Waffen-SS

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Waffen-SS
Logo-WaffenSS.jpg
Emblemat Waffen SS
Historia
Państwo  III Rzesza
Sformowanie maj 1940
Patron Reichsführer-SS Heinrich Himmler
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe

Waffen-SS (niem. Zbrojne SS) – zbrojne oddziały niemieckiej nazistowskiej formacji paramilitarnej Schutzstaffel (niem. eskadra ochronna), znane również pod skrótem SS.

Narodziny wojsk SS[edytuj | edytuj kod]

Formacje Waffen-SS powstały w maju 1940 roku. Ten podpis jest mylący także z tego powodu, że na zdjęciu przedstawiony jest pododdział artylerii konnej, a nie kawalerii.
Lekkie działo piechoty z jednostki kawalerii Waffen-SS podczas kampanii wrześniowej w 1939 roku.

Głównym motywem tworzenia wojsk Waffen-SS był ich ochotniczy charakter. Dzięki temu można było powoływać do wojska Volksdeutschów czyli Niemców nie będących obywatelami niemieckiego państwa w chwili wybuchu wojny jak również ochotników z państw sojuszniczych czy okupowanych. Przykładem może być kariera Arthura Phlepsa, obywatela Rumunii, który został karnie usunięty z wojska za publiczną obrazę króla. Phleps został przyjęty do Waffen-SS i dowodził dywizją. Aby ułatwić wstępowanie niemieckich ochotników do Waffen-SS, obniżono wiek kandydata do lat 17 podczas gdy poborowi do armii regularnej (Wehrmacht) musieli ukończyć 18 lat. Prekursorem formacji wojskowych SS był powołany w 1923 roku elitarny oddział szturmowy Stosstrup "Hitler". SS, czyli Schutzstaffeln der NSDAP (dosłownie: eskadry ochronne NSDAP). Waffen-SS zostało powołane do życia 9 listopada 1933[1] roku. Do 1934 roku było formalnie częścią SA Ernsta Rohma, miało podobną strukturę i takie same stopnie służbowe. Zadaniem nowej organizacji była ochrona wyższych funkcjonariuszy NSDAP oraz zebrań i większych zgromadzeń partyjnych. Od 1929 roku na czele SS stał Heinrich Himmler, wówczas jeszcze niewiele znaczący członek partii narodowosocjalistycznej. To za jego poleceniem SS z małej, 300-osobowej organizacji ochronnej rozrosła się tak, że później stała się nieformalnym "państwem w państwie" w strukturze władzy III Rzeszy. Ambicję jej przywódcy stanowiło stworzenie własnych, prywatnych sił zbrojnych, czego zalążkiem był elitarny oddział przybocznej gwardii ochronnej Hitlera, Leibstandarte Adolf Hitler.

Dwiema następnymi formacjami, które przyczyniły się do powstania struktur wojskowych SS, były jednostki Totenkopf, tzw. oddziały trupiej główki, (SS-Totenkopfverbände, w skrócie SS-TV), oraz oddziały dyspozycyjne SS (SS-Verfügungstruppe, w skrócie SS-VT). Pierwsza skupiała załogi oddziałów wartowniczych rozbudowywanych obozów koncentracyjnych. Druga stanowiła zorganizowaną i wyszkoloną na sposób wojskowy rezerwę sił policyjnych, przeznaczoną do zapewniania bezpieczeństwa wewnętrznego w Niemczech. Po 1933 roku doszło do podziału jednostek SS na tzw. aktywne SS, w których skład oprócz wymienionych trzech formacji weszła jeszcze służba bezpieczeństwa (Sicherheitsdienst, w skrócie SD) oraz instytucje centralne SS. Cała reszta członków SS (organizacja ta w grudniu 1938 roku liczyła już ponad 226 tys. członków) wchodziła w skład Allgemeine SS (Powszechne SS), które miało pełnić funkcję rezerwy dla powyższych formacji. Po rozpoczęciu II wojny światowej Allgemeine SS tworzyło rodzaj policji pomocniczej.

