Tarnobrzeg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tarnobrzeg
Ratusz w Tarnobrzegu
Ratusz w Tarnobrzegu
Herb Flaga
Herb Tarnobrzega Flaga Tarnobrzega
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat miasto na prawach powiatu
Data założenia 1593
Prawa miejskie 1593
Prezydent Grzegorz Kiełb
Powierzchnia 85,4[1] km²
Wysokość ok. 160 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

48 558[2]
570 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 15
Kod pocztowy 39-400 do 39-407
Tablice rejestracyjne RT
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Tarnobrzeg
Tarnobrzeg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tarnobrzeg
Tarnobrzeg
Ziemia 50°34′22″N 21°40′43″E/50,572778 21,678611
TERC
(TERYT)
1864011
Urząd miejski
Kościuszki 32
39-400 Tarnobrzeg
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Tarnobrzeg w Wikisłowniku
Strona internetowa

Tarnobrzegmiasto na prawach powiatu w województwie podkarpackim. Siedziba władz powiatu tarnobrzeskiego w latach 1867-1975 oraz od 1999. Siedziba władz województwa tarnobrzeskiego w latach 1975-1998. W latach 1973-1976 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Tarnobrzeg. Do niedawna[do kiedy?] największy w Polsce ośrodek wydobycia i przetwórstwa siarki[3][4].

Tarnobrzeg leży na prawym brzegu Wisły, na pograniczu Równiny Tarnobrzeskiej i Niziny Nadwiślańskiej[5]. Administracyjnie graniczy bezpośrednio z Sandomierzem[6]. Historycznie położony jest w Małopolsce. Leżał w ziemi sandomierskiej. W wyniku rozbiorów związany z Galicją, w tym czasie administracyjnie przynależał do województwa lwowskiego. Przynależność tę zachowano w II Rzeczypospolitej. Podział ten utrzymuje się do dziś i Tarnobrzeg związany jest administracyjnie z województwem ze stolicą w Rzeszowie[7].

Założony w 1593 roku przez Tarnowskich[8], był ośrodkiem handlu i rzemiosła. Znany jako ośrodek kultu maryjnego. Zniszczony w czasie najazdu szwedzkiego podupadł i rozwinął się dopiero po II wojnie światowej. Wtedy to stał się centrum Tarnobrzeskiego Zagłębia Siarkowego oraz wykształconego na nim Tarnobrzeskiego Okręgu Przemysłowego. Obecnie kopalnia została zasypana i zabezpieczona, a zakłady przemysłowe są w fazie likwidacji, częściowo zamienione na specjalną strefę ekonomiczną. Natomiast w miejscu dawnego zagłębia utworzono Jezioro Tarnobrzeskie.

Według raportu Głównego Urzędu Statystycznego „Trwanie życia” z 2012 roku, Tarnobrzeg zajmuje 1 miejsce w kraju pod względem średniej długości życia kobiet (82,7) oraz 4 pod względem średniej długości życia mężczyzn (75,5)[9].

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta Tarnobrzega nawiązuje do rodziny szlacheckiej, która to ufundowała miasto – Tarnowskich. Nazwa Tarnobrzeg przeważyła nad innymi proponowanymi nazwami: „Tarnodwór”, „Nowo Dwór” czy „Nowy Tarnów”. W czasach PRL, w ramach deburżuaizacji próbowano przeforsować fałszywą tezę, iż nazwa Tarnobrzeg związana jest z tarniną, która porastała brzeg Wisły[10]. Teza ta nie miała żadnego uzasadnienia logicznego i była próbą przekłamania historii. Fakt pochodzenia nazwy Tarnobrzeg od rodu Tarnowskich, jest w tym momencie bezsporny. Podobne nazwy nosiły inne miasta założone przez rodzinę Tarnowskich, np.: Tarnogród, Tarnopol. Sam Tarnobrzeg miał zastąpić Tarnowskim utracony wcześniej Tarnów.

