Stalowa Wola

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w Polsce. Zobacz też: inne znaczenia hasła Stalowa Wola.
Stalowa Wola
Herb Flaga
Herb Stalowej Woli Flaga Stalowej Woli
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat stalowowolski
Gmina gmina miejska
Data założenia 1938 r.
Prawa miejskie 1 kwietnia 1945
Prezydent Andrzej Szlęzak
Powierzchnia 82,52 km²
Wysokość 151–160 m n.p.m.
Populacja (2013-06-30)
• liczba ludności
• gęstość

63 994[1]
775 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 15
Kod pocztowy 37-450, 37-464, 37-462, 37-463, 37-465, 37-467
Tablice rejestracyjne RST
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Stalowa Wola
Stalowa Wola
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stalowa Wola
Stalowa Wola
Ziemia 50°34′34″N 22°03′40″E/50,576111 22,061111Na mapach: 50°34′34″N 22°03′40″E/50,576111 22,061111
TERC
(TERYT)
1818011
SIMC 0981133
Urząd miejski
ul. Wolności 7
37-450 Stalowa Wola
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Ulice miasta – skrzyżowanie ul. Mickiewicza i Staszica (ciąg drogi krajowej 77)
Kościół św. Floriana
Pomnik Eugeniusza Kwiatkowskiego przy ul. Staszica
Pomnik Walczących o pokój na cmentarzu komunalnym

Stalowa Wolamiasto i gmina, w województwie podkarpackim, w powiecie stalowowolskim, położone w Kotlinie Sandomierskiej, w widłach rzek: Wisły i Sanu. W latach 1945-1975 miasto administracyjnie należało do województwa rzeszowskiego, a w latach 1975-1998 do województwa tarnobrzeskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Stalowa Wola powstała na gruntach wsi Pławo i jej przysiółków Chyłów i Swołów. Leży w Kotlinie Sandomierskiej, gdzie charakterystyczny pas równin nadrzecznych zwany jest potocznie Nadsaniem.

Stacja Stalowa Wola Rozwadów posiada bezpośrednie połączenie z Przemyślem, Krakowem, Lublinem, Warszawą, Poznaniem , Bydgoszczą i Toruniem, miastami GOP, Wrocławiem i Tarnobrzegiem.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 82,52 km²[2]. Miasto stanowi 9,89% powierzchni powiatu.

Miasto jest położone na terenie o wysokościach od 151 do 160 m n.p.m.[3]

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Struktura użytkowania gruntów (2005)[4]
Rodzaj Powierzchnia  %
Użytki rolne 1456 ha 17,67%
Lasy i grunty leśne 4974 ha 60,36%
Pozostałe grunty i nieużytki 1811 ha 21,98%
Razem (Σ) 8241 ha 100%
Użytki rolne w mieście (2005)[4]
Rodzaj Powierzchnia [ha]  %
grunty orne 1027 70,54
łąki 217 14,9
pastwiska 186 12,77
sady 26 1,79
użytki rolne (Σ) 1456 100

Niedaleko Stalowej Woli, na terenie powiatu, znajdują się dwa rezerwaty przyrody:

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Teren Stalowej Woli zalicza się do typu klimatu podgórskich nizin i kotlin. Średnia roczna temperatura wynosi 8 °C. Temperatura najcieplejszego miesiąca lipca wynosi 18 °C, najzimniejszego stycznia – 3,8 °C. Okres wegetacyjny kształtuje się w granicach 200-210 dni. Maksymalne opady deszczu przypadają na miesiąc lipiec, minimalne na luty, natomiast średnia suma rocznych opadów waha się w granicach 600-700 mm. Przymrozki mogą się już zacząć we wrześniu. Dni z pokrywą śnieżna jest 60-90 w ciągu roku, w miesiącach zimowych, przy przeciętnej grubości 5-15 cm. Natomiast szczególnie szkodliwe dla upraw okazują się przymrozki wiosenne, które mogą wystąpić w maju, bądź nawet w czerwcu[5].