Przed wybuchem wojny charakter najbliższy wojskowemu miał oddział SS-Verfügungstruppen. Ich członkowie nosili mundury polowe zbliżone krojem do używanych przez Wehrmacht. W 1940 roku wszystkie trzy oddziały SS powiększono do rozmiarów pułków. Wyposażono je w ciężki sprzęt bojowy, a w ich składzie pojawiły się min. jednostki artylerii, saperów czy łączności. Oprócz szkolenia indywidualnego poświęcono też więcej czasu na potrzeby wyszkolenia taktycznego całych jednostek. To wszystko odróżniało oddziały SS od typowych formacji policyjnych, czyniło je jednostkami zdolnymi do działań wojskowych. W 1938 roku Hitler zdecydował: "Aktywne SS oraz Allgemeine SS nie wchodzą w skład Wehrmachtu ani policji. Jest to stała jednostka militarna wyłącznie do mojej dyspozycji." We wrześniu 1939 roku na terytorium Polski w towarzystwie regularnej armii niemieckiej wkroczyły następujące jednostki SS: "Leibstandarte SS Adolf Hitler" (LSSAH), SS-Verfügungstruppen (SS-VT) oraz SS-Totenkopfverbände (SS-TV). W Polsce esesmani walczyli ze zmiennym szczęściem. Pułk Leibstandarte odniósł wiele sukcesów, ale na przykład przydatność w walce pułku SS-VT została podana w wątpliwość (zwłaszcza po klęsce i niemal całkowitym zniszczeniu przez wojsko polskie elitarnego pułku SS Germania, wchodzącego w skład SS-VT). Jedną z przyczyn niepowodzenia pułku Germania było użycie jej oddziałów w rozproszeniu. Ponadto możliwe, że powodem zniszczenia tego oddziału było celowe działanie dowództwa Wehrmachtu[potrzebne źródło] (w tym czasie oddziały SS nie miały jeszcze własnego, jednolitego dowództwa i podlegały dowództwu regularnej armii). Nie jest tajemnicą, że zazdrośni generałowie Wehrmachtu postrzegali elitarne siły SS bardziej jako konkurencję niż wsparcie podczas działań wojennych. Taki stan rzeczy utrzymał się właściwie aż do końca wojny, choć później nastawienie dowództwa względem oddziałów SS ulegało zmianie pod wpływem informacji o ich niezwykłej waleczności i tego, iż siły SS potrafiły niejednokrotnie wygrywać bitwy w pojedynkę i często ratować Wehrmacht w sytuacjach niemal beznadziejnych, co w ostatnich latach wojny stało się niemal normą.

Krytyka, której poddano pułk SS-Verfügungstruppen spowodowała, iż jesienią 1939 roku na rozkaz Hitlera, Himmler nakazał połączyć pojedyncze pułki SS: Deutschland, odbudowany pułk Germania oraz stworzony z austriackich rekrutów pułk Der Führer, by w ten sposób utworzyć dywizję zmotoryzowaną o nazwie SS-Verfügungsdivision (od lutego 1941 roku SS-Division Reich), która w 1940 roku wzięła udział w walkach we Francji. W uznaniu zasług podczas walk w Polsce oddział Leibstandarte Adolf Hitler został rozbudowany tak, że powstał w pełni zmotoryzowany pułk piechoty. Tymczasem pułk Totenkopf, który podczas kampanii w Polsce dał się poznać jako jednostka niezwykle waleczna, ale bezlitosna, podobnie jak oddział SS-VT, został połączony z kilku pułków SS: SS-Heimwehr Danzig, SS-Wachsturmbann Eimann czy batalionu Totenkopfstandarte oraz nowych, młodych rekrutów z Allgemeine SS i policji. Zostali oni poddani normalnemu przeszkoleniu wojskowemu. W ten sposób stworzono całkiem nową jednostkę bojową o nazwie SS-Totenkopf Division. 1 Stycznia 1940 roku Heinrich Himmler nadał wszystkim formacjom, wchodzącym dotąd w skład tzw. aktywnej SS, nową jednolitą nazwę – Waffen SS.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Inspekcja 2 Dywizji Pancernej SS Das Reich, ZSRR 1942 r.

Oddziały zostały utworzone w maju 1940 rozkazem Himmlera, ale już wcześniej istniało kilka elitarnych pułków funkcjonujących w ramach SS (SS-Verfügungstruppen, SS-VT), które walczyły w kampanii wrześniowej. Służyło w nich 18 tysięcy żołnierzy. Przed kampanią we Francji postanowiono rozbudować Waffen-SS do czterech dywizji. W czerwcu 1941 roku formację tę tworzyły 4 dywizje i wiele samodzielnych brygad. Służyło w nich łącznie 220 tys. żołnierzy.

Po ataku na ZSRR doceniono bitność esesmanów i zaczęto tworzyć kolejne dywizje, w tym z ochotników z innych państw, np. z Norwegii, Danii, Holandii, Belgii, Łotwy i Estonii. Z czasem powstały jednostki bośniackie, ukraińskie i inne. Pod dowództwem Waffen-SS walczył również korpus kozacki[2].