Nazwa użyta w akcie lokacyjnym „Tarnobrzeg”, nie przyjęła się wśród mieszkańców. Miasto założone na prawie magdeburskim, było de facto przysiółkiem magnackiej siedziby Tarnowskich – Dzikowa. Znacznie starsza, ludniejsza i ważniejsza administracyjnie była też inna pobliska osada – Miechocin. Aż do XX wieku to te dwie nazwy przeważają w powszechnym użyciu miast nazwy Tarnobrzeg. Obraz z sanktuarium tarnobrzeskiego nosi nazwę Matki Bożej Dzikowskiej, konfederacja zawiązana w Tarnobrzegu określana jest jako dzikowska, a zjazd Stronnictwa Demokratycznego z 1927 roku nosi nazwę dzikowskiego. Początkowo znacznie ludniejszy i spełniający ważne funkcje administracyjne był Miechocin. W czasach piastowskich był siedzibą najmniejszej podstawowej jednostki administracyjnej – opola. Kościół w Miechocinie był siedzibą archidekanatu i aż do 1922 roku był siedzibą jedynej parafii tarnobrzeskiej.

Miasto z nazwy „Tarnobrzeg” funkcjonuje w powszechnej świadomości i jako jednostka administracyjna dopiero od XIX wieku. Wtedy to staje się siedzibą powiatu oraz powstaje stacja kolejowa – Tarnobrzeg. W 1918 roku powstałe samozwańcze państwo nosi nazwę Republiki Tarnobrzeskiej. Odrodzona II Rzeczpospolita pozostawia Tarnobrzeg siedzibą powiatu. Po odkryciu siarki w pobliskim Machowie, Jeziórku i Grębowie Tarnobrzeg szybko się rozwija oraz staje się siedzibą województwa, które nosi nazwę tarnobrzeskiego. Nawet Matka Boża Dzikowska zaczyna być nazywana Matką Bożą Tarnobrzeską.

Obecnie Tarnobrzeg jest jednym z większych obszarowo miast, a jego granice sięgają Sandomierza. Odległość od południowych do północnych granic miasta to ok. 20 km. Nazwa Tarnobrzeg, początkowo ograniczona do pl. Bartosza Głowackiego, zdecydowanie wyparła inne historyczne odrębne jednostki takie jak Dzików, Machów, Wielowieś, Miechocin, Sielec, Podłęże, Sobów, Mokrzyszów. Wszystkie one są teraz integralną częścią rozszerzonego administracyjnie miasta.

Jikov[edytuj | edytuj kod]

Tarnobrzeg w języku jidysz, דזיקאוו, czyli Jikov (Dzhikov), miasto Tarnobrzeg przez Żydów utożsamiane było z Dzikowem.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Tarnobrzeg leży w Kotlinie Sandomierskiej na Podkarpaciu Północnym.

Dominują gleby bielicowe, na terenach nabrzeżnych mady rzeczne oraz piaszczyste brzegi. Dużo gruntów zostało zalesionych. W rejonie Tarnobrzega jest wiele lasów wchodzących w skład Puszczy Sandomierskiej. Głównymi drzewami są: sosna zwyczajna, dąb szypułkowy, olsza czarna, buk i brzoza.

Administracyjne osiedla Tarnobrzega

Osiedla Tarnobrzega[edytuj | edytuj kod]

Tarnobrzeg podzielony jest na 15 osiedli będących jednostkę pomocniczą gminy. Potocznie, jak i w mediach, używa się zamiennie sformułowania „dzielnica”. Administracyjne osiedla nawiązują do dawnych, historycznych odrębnych jednostek (gmin, wiosek, osad). Większość z nich przyłączona została w 1976 r. Tarnobrzeg stał się wtedy jednym z większych miast Polski pod względem zasięgu terytorialnego. Nienaturalne rozszerzenie granic miasta związane było z silną rozbudową przemysłu siarkowego, powstawaniem nowych osiedli mieszkaniowych oraz ustanowieniem stolicy nowo powstałego województwa. Powody rozszerzenia należy upatrywać w prognozach związanych z rokiem 2000, szacowano wtedy, że miasto przekroczy 100 tys. mieszkańców oraz utworzy z Sandomierzem konurbację. Kolejnym powodem była chęć zmniejszenia dysproporcji pomiędzy ówcześnie 40-tysięczną Stalową Wolą a 26-tysięcznym Tarnobrzegiem – stolicą województwa[11]. Ustanowiony w 1976 r. zasięg administracyjny prawie w całości pokrywa się z dawnymi posiadłościami rodu Tarnowskich (wyjątek stanowi Trześń, która to znalazła się w gminie Gorzyce).