Cieki wodne[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przepływa rzeka San, a także odcinki Sanny, Łęgu i Bukowej. Przy czym najwyższym poziomem czystości charakteryzują się 2 ostatnie. Duże zasoby stanowią wody podziemne, które są głównym źródłem zaopatrzenia ludności w wodę pitną. Obecność rzek stwarza ogromny potencjał jeśli chodzi o zapotrzebowanie w wodę zarówno dla osiedlania się na tym terenie jak również na potrzeby gospodarcze[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto powstało jako rezultat decyzji o zlokalizowaniu w pobliżu wsi Pławo między miasteczkami Nisko i Rozwadów w ramach budowy COP tzw. Zakładów Południowych. Pierwsze historyczne wzmianki na temat wsi Pławo, na terenie której powstało miasto, pochodzą z 1. połowy XV wieku. W pobliskim Przyszowie znajdował się dwór łowiecki króla Władysława Jagiełły, zbudowany przed 1358 rokiem przez Kazimierza Wielkiego. W końcu XV wieku Pławo było wsią królewską. Osiadła ludność trudniła się łowiectwem, wyrębem drzew, bartnictwem i uprawą roli. W czasie potopu szwedzkiego w roku 1656, widły Wisły i Sanu stały się miejscem bitwy wojsk hetmana Stefana Czarnieckiego z wojskami króla Karola Gustawa.

W czasie I rozbioru Polski w 1772 r. królewska wieś Pławo weszła w skład kameralnego dominium Nisko, należącego do skarbu austriackiego. W latach 1837-1867 dobra te stanowiły prywatną własność baronów Richenbachów. Następnie przeszły w ręce magnackiej rodziny Resseguier. Podczas I wojny światowej dobra zostały sprzedane obszarnikowi Maksymilianowi Franckemu.

Przełomowym momentem dla mieszkańców Pława było zatwierdzenie w 1937 roku planu Centralnego Okręgu Przemysłowego i budowa od 1938 roku Zakładów Południowych na terenach wsi. Głównym inicjatorem planu i autorem programu był ówczesny wicepremier i minister skarbu, budowniczy Gdyni, Eugeniusz Kwiatkowski. Przed wybuchem II wojny światowej powstała część zakładów oraz osiedla przyfabryczne nazwane Stalowa Wola. Nazwa miasta pochodzi od słów ówczesnego ministra spraw wojskowych, gen. Tadeusza Kasprzyckiego, który o planie budowy COP-u mówił, że jest to stalowa wola narodu polskiego wybicia się na nowoczesność[7].

W latach okupacji w osiedlu i hucie działał ruch oporu. Funkcjonowała tu Placówka AK "Stalowa Wola", "154" należąca do Obwodu AK Nisko. Za udział w konspiracji zginęło wielu mieszkańców. Masowo wywożono tu więźniów z zamku w Rzeszowie na miejsca publicznych straceń, np. w Charzewicach w październiku 1943 r. rozstrzelano 20 osób. W sierpniu 1944 r. do Stalowej Woli wkroczyli Rosjanie i rozpoczęły się represje stosowane przez NKWD[8]. W dniu 1 kwietnia 1945 r. Stalowa Wola otrzymała prawa miejskie.

W 1953 roku miasto zostało wydzielone jako odrębny powiat miejski. W 1973 przyłączono do niego Rozwadów, a w 1977 – Charzewice. W latach powojennych rozpoczął się dynamiczny rozwój miasta. Powstały nowe osiedla, ulice, budynki użyteczności publicznej, wiele zakładów przemysłowych i usługowych, szkoły podstawowe, średnie i wyższe, baza kulturalna i sportowa.

Rozwój miasta był nierozerwalnie związany z Zakładami Południowymi, które w 1948 r. otrzymały nazwę Huty Stalowa Wola. Przez wiele lat huta była kombinatem obejmującym szereg zakładów, położonych również w innych miastach. Były to m.in.: Fabryka Maszyn w Radomsku, Fabryka Maszyn w Leżajsku, Fabryka Maszyn w Strzyżowie, Zakład Maszyn Budowlanych w Lubaczowie, Zakład Projektowania i Realizacji Inwestycji i Remontów Budowlanych w Stalowej Woli, Zakład Projektowo-Technologiczny w Stalowej Woli, Odlewnia Żeliwa w Koluszkach. Kombinat zatrudniał w szczytowym okresie w zakładzie macierzystym i szeregu filii zamiejscowych około 35 tys. pracowników. Po zmianie ustroju polityczno-gospodarczego kraju dalsze istnienie i rozwój huty wymagały równoczesnego dokonania prywatyzacji, przeprowadzenia zmian organizacyjnych oraz utworzenia spółek z udziałem kapitału prywatnego. 15 lipca 1991 roku nastąpiło przekształcenie HSW Kombinatu Przemysłowego w HSW Spółkę Akcyjną. Huta Stalowa Wola SA specjalizuje się w produkcji i eksporcie maszyn budowlanych, maszyn do prac drogowych i ziemnych. Jest miejscem pracy dla kilku tysięcy mieszkańców miasta i okolic.

