego Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego oraz pośmiertnie (w latach 1909-1912) współfinansował wraz z rodziną Rylskich budowę kościoła rzymskokatolickiego (pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny), notabene zniszczonego w latach trzydziestych.

W swoich poczynaniach partner braci Nobel oraz rodziny Rothschild.

Dowiedziawszy się niespodziewanie o swojej śmiertelnej chorobie – cukrzycy, która w tamtym czasie była nieuleczalna – sporządził testament, zapisując na naukę polską (częściowo też rosyjską) i inne cele charytatywne dochody ze swoich pól naftowych.

Paragraf 8 testamentu przewidywał utworzenie fundacji – "Kasie imienia Mianowskiego w Warszawie, w celu utworzenia kapitału żelaznego, z zastrzeżeniem, by procenty od tego kapitału były przeznaczone na wydawanie nagród, według uznania Zarządu Kasy, za najlepsze dzieła dotyczące ogólnoeuropejskiej literatury, sztuki i nauki, w rodzaju noblowskich nagród". Z funduszy wydano m.in.

Z zapomóg korzystała również Maria Konopnicka. Przez krótki okres Kasa dysponowała dzięki Zglenickiemu kwotami, które przewyższały potrzeby ówczesnej nauki i kultury polskiej.

Zmarł w Baku, pochowany w Woli Kiełpińskiej koło Zegrza pod Warszawą. Niestety, testament został wykonany tylko po części z wolą zmarłego. Po przewrocie bolszewickim w Rosji pola naftowe należące do fundacji Kasy im. Mianowskiego zostały przez bolszewików wywłaszczone bez odszkodowania. W ten sposób przestał istnieć kapitał "Polskiego Nobla".

Jego prace kontynuował w okolicach Baku inny Polak – Paweł Potocki.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Syn: Anatol (1896-1960).

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Chodubski, Andrzej: Witold Zglenicki "Polski Nobel" 1850-1904, Płock 1984

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]