Lista osiedli powołanych na podstawie uchwał Rady Miasta: Dzików, Miechocin, Mokrzyszów, Nagnajów, Ocice, Piastów, Przywiśle, Serbinów, Siarkowiec, Sielec, Sobów, Stare Miasto, Wielopole, Wielowieś, Zakrzów. Lista pozostałych jednostek urbanistycznych znajduje się w haśle Osiedla Tarnobrzega.

Tarnobrzeg – centrum

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Tarnobrzega.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Wydobywanie siarki[edytuj | edytuj kod]

Tarnobrzeg był centrum wydobywania i przetwarzania siarki i kwasu siarkowego (zobacz: „Siarkopol”), lecz zamknięto wszystkie kopalnie siarki, kiedy stało się to ekonomicznie nieopłacalne. Najpierw została zamknięta kopalnia w Piasecznie, następnie kopalnia Machów (po 40 latach wydobywania siarki – kopalnia Machów była największą odkrywkową kopalnią siarki w Europie), a na końcu, w latach 90., kopalnia Jeziórko. Ta ostatnia była eksploatowana nieco dłużej, gdyż stosowano tam nowocześniejsze metody wydobycia siarki (metodą podziemnego wytopu), co ograniczało liczbę potrzebnych ludzi do pracy i skutkowało przez długi czas rentownością produkcji. Obecnie kopalnie Machów i Piaseczno zalewane są przez wodę z Wisły i tworzone są tam sztuczne zbiorniki. Od lat 90. XX wieku na terenach zakładów Siarkopol działa Tarnobrzeska Specjalna Strefa Ekonomiczna.

Realizowane i przygotowywane inwestycje w Tarnobrzegu[edytuj | edytuj kod]

  • budowa nowego wiaduktu, nad przejazdem kolejowym na os. Mokrzyszów i powstającą obwodnicą
  • budowa restauracji typu fast-food, McDonald’s razem z McDrive na rogu skrzyżowań ulic Sikorskiego i Wiejskiej
  • renowacja Zamku Dzikowskiego
  • renowacja Szkoły Podstawowej nr 10 (elewacja, oraz budowa boiska Orlik na jej terenie)
  • budowa dwóch rond na skrzyżowaniach ulic: Niepodległości, Mickiewicza, Szpitalnej oraz: Szerokiej, Piłsudskiego i Targowej.

Budownictwo[edytuj | edytuj kod]

Współczesna architektura Tarnobrzega
Sąd Okręgowy i Rejonowy, Prokuratura Okręgowa i Rejonowa w Tarnobrzegu
Sąd Okręgowy i Rejonowy, Prokuratura Okręgowa i Rejonowa w Tarnobrzegu

Niewielkie Stare Miasto składa się z kamienic skupionych wokół rynku. Pozostała część miasta (ponad 80%) powstała już po II wojnie światowej. Wraz z pojawieniem się przemysłu siarkowego masowo budowano osiedla mieszkalne (przeważnie w technologii wielkiej płyty), a także różnorakie obiekty: stadion, sąd okręgowy, halę OSiR. W Tarnobrzegu zbudowano także ponad 8-kondygnacyjne budynki mieszkalne z wielkiej płyty. Obecnie, poprzez zalanie wyrobiska po kopalni Machów, władze miasta starają zmienić wizerunek Tarnobrzega z „przemysłowego blokowiska” na nowoczesny ośrodek turystyczny.

Bezrobocie[edytuj | edytuj kod]

Bezrobocie Tarnobrzeg.png

Poniższy wykres przedstawia bezrobocie w Tarnobrzegu na tle bezrobocia w Polsce oraz województwie Podkarpackim[13].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Tarnobrzegu jest 14 przedszkoli, 10 szkół podstawowych, 6 gimnazjów, 12 szkół ponadgimnazjalnych oraz 3 szkoły wyższe: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. prof. Stanisława Tarnowskiego w Tarnobrzegu powstała w 2001 roku (kształcąca na kierunkach humanistycznych na poziomie licencjackim), Wyższa Szkoła Handlowa im. B. Markowskiego – Zamiejscowy Wydział Nauk Ekonomicznych w Tarnobrzegu (powstał w 2003 roku) – specjalizujący się w kształceniu w zakresie ekonomii na poziomie licencjackim, inżynierskim oraz magisterskim, a także w zakresie stosunków międzynarodowych i bezpieczeństwa na poziomie licencjackim i inżynierskim oraz Zespół Kolegiów Nauczycielskich w Tarnobrzegu – powstały w 1991 r. – kształcący studentów w zakresie filologii angielskiej oraz niemieckiej na poziomie licencjackim.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Transport publiczny[edytuj | edytuj kod]