Drugim co do wielkości zakładem powstającym w Stalowej Woli w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego była Elektrownia Stalowa Wola. Początkowo elektrownia dostarczała energię elektryczną na potrzeby Huty, później w wyniku rozbudowy i modernizacji stała się podstawowym dostawcą energii cieplnej dla przemysłu i okolicznych miast. Przez wiele lat Elektrownia Stalowa Wola funkcjonowała w ramach Zakładów Energetycznych Okręgu Wschodniego jako tzw. Ozet od skrótu Okręgowy Zakład Energetyczny Tarnów, od 1989 roku stała się samodzielnym przedsiębiorstwem państwowym, zaś od 1 października 1996 roku działa jako spółka akcyjna.

W ciągu 60 lat Stalowa Wola z małego przyfabrycznego osiedla urosła do dużego miasta, dziś trzeciego pod względem ludności w województwie podkarpackim. Jest od 1 stycznia 1999 również miastem powiatowym. W skład powiatu wchodzą gminy: Bojanów, Pysznica, Radomyśl nad Sanem, Stalowa Wola, Zaklików i Zaleszany. Na terenie o łącznej powierzchni 83,4 km² zamieszkuje ok. 115 tys. osób.

W 1989 roku miasto zostało odznaczone Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[9].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół Matki Boskiej Szkaplerznej w Rozwadowie

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Wyrzutnia WR-40 Langusta
Haubicoarmata Krab produkowana w Hucie Stalowa Wola
Elektrownia Stalowa Wola od Ul. Grabskiego

Przez większość historii miasta dużymi zakładami pracy były Huta Stalowa Wola SA oraz Elektrownia Stalowa Wola SA. Obie spółki były jednymi z największych obiektów przemysłowych w Polsce. Po trudnym okresie transformacji ustrojowej po roku 1989 powstały nowe zakłady. Jest to np. powstały w 1998 r. ATS Stahlschmidt & Maiworm zatrudniający w 2005 r. prawie 800 pracowników i plasujący się na 403 miejscu[10] Listy 500 gazety "Rzeczpospolita" wobec zatrudniającej podobną liczbę pracowników HSW Huty Stali Jakościowych, plasującej się na pozycji 483[11].HSW w 2012 roku sprzedała firmie LiuGong część cywilną produkującą maszyny budowlane i obecnie produkcją i sprzedaż maszyn budowlanych odbywa się w spółce LiuGong Dressta Machinery, która zatrudnia około 1500 pracowników [12]. Jedną z ważniejszych firm od 2006 roku stało się Tesco, które na początku roku przejęło sklep sieci Julius Meinl, w maju otworzyło hipermarket o pow. 5 tys. m², zatrudniając w nim około 300 osób, a w lipcu kupiło sieć sklepów Leader Price posiadającą w Stalowej Woli swój sklep. Firmy związane z budownictwem, takie jak Mostostal SA, Prefabet, są drugim ważnym elementem gospodarczego pejzażu miasta. 9 września 1997 roku otwarto Specjalną Strefę Ekonomiczną "Euro-Park Wisłosan". Tereny, jakie obejmuje obszar strefy, należą do Huty Stalowa Wola SA, która w wyniku restrukturyzacji dysponowała niewykorzystywanym majątkiem w postaci budynków produkcyjnych, niewykończonych w pełni hal, pomieszczeń magazynowych oraz uzbrojonych działek pod zabudowę przemysłową. Teren strefy w momencie ustanawiania obejmował obszar 215,7 ha. Strefa oferuje udogodnienia podatkowo-finansowe, wysoko wykwalifikowaną kadrę inżynieryjno-techniczną, zaplecze badawczo-naukowe oraz możliwość kooperacji ze spółkami powstałymi w wyniku restrukturyzacji HSW SA Specjalną Strefą Ekonomiczną zarządza Agencja Rozwoju Przemysłu SA, która aktywnie uczestniczy w transformacji państwowych podmiotów gospodarczych. Na terenie HSW został utworzony Inkubator Przedsiębiorczości i Park Technologiczny. Pod tę inwestycję tworzona jest obecnie infrastruktura drogowa.

