Baku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Baku
Panorama Baku.
Panorama Baku.
Herb
Herb Baku
Państwo  Azerbejdżan
Burmistrz Hajibala Abutalybov
Powierzchnia 2130 km²
Wysokość -28 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

2 045 815[1][2]
969,44 os./km²
Położenie na mapie Azerbejdżanu
Mapa lokalizacyjna Azerbejdżanu
Baku
Baku
Ziemia 40°23′N 49°52′E/40,383333 49,866667Na mapach: 40°23′N 49°52′E/40,383333 49,866667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Baku w Wikisłowniku
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Baku

Baku (azer. Bakı, ros. Баку) – stolica i największe miasto Azerbejdżanu.

Nazwa miasta pochodzi od perskiego Badkube oznaczającego "uderzenie wiatru" w związku z częstymi i silnymi wiatrami północno-zachodnimi nawiedzającymi ten obszar. Położone w południowej części Półwyspu Apszerońskiego, na zachodnim brzegu Morza Kaspijskiego (Zatoka Bakijska). Położone w pobliżu pól naftowych oraz rafinerii. Kiedyś pola naftowe znajdowały się na terenie miasta, do tej pory (2008) zostało tam kilkanaście starych pomp. Pierwszym, który wydobył ropę z dna morskiego w Baku był Polak, Witold Zglenicki. Na bakijskiej ropie naftowej fortunę zdobył Alfred Nobel, wynalazca dynamitu i fundator powszechnie znanej Nagrody Nobla.

W okresie lat 1917-1920 w Baku funkcjonowała polska placówka o charakterze konsularnym.

Liczba mieszkańców: 2,05 mln (2011)[1].

W mieście znajduje się stacja kolejowa Baku. Bardzo dobrze jest rozwinięta komunikacja autobusowa – z Baku można dojechać do większości miast Azerbejdżanu i wielu rosyjskich.

Baku ubiegało się o organizację Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2016. Z tego powodu budowana jest nowa linia metra sięgająca do lotniska – 40 km od centrum miasta.

W 2012 miasto gościło 57. Konkurs Piosenki Eurowizji, w specjalnie zbudowanej na potrzeby Eurowizji hali widowiskowo-sportowej Baku Crystal Hall.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • pierwsza wzmianka o osadzie na terenie dzisiejszego Baku pochodzi z II w.
  • znane od V w.
  • XII w. – stolica chanatu Szyrwanu
  • XV-XVI w. – rezydencja władców z dynastii Szyrwanszachów
  • 1509 – przyłączone do państwa perskiego (państwa Safawidów)
  • 1747 – odrębny chanat azerbejdżański
  • 1806 – pod panowaniem Rosji
  • 1859 – miasto gubernialne
  • 1917 – rządy przejęła tu Rada Delegatów Robotniczych
  • 1918 – powstanie i upadek bolszewickiej Komuny Bakijskiej
  • 1918 – 1920 powstanie Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu, ostatecznie przyłączonej do Rosji Radzieckiej
  • 1920 – 1991 stolica Azerbejdżańskiej SRR
  • 20 stycznia 1990 – wojskowa pacyfikacja Baku wymierzona w rozwijający się azerski ruch antykomunistyczny i niepodległościowy - Czarny Styczeń. Ofiarą interwencji oddziałów armii radzieckiej padają 132 przypadkowe osoby cywilne, ponad 600 jest rannych[3]
  • 1991 – po rozpadzie ZSRR, stolica niezależnego Azerbejdżanu
Baku. Baszta Dziewicza
Baku w obrębie murów miejskich z pałacem szachów Szyrwanu i Basztą Dziewicząa
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Palace of the Shirvanshahs - outside.JPG
Pałac szachów Szyrwanu
Typ kulturowe
Spełniane kryterium IV
Charakterystyka #958
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2000
na 24. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Iczeri-Szeher (azer. İçəri Şəhər) – twierdza z IX wieku
    • meczet Mahammada z 1078, zwany od XVIII w. „Złamaną Wieżą” (azer. Sınıqqala)
    • Baszta Dziewicza (azer. Qız qalası) – XII wiek
    • Pałac Szachów Szyrwanu (azer. Şirvanşahlar Sarayı) XIV-XVII wieku
  • Świątynia Czcicieli Ognia (azer. Atəşgah) w podbakijskiej miejscowości Surachany (azer. Suraxanı) – zrekonstruowana w XVII-XVIII wieku
  • cerkiew ormiańska – XVIII wiek (zamknięta i niedostępna do zwiedzania od czasu wojny z Armenią)
  • dworzec kolei elektrycznej „Sabunczyński” z 1928
  • Muzeum Miniaturowych Książek (azer. Miniatür Kitab Muzeyi)
  • Muzeum Literatury (azer. Ədəbiyyət Muzeyi)
  • Muzeum Historyczne w dawnej rezydencji Zeynalabdina Tagijewa, którą projektował polski architekt Józef Gosławski
  • Muzeum Dywanów (azer. Xalça Muzeyi) – w Centrum Muzealnym

Wiele budynków zaprojektował Kazimierz Skórewicz.

  • Aleja Szachidów - aleja-mauzoleum poległych bohaterów wojny z Armenią i zabitych przez Armię Radziecką w 1990.

Urodzeni w Baku[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Baku, od 2011 roku, rozgrywany jest kobiecy turniej tenisowy, Baku Cup, zaliczany do rozgrywek cyklu WTA Tour.

W 2016 roku w Baku odbędzie się jedna z rund Formuły 1 - Grand Prix Europy.

W mieście działa też kilka klubów piłkarskich:

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Część akcji (początek) Przedwiośnia Stefana Żeromskiego dzieje się w Baku.

Dwaj polscy górnicy działający w Baku, Paweł Potocki i Witold Zglenicki zostali upamiętnieni nazwami ulic.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Audiowizualna Britannica – Geografia IISBN 978-83-60563-07-6
  • Chodubski Andrzej: "Aktywność kulturalna Polaków w Azerbejdżanie w XIX i na początku XX wieku", „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego”, nr 71/1986
  • Badowski Ryszard: „Polscy architekci w Baku na przełomie XIX i XX wieku”, [w:] „Polacy w Azerbejdżanie” pod red. Edwarda Walewandra, Instytut Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL Lublin 2003
  • Chodubski Andrzej: „Polacy w Azerbejdżanie”, Wydawnictwo Adam Marszałek Toruń 2004

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Bakı şəhəri - Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsi (az.)
  2. Encyklopedia Audiowizualna Britannica – Geografia IISBN 978-83-60563-07-6
  3. P. Kwiatkiewicz: Przemiany polityczne w Azerbejdżanie. Od republiki radzieckiej do współczesnego państwa. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2013, s. 172. ISBN 9788377805329.