  • PKP. Dworzec PKP znajduje się przy ulicy Dworcowej.
  • PKS. Dworzec PKS znajduje się przy ulicy Mickiewicza PKS Tarnobrzeg Sp z o.o.
  • Miejska Komunikacja Samochodowa MKS Tarnobrzeg. Firma obsługuje linie nr 11 (trasę Tarnobrzeg – Sandomierz). Zajezdnia autobusowa znajduje się przy ulicy Zwierzynieckiej.
  • Firma przewozowa POLKAR świadcząca usługi MKS na terenie miasta od czerwca 2013 roku. Firma obsługuje 12 linii. Zajezdnia znajduje się przy WORD-zie w Tarnobrzegu.
  • Prywatni przewoźnicy – świadczący usługi na terenie miasta i okolic.

Drogi w Tarnobrzegu[edytuj | edytuj kod]

Tarnobrzeg przecinają dwie drogi wojewódzkie nr DW723 i DW871 (do niedawna droga krajowa nr 84). Przez część miasta przebiega także droga krajowa nr 9. Obecnie planowana jest budowa obwodnicy Tarnobrzega. Główne ulice Tarnobrzega to: Wisłostrada, Sienkiewicza, Sikorskiego, Warszawska, Mickiewicza, Orląt Lwowskich, Litewska (d. Bema), Kopernika oraz Kwiatkowskiego.

Niesakralne zabytki Tarnobrzega
Neobarokowy Zamek Dzikowski wraz zespołem pałacowo-parkowo-ogrodowym w Dzikowie
Neobarokowy Zamek Dzikowski wraz zespołem pałacowo-parkowo-ogrodowym w Dzikowie

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zabytki Tarnobrzega.

Przez Tarnobrzeg przebiega jedna z tras Szlaku Architektury Drewnianej[14] województwa podkarpackiego. Od 2007 r. także Szlak Chasydzki[15][16]. Z Tarnobrzega można alternatywnie rozpocząć Małopolską Drogę św. Jakuba, której nieprzerwany szlak prowadzi przez całą Europę do Santiago de Compostela.

W bezpośrednim sąsiedztwie Tarnobrzega znajdują się: Sandomierz, Koprzywnica (obie miejscowości znane choćby z przebiegającego przez nie Szlaku Cysterskiego), Ujazd z Krzyżtoporem, Klimontów oraz oddalony o ok. 14 km Baranów Sandomierski (do Baranowa prowadzi zielony szlak PTTK Sandomierz – Majdan Królewski).

Najważniejsze atrakcje turystyczne Tarnobrzega
Miejsce: Administracyjne Osiedle: Ważne informacje: Uwagi:
Barokowy kościół i klasztor Dominikanów z końca XVII wieku Stare Miasto Sanktuarium Matki Bożej Dzikowskiej (Tarnobrzeskiej), pierwszy punkt Tarnobrzeskiej Drogi św. Jakuba kościół otwarty w godzinach 6.00 – 19.00
Kaplica i klasztor Dominikanek wraz z kościołem św. Gertrudy i św. Michała z połowy XIX wieku Wielowieś przy klasztorze dominikanek znajduje się grób założycielki zgromadzenia służebnicy bożej Matki Kolumby Białeckiej prace konserwatorskie wewnątrz kościoła
Pałac Tarnowskich w Dzikowie wraz z kompleksem parkowo – ogrodowym Stare Miasto obecnie trwają prace nad przeniesieniem tam Muzeum Historycznego Miasta Tarnobrzega gruntowne prace konserwatorskie i remontowe, możliwe zwiedzanie piwnic
Nowy cmentarz żydowski Serbinów założony w 1930 roku, z zabytkowym Ohelem
Synagoga wybudowana w miejscu Starej synagogi Stare Miasto obecnie Miejska Biblioteka Publiczna
Gotycki kościół św. Marii Magdaleny z XIV wieku Miechocin zamknięty poza godzinami nabożeństw
neogotycki Pałac Myśliwski (Szindlerów) Mokrzyszów obecnie zaadaptowany pod potrzeby Centrum Kształcenia Nauczycieli
Kościół M.B. Nieustającej Pomocy Serbinów liczne relikwie świętych i błogosławionych katolickich, monumentalny mozaikowy ołtarz Kaplica Wieczystej Adoracji czynna całą dobę, górny kościół otwarty w godzinach nabożeństw
klasycystyczny Dwór Padewiczów Nagnajów położony tuż przy Wisłostradzie
Las Zwierzyniecki Serbinów pozostałość Puszczy Sandomierskiej
Zalew Machowski Nagnajów/Miechocin sztuczny zbiornik powstały na terenach dawnej kopalni siarki, położony tuż przy Wisłostradzie otwarty w 2010