Gwałtowny rozwój jednostek Waffen-SS nastąpił po 20 lipca 1944, kiedy to Heinrich Himmler objął stanowisko szefa Ersatzheer (służb mobilizacyjnych i szkoleniowych). Wtedy nowe dywizje pancerne i zmotoryzowane były tworzone wyłącznie w ramach Waffen-SS. W grudniu 1944 Waffen-SS osiągnęło szczyt swojego rozwoju. W jego skład wchodziło 38 dywizji (niektóre nie w pełni skompletowane), około 15 brygad i mnóstwo mniejszych jednostek, w których służyło aż 950 tys. żołnierzy, z czego Niemcy stanowili niewiele ponad jedną trzecią (nie licząc volksdeutschów). Waffen-SS miało także sztab armii (6 Armia Pancerna SS) i 16 sztabów korpusów[2].

W końcowej fazie wojny kilka elitarnych dywizji Waffen-SS (m.in. Leibstandarte SS Adolf Hitler, Totenkopf, Wiking, Das Reich, Hohenstaufen, Hitlerjugend, Nederland) było najlepiej wyposażonymi i najbitniejszymi oddziałami armii niemieckiej.

Ponosząc ogromne straty (w kwietniu 1945 było już tylko 580 tys. żołnierzy), oddziały Waffen-SS walczyły do końca wojny. Mają na koncie wiele zbrodni, z których większość popełniły na froncie wschodnim. Jako część SS, Waffen-SS zostało uznane przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze za organizację zbrodniczą.

Z powodu odrębnej struktury dowodzenia i własnych służb łączności oddziały Waffen-SS miały trudności z bliską współpracą z wykonującymi te same zadania oddziałami Wehrmachtu. Kultywujący pruską tradycję oficerowie Wehrmachtu żywili szczerą pogardę do swoich odpowiedników z Waffen-SS, gdyż zgodnie z prawdą twierdzili, że kariera kadry Waffen-SS zależała od ich "zapału ideologicznego", a nie od ich zdolności dowodzenia na polu bitwy. Fakt, że oddziały Waffen-SS były faworyzowane przez Hitlera i innych funkcjonariuszy NSDAP podczas decydowania o przydziałach sprzętu i rekrutów, także wpływał negatywnie na współpracę między Waffen-SS a Wehrmachtem, który uważał, że wykorzystałby te środki w znacznie bardziej efektywny sposób.

Dużą rolę w kreacji legendy Waffen-SS miała również oficjalna propaganda hitlerowska.

Pochodzenie cudzoziemskich żołnierzy Waffen-SS[edytuj | edytuj kod]

Kraj pochodzenia Liczba Jednostki Narodowość
Albania 3 tys. 21 DGór Albańczycy
Belgia 23 tys. 5 DPanc, 27 DGrenPanc Flamandowie
15 tys. 5 DPanc, 28 DGren Walonowie
Wielka Brytania 50 Wolny Korpus Brytyjski Brytyjczycy
Bułgaria 600-1000 SS Panzer Zerstörer Regiment (bułgarski) Bułgarzy
Chorwacja 30 tys. 7 DGór, 13DGór, 23 DGór Chorwaci, Bośniacy
Dania 10 tys. Freikorps Danmark, 5 DPanc, 11 DGrenPanc Duńczycy
Indie 3500 Wolny Legion Hinduski Hindusi
Estonia 20 tys. 20 DGren Estończycy
Finlandia 1000 Fiński Batalion Ochotniczy Finowie
Węgry 15 tys. (?) 22 DKaw, 25 DGren, 26 DGren Węgrzy
Łotwa 39 tys. 15 DGren, 19 DGren Łotysze
Holandia 50 tys. 5 DPanc, 23 DGrenPanc, 34 DGren Holendrzy
Norwegia 6 tys. Ochotniczy Legion Norweski, 5 DPanc, 11 DGrenPanc Norwegowie
Francja 8 tys. 33 DGren Francuzi
Włochy 20 tys. 29 DGren Włosi
Ukraina (Galicja) 25 tys. 14 DGren Ukraińcy[3]
ZSRR 12 tys. 29 DGren, 30 Dywizja Grenadierów SS (2 rosyjska), 30 Dywizja Grenadierów SS (1 białoruska) Rosjanie, Białorusini
40-50 tys. (?) XV Kozacki Korpus Kawalerii SS Kozacy
8 tys. 1 Tatarska Brygada Górska SS, Wschodnioturecki Związek Bojowy Waffen-SS Tatarzy, Azerowie, Turkmeni, Kirgizi, Uzbecy
Rumunia 3 tys. 103. Pułk Niszczycieli Czołgów Rumuni
Serbia 15 tys. 7 DGór, 21 DGór, Serbski Korpus Ochotniczy Serbowie, Albańczycy
Hiszpania 1000 101 hiszpańska kompania ochotnicza SS, 3 kompania 1 batalionu 28DGren Hiszpanie
Szwecja 100-130 5 DPanc, 11DGrenPanc Szwedzi
Szwajcaria 700-800 5 DPanc, 11DGrenPanc niemieckojęzyczni Szwajcarzy

