Zbydniów (województwo podkarpackie)
Z Wikipedii
| Zbydniów | |
| Województwo | podkarpackie |
| Powiat | stalowowolski |
| Gmina | Zaleszany |
| Położenie | 50° 38' N 21° 57' E |
| Ludność • liczba ludności |
1 246 |
| Strefa numeracyjna |
15 |
| Kod pocztowy | 37-416 |
| Tablice rejestracyjne | RST |
Położenie na mapie Polski  Zbydniów
|
|
| [zbydniow.republika.pl Strona internetowa wsi] | |
Zbydniów – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie stalowowolskim, w gminie Zaleszany.
Do 1954 roku istniała gmina Zbydniów.W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa tarnobrzeskiego.
Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 77 z Lipnika do Przemyśla.
W Zbydniowie znajduje się 5 sklepów spożywczych, 2 przemysłowe oraz apteka i ośrodek zdrowia,PSP Zbydniów im. Rodziny Horodyńskich,przedszkole,kościół parafialny Podwyższenia Krzyża Świętego.
W parku stoi stary dwór rodziny Horodyńskich, zamordowanych podczas II wojny światowej.
[edytuj] Rys historyczny
Zbydniów wywodzi się od imienia Zbigniew. Jest to nazwa miejscowości rodzaju patronicznego, często występująca w nazewnictwie starych miejscowości. Tak też jest i ze Zbydniowem.
Przez całe wieki wieś leżała bezpośrednio nad Sanem, a właściwie nad jednym z głównych koryt rzeki. Na równinnym terenie pociętym rozlewiskami rzecznymi występują niewielkie wyniosłości o deniwelacji ok. 1 do 3 metrów, z których jedną zajął dwór, a pozostałe wieś w okolicy dzisiejszych dzielnic wsi: Piasek, Dąbie, Kółko, Szkoła, Ligaw. Lokalizacja wsi nad dużą rzeką oraz na północnym skraju lasów w Puszczy Sandomierskiej dawała mieszkańcom możliwość korzystania z tego dobra. Dlatego też od najdawniejszych czasów historycznych teren wsi zamieszkany był przez ludność trudniącą się rybołówstwem i myślistwem.
Zbydniów od najdawniejszych czasów pełnił funkcję ośrodka osadniczego dla okolicznych wsi, które powstały później jako osiedlane wolnizny (Dzierdziówka, Majdan Zbydniowski, a może i Kotowa Wola.) Od połowy XIV wieku Zbydniów występuje jako ośrodek dóbr królewskich, rządząc się prawem niemieckim i posiadając sołtysa z wydzielonym łanem sołtysim. Prawdopodobnie już od wczesnego średniowiecza wieś odchodziła od pierwotnej gospodarki opartej na rybactwie i łowiectwie, a karczując nadrzeczne lasy łęgowe stawała się wsią typowo rolniczą. Świadczy o tym urbanistyczny układ zabudowy wsi w typie okolnicy charakterystyczny dla wsi formowanych w średniowieczu oraz niwowy układ pól, który zachował się do czasów dzisiejszych.
Jak daleko wstecz można odnieść początki historyczne Zbydniowa? Z pewnością do XII wieku. Danina dziesięciny oddawana była plebanowi kościoła św. Wita w Gorzycach, który powstał w XII w., a nie plebanowi kościoła św. Mikołaja w Zaleszanach, który powstał ok. 1270 roku i od początku swego istnienia był kościołem parafialnym dla Zbydniowa. taki układ potwierdza, że Zbydniów istniał jeszcze przed powstaniem parafii w Zaleszanach, gdyż do XIX wieku świadczył dziesięcinę do swej pierwszej parafii w Gorzycach.
Jan Długosz w 2 połowie XV wieku wymienia Zbydniów jako wieś królewską posiadającą 14 kmieci gospodarujących na 43,5 łanach roli. 4 zagrodników z rolą, 4 komorników z bydłem, 6 komorników bez bydła oraz 2 rzemieślników. We wsi był również oddzielny łan sołtysi. Cała królewszczyzna Zbigniew była oddana przez długi okres czasu w zastaw różnym rodzinom szlacheckim za pożyczki pieniężne zaciągnięte przez skarb królewski. W roku 1408 król Władysław Jagiełło, szykujący się do wojny z Krzyżakami, dał w dzierżawę Zbigniew w zastaw za pożyczkę Krystianowi Ostrowskiemu.
Następnie królewszczyzna Zbigniew była w posiadaniu możnych rodów Rzeczypospolitej, też jako zastaw. Posiadali ją min.: Filrejowie z Dąbrowicy i Leszczyńscy z Baranowa, od których dopiero na mocy przywileju królewskiego wydanego 27 marca 1607 roku w Krakowie dzierżawę przejął średniej zamożności szlachcic sandomierski Walenty Czermiński i jego syn Ignacy, jako zwykły dzierżawca królewszczyzny. Rodzina Czermińskich posiadała Zbydniów przez kilkadziesiąt lat, aż do drugiej połowy XVII wieku. Wtedy to wielkie królewszczyzny w starostwie sandomierskim przejęli książęta Lubomirscy, którzy trzymali je przez 120 lat do końca I Rzeczypospolitej szlacheckiej. W II poł. XVIII wieku właścicielem Zbydniowa był Jerzy Dembiński.
W XIX w. Zbydniów należał do rodziny Horodyńskich. Około 1810 Horodyńscy wznieśli dwór, który istnieje do dzisiejszego dnia, oraz założyli w tym samym czasie park romantyczny w typie angielskim z sadzawką. Co najmniej od 1799 r. właścicielem wsi był Dominik Horodyński ożeniony z Kunegundą Brochowską, a po nim kolejno jego dwaj synowie: Onufry (ur. 1798) i Bogusław (1802-1866). To właśnie z tej wsi wyruszyła wyprawa 19 marca 1833 roku pułkownika Józefa Zaliwskiego za San do Kongresówki w celu wzniecenia powstania w zaborze rosyjskim. Uczestnikami tej wyprawy byli ówcześni właściciele Zbydniowa bracia Bogusław i Onufry Horodyńscy. Ujęci, zapłacili za to długoletnim więzieniem w Kufsteinie, w którym Onufry zmarł, a Bogusław po 15 latach powrócił. W następnych latach dobra w Zbydniowie należały najpierw do najstarszego syna Bogusława Horodyńskiego i Zofii z Wierzbickich (1825-1900), Bogusława Onufrego (1850-1896) ożenionego z Antoniną z Podleskich, a następnie do młodszego, Zbigniewa (1851-1930) ożenionego z Marią z Podleskich (1861-1933). Ostatnim właścicielem był syn Zbigniewa i Marii Horodyńskich, Zbigniew Bogusław Horodyński (1887-1943), który wraz z żoną, Zofią z Gieczewiczów (1892-1943) i innymi członkami rodziny Horodyńskich został zamordowany przez SS w Zbydniowie dnia 24 czerwca 1943.
Zobacz też: Zbydniów
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
|
|||||||||||
|
|||||||||||||