Stalowowolskie produkty[edytuj | edytuj kod]

  • Maszyny budowlane:
    • Spycharki gąsienicowe
    • Ładowarki kołowe
    • Koparko-ładowarki
    • Kompaktory
    • Układarki rur[13]
  • Wyroby dla wojska:
    • Sprzęt artyleryjski
    • Specjalistyczne Transportery Opancerzone
    • Sprzęt inżynieryjny[14]

Budżet miasta[edytuj | edytuj kod]

Dochody miasta w 2011 wyniosą 211.009.832,72 zł, w tym: dochody bieżące: 150.049.457,64 zł, dochody majątkowe: 60.960.375,08 zł, a wydatki 246.925.978,67 zł. Różnicę stanowić będzie deficyt budżetowy wynoszący 35.916.145,95 zł. Najwięcej do budżetu w 2011 roku trafi z podatków od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nie posiadających osobowości prawnej oraz wydatków związanych z ich poborem – 77 612 029,00 zł. UM w Stalowej Woli poniesie największe nakłady na oświatę i wychowanie, w 2011 roku będzie to kwota 57 164 004,90zł, stanowić to będzie 23,1% wydatków[15]

Przedsiębiorcy działający w podstrefie Stalowa Wola[edytuj | edytuj kod]

Najwyższy budynek mieszkalny w mieście przy ul. Okulickiego
Budynek Straży pożarnej oraz Polimexu Mostostal przy Al. Jana Pawła II
  • ATS Stahlschmidt & Maiworm Sp. z o.o. – produkcja felg aluminiowych
  • HSW Zakład Zespołów Napędowych Sp. z o.o. – producent elementów napędowych, łożysk, kół zębatych
  • ATI ZKM Forging Sp. z o.o. – branża metalowa, producent odkuwek matrycowych dla przemysłu
  • Thoni Alutec Sp. z o.o. – producent odlewów aluminiowych
  • HSW Lorresta Sp. z o.o. – odzyskiwanie materiałów z odpadów (recycling)
  • MCS-METAL CLEANING SERVICE Sp. z o.o. (NiRoVe - Polska Sp. z o.o.) – wyroby metalowe, obróbka metali
  • Uniwheels Production Poland Sp. z o.o. (Rial Aluguss) – producent felg aluminiowych
  • Eurometal S.A. – przetwórstwo aluminium
  • IWAMET Sp. z o.o. – obróbka metali, wyroby metalowe
  • PPHU Domostal s.c. – produkcja elementów metalowych dla przemysłu
  • Zakład Mechaniczny TASTA Sp. z o.o. – obróbka metali
  • Wtór Steel Sp. z o.o. – surowce wtórne - odzysk metali
  • Rakoczy Stal Sp. z o.o. – producent kotłów c.o.[16]
  • BAGPAK POLSKA Sp. z o.o. - producent opakowań z metali
  • Zakład Obróbki i Procesów Specjalnych Sp. z o.o. - obróbka mechaniczna mała i średnia
  • WOBI STAL Sp. z o.o. - wyroby metalowe, spawanie konstrukcji, malowanie wyrobów
  • ARMATOORA S.A. - producent armatury łazienkowej
  • TRYUMF Sp. z o.o. - producent medali, pucharów okolicznościowych
  • Z.P-U. STALWO Wiesław Wojtas - producent konstrukcji metalowych
  • CELL-FAST Sp. z o.o. - producent wyrobów z tworzyw sztucznych m.in. węże ogrodowe
  • Patentus Strefa S.A. - branża metalowa
  • PPH "Cerkamed" - branża stomatologiczna
  • Swedwood Poland Sp. z o.o. - branża drzewna, produkcja elementów do mebli
  • Liugong Machinery (Poland) Sp. z o.o. - produkcja ładowarek i koparek[17]
Muzeum Regionalne w Rozwadowie

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Miejski Dom Kultury

W Stalowej Woli funkcjonują następujące instytucje kultury:

  • Miejski Dom Kultury,
  • Muzeum Regionalne,
  • Muzeum Jana Pawła II
  • Miejska Biblioteka Publiczna im. Melchiora Wańkowicza,
  • Spółdzielczy Dom Kultury,
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st. im. I. J. Paderewskiego.
  • Kino Ballada

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2013[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 63 994 100 33 249 52,0 30 745 48,0
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
775,5 402,9 372,6

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Lista klubów sportowych biorących udział w rozgrywkach ogólnopolskich:

  • Miejskim Klub Tenisowy "Sponsor-Stal"
  • HOVER – Centrum szkolenia i turystyki nurkowej
  • Podkarpackie Centrum Nurkowe FROGMEN
  • Automobilklub Stalowa Wola
  • Miejski Klub Lekkoatletyczny
  • Liga Obrony Kraju
  • Automobilklub Doliny Sanu (sporty samochodowe)

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • LOK Strzelnica sportowa
  • Miejski Stadion Lekkoatletyczny
  • MOSiR Stalowa Wola – Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Stalowej Woli
  • Korty tenisowe
Liceum Ogólnokształcące im. Komisji Edukacji Narodowej

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Media[edytuj | edytuj kod]

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 im. Króla Jana III Sobieskiego

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

  • Stella TVK – telewizja kablowa (nadaje od 27 lipca 2004)
  • DIANA TVK – telewizja kablowa
  • Telewizja Miejska Stalowa Wola – dostępna w Telewizji Kablowej Diana (nadaje od 1995)

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Infrastruktura techniczna[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy Stalowej Woli korzystają z następujących nadajników radiowo-telewizyjnych:

Służba zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Stalowej Woli jest 16 zakładów opieki zdrowotnej, w tym jeden powiatowy szpital specjalistyczny, a także jeden żłobek miejski oraz 32 apteki. Lokalny Informator Medyczny[19].

Prezydenci[edytuj | edytuj kod]

Prezydenci Miasta Stalowej Woli:

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Jelcz M101I na linii 2
Obwodnica, droga krajowa 77

Przez miasto przebiegają szlaki komunikacyjne:

Głównymi arteriami miasta są aleje Jana Pawła II i ulica Podskarpowa.

Przez miasto przebiega również trasa nr IX (tarnobrzesko-niżańska) szlaku architektury drewnianej obejmująca kościół pw. św. Floriana.

  • Także PKS-em w Stalowej Woli możemy wyruszyć do większości najważniejszych miast w Polsce, ale również na trasy międzynarodowe (Biuro Podróży "Komfort" PKS).

Stalowa Wola jest punktem początkowym dwóch szlaków rowerowych:[potrzebne źródło]

Orientacyjne odległości ze Stalowej Woli[potrzebne źródło][edytuj | edytuj kod]

Miasto Odległość
Tarnobrzeg 30 km
Sandomierz 30 km
Rzeszów 70 km
Lublin 100 km
Przemyśl 115 km
Kielce 120 km
Miasto Odległość
Tarnów 120 km
Medyka 125 km
Radom 145 km
Barwinek 160 km
Kraków 185 km
Lwów 205 km
Miasto Odległość
Warszawa 245 km
Katowice 260 km
Łódź 270 km
Wrocław 460 km
Poznań 475 km
Gdańsk 575 km
Zajazd Sezam

Lotnisko[edytuj | edytuj kod]

Ok. 7 km na północny zachód od miasta leży lotnisko Stalowa Wola-Turbia.

Baza hotelowa[edytuj | edytuj kod]

  • Hotel Stal
  • Hotel Hutnik
  • Hotel Metalowiec
  • Zajazd Sezam
  • Dwór Olimp
  • Dwór Ordynata

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Konkatedra, bazylika mniejsza

Katolicyzm

Stalowa Wola ma 8 parafii, należących do dekanatu Stalowa Wola.

Protestantyzm

Restoracjonizm

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimerz Bobiński: Centralny Okręg Przemysłowy: Przyczyny powstania i warunki rozwoju. Warszawa: Z. Kozierkiewicz, 1939.
  • Marek Adam Stańkowski: Stalowa Wola. Marek Myśliwiec (zdjęcia). Rzeszów: Libra, 2008. ISBN 978-83-89183-32-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]