Oprócz tego w Waffen-SS służyli w niewielkiej liczbie: Słoweńcy, Grecy, Czesi, Litwini, Słowacy oraz Luksemburczycy. Dane nie obejmują kilkudziesięciu tysięcy volksdeutschów – z terytorium Polski w granicach z 1939[2].

Związki taktyczne[edytuj | edytuj kod]

Dywizje[edytuj | edytuj kod]

Inne oddziały[edytuj | edytuj kod]

Niektóre ze zbrodni Waffen-SS[edytuj | edytuj kod]

Waffen-SS po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Weterani Waffen-SS zorganizowali się po wojnie w związku tradycji Hilfsgemeinschaft auf Gegenseitigkeit der ehemaligen Angehörigen der Waffen-SS (HIAG), który do połowy lat 70. miał wpływy w organizacjach Bundeswehry oraz w partiach politycznych Niemiec[12] Dopiero na początku lat 80. partie polityczne zaczęły się dystansować, CDU zakończyła swoją współpracę. Związek federalny rozwiązał się w 1992, znalazłszy się pod obserwacją Federalnego Urzędu Ochrony Konstytucji w związku z podejrzeniem współpracy z organizacjami neonazistowskimi.

Ukraińscy weterani SS zostali upamiętnieni w swoim kraju, gdzie we Lwowie powstał pomnik upamiętniający żołnierzy 14 Dywizji Grenadierów SS, a jedną z ulic Tarnopola nazwano imieniem tej jednostki.

Podobna tendencja do gloryfikacji Waffen-SS jako oddziałów walczących z radzieckim okupantem występuje też na Łotwie.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Zachowany napis Waffen SS na framudze drzwi wejściowych Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

Przypisy

  1. Flaherty T. H.: The Third Reich: The SS. Time-Life, 2004, s. 144. ISBN 1-84447-073-3.
  2. 2,0 2,1 2,2 David Miller: Fighting Men of World War II: Axis Forces: Units, Equipment & Weapons. New York: Chartwell Books, s. 184-193. ISBN 978-0-7858-2815-0.
  3. Ukraińcy służyli również w dywizjach : SS Leibstandarte SS Adolf Hitler, SS Totenkopf, SS Wiking, SS Hohenstaufen, SS Frundsberg, SS Reichsführer SS, SS Maria Theresia, SS (1 białoruska), SS Dirlewanger, SS (1 rosyjska)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Aleksander Lasik: Sztafety Ochronne w systemie niemieckich obozów koncentracyjnych. Oświęcim: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, 2007, s. 170, 172, 176, 180, 186. ISBN 978-83-60210-32-1.
  5. Chronology of the development of facism and the anti-facist struggle of the peoples of Jugoslavia 1941-1945
  6. Ryszard Majewski: Waffen SS. Mity i rzeczywistość. Wrocław: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983, s. 247. ISBN 83-03-00102-7.
  7. Apoloniusz Zawilski: Polskie fronty. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen, 1996, s. 463 (tom2). ISBN 83-86857-23-4.
  8. Źródło: Grzelak, Stańczyk, Zwoliński: Armia Berlinga i Żymierskiego, Warszawa, 2002, ISBN 83-88973-27-4
  9. Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1988, s. 531 (tom 3). ISBN 83-11-07038-5.
  10. 10,0 10,1 Szymon Datner: Zbrodnie Wehrmachtu na jeńcach wojennych w II wojnie światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1961, s. 75.
  11. Tadeusz Cyprian, Jerzy Sawicki: Ludzie i sprawy Norymbergi. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1967, s. 324.
  12. Karsten Wilke:Verband der Unbelehrbaren?

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]