Zamek Ujazdowski w Warszawie
| Zamek Ujazdowski w Warszawie | |
 nr rej. 168/1 z 1 lipca 1965 |
|
 |
|
| Państwo |  Polska |
| Miejscowość | Warszawa, Śródmieście |
| Adres | Aleje Ujazdowskie 6 00-467 Warszawa |
| Typ budynku | zamek rezydencyjny |
| Styl architektoniczny | barokowo-klasycystyczny |
| Architekt | Matteo Castelli Stanisław Zawadzki |
| Rozpoczęcie budowy | 1548 r. (budowla drewniana) |
| Ukończenie budowy | 1624 r., 1766 r., 1784 r., 1954 r.,1974 r. |
| Ważniejsze przebudowy | 1624 r., 1766 r., 1784 r., 1974 r. |
| Zniszczono | 1944, 1954 |
| Odbudowano | 1973–1974 |
| Pierwszy właściciel | Zygmunt III Waza |
| Kolejni właściciele | (...) 1776 Stanisław August Poniatowski |
|
Położenie na mapie Polski
  Zamek Ujazdowski w Warszawie
|
|
| Na mapach: | |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Zamek Ujazdowski w Warszawie – zamek królewski w Warszawie, w Śródmieściu, na Ujazdowie, przy Trakcie Królewskim. Siedziba Centrum Sztuki Współczesnej.
Poniżej skarpy, na wschód od zamku, znajduje się Park Agrykola, a w stronę Wisły ciągnie się Kanał Piaseczyński. Zarówno Zamek Ujazdowski, jak i Kanał Piaseczyński wchodzą w skład większego założenia urbanistycznego: Osi Stanisławowskiej.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Zamek Ujazdowski stoi na miejscu XI-wiecznej osady Jazdów, która została zniszczona 23 czerwca 1262 r. przez najazd Litwinów pod wodzą Ostafija Konstantynowicza. Następnie, w 1281 r., książę Bolesław II najechał gród należący do jego brata, Konrada II oraz „zabrał towaru mnogo i ludzi złupił”. Świadczy to o tym, że już wtedy rezydencja miała bogate wyposażenie, a w jego najbliższym sąsiedztwie mieszkało wiele ludzi.
W 1516 r. w Jazdowie zamieszkała księżna mazowiecka Anna Radziwiłłówna z synami Januszem i Stanisławem.
W 1548 r. do zamku wprowadziła się królowa Bona Sforza, która wzniosła tu obszerny, drewniany dwór i zabudowania gospodarskie. W 1624 r. Zygmunt III Waza zbudował wczesnobarokowy pałac (nazywany potem Zamkiem Ujazdowskim), na podstawie projektu Castelliego lub Trevana. Była to wtedy piętrowa budowla z wewnętrznym dziedzińcem, dwoma skrzydłami, krużgankami i sześciobocznymi, dwupiętrowymi wieżami w narożnikach.
W drugiej połowie XVII wieku właścicielem pałacu stał się Stanisław Herakliusz Lubomirski, który kazał przebudować wnętrza. W 1717 r. na polecenie króla Augusta II Mocnego zbudowano pod pałacem Kanał Piaseczyński o długości 820 m. W 1766 r. pałac kupił król Stanisław August Poniatowski, który go znacznie przebudował. W 1784 r. przekazał pałac na koszary Gwardii Pieszej Litewskiej, dlatego pałac znowu przebudowano, tym razem w stylu klasycystycznym.
21 maja 1784 r. król Stanisław August odstąpił Zamek Ujazdowski na cele wojskowe miastu Starej Warszawy. Od 1809 r. znajdował się w nim szpital wojskowy. W 1920 r. Szpital Ujazdowski miał kilka pawilonów, w których mieściły się oddziały: wewnętrzny, neurologiczno-psychiatryczny, gruźliczy i laryngologiczny.
W czasie II wojny światowej, a szczególnie podczas powstania warszawskiego, do szpitala napływało tylu rannych żołnierzy, że brakowało lekarzy i łóżek. Wielu z nich umierało z tego powodu. Ciała powstańców chowano na cmentarzu Obrońców Warszawy nieopodal Szpitala. W 1950 r. ekshumowano z niego szczątki ok. 600 żołnierzy i przeniesiono je na Cmentarz Wojskowy na Powązkach.
W 1954 r. marszałek Rokossowski zadecydował o rozebraniu murów zamku. Po niedługim czasie z budowli zostały tylko piwnice, na których miał stanąć Teatr Domu Ludowego Wojska Polskiego i Wieczorowy Uniwersytet Marksizmu-Leninizmu, ale ten projekt nie wszedł w życie. W latach 60. część pozostałych po zamku pawilonów przeznaczono na magazyny. W 1974 r. zadecydowano o odbudowie pałacu i zaczęto prace budowlane przy Trasie Łazienkowskiej. Jej budowa stworzyła możliwość zobaczenia przekroju geologicznego skarpy Ujazdowskiej. Zastanawiano się nad otworzeniem stałej ekspozycji, ale wiązało się to z ogromnymi kosztami i dlatego w ostateczności zaniechano tego przedsięwzięcia.
Od 1985 r. w zamku znajduje się Centrum Sztuki Współczesnej. Odbywa się tam również wiele koncertów i innych imprez tego typu.
[edytuj] Bibliografia
- Karol Mórawski i Wiesław Głębocki: Bedeker Warszawski. Roman Szałas (rysunki w tekście), Krystyna Töpfer (opracowanie graficzne). ISKRY, 1996.
- Małgorzata Baranowska: Warszawa. Miesiące, lata, wieki. Andrzej Adamus i Jan Stolarczyk(projekt serii), Ryszard Puchała i Jan Stolarczyk (opracowanie graficzne serii). Wydawnictwo Dolnośląskie, 1996.