Kultura[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Kultura w Tarnobrzegu.

Tarnobrzeg posiada sieć instytucji z dziedziny kultury. Tworzą ją m.in.: sieć bibliotek publicznych, biblioteki parafialne (klasztorna OO. Dominikanów, parafii serbinowskiej) i biblioteki szkolne (w tym uczelni wyższych). Główne życie miasta skupione jest w Tarnobrzeskim Domu Kultury (dawna nazwa Wojewódzki Dom Kultury). W nim odbywają się spektakle teatralne (w tym Barbórkowa Drama Teatralna) oraz projekcje filmowe. 8 stycznia 2008 roku zamknięto Kino Wisła[17] spełniające dotychczas tę funkcję. Amatorskie życie kulturalne skupia także Środowiskowy Dom Kultury[18] działający przy Tarnobrzeskiej Spółdzielni Mieszkaniowej oraz grupy teatralne i muzyczne powstałe na Serbinowie przy tamtejszej parafii[19]. Wymienione ośrodki w przeważającej mierze organizują zajęcia dla dzieci i młodzieży. Sporadycznie koncerty muzyki poważnej organizuje Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega.

Imprezy cykliczne[edytuj | edytuj kod]

Media[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Tenisistki stołowe KTS Zamek Tarnobrzeg podczas prezentacji zespołu w sezonie 2011/2012.
  • Siarka Tarnobrzeg – klub piłkarski[35] i koszykarski[36]
  • Klub Tenisa Stołowego Zamek – SPAR Tarnobrzeg – 23-krotny drużynowy mistrz Polski w tenisie stołowym kobiet, pięciokrotny finalista Pucharu Europy
  • Uczniowski Klub Sportowy „Wspólnota” Serbinów Tarnobrzeg[37]
  • Osiedlowy Klub Sportowy Wielowieś Tarnobrzeg[38]
  • Osiedlowy Zespół Sportowy „Iskra” Sobów Tarnobrzeg[39]
  • Osiedlowy Klub Sportowy Mokrzyszów Tarnobrzeg[40]
  • Osiedlowy Zespół Sportowy „Koniczynka” Ocice Tarnobrzeg[41]
  • OSiR – Ośrodek Sportu i Rekreacji „Wisła”
  • TSSPS Bartosze – Klub Siatkarski
Ludzie związani z Tarnobrzegiem

Tarnobrzeżanie[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Tarnobrzegiem.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Struktury wyznaniowe w Tarnobrzegu.

Rzymski Katolicyzm

Rzymskokatolickie parafie Tarnobrzega wg daty powstania
Nazwa: Data erygowania parafii: Administracyjne Osiedle: Główny kościół (budynek): Kościoły filialne: Linki zewnętrzne:
parafia św. Marii Magdaleny ok. 1132 Miechocin kościół św. Marii Magdaleny (wybudowany ok. 1160 r.) kościół filialny w Nagnajowie – Siedleszczanach [42]
parafia św. Gertrudy i św. Michała ok. 1215 Wielowieś kościół św. Gertrudy i św. Michała (pierwszy drewniany z XII wieku, obecny z 1884 r.) klasztor dominikanek [43]
parafia Wniebowzięcia N.M.P. 1922 Stare Miasto Sanktuarium Matki Bożej Dzikowskiej, klasztor dominikanów (pierwszy drewniany kościół z 1667 r., obecny z 1706 r.) kaplica Męki Pańskiej [44][45]
parafia M.B. Częstochowskiej 1969 Sobów Kościół M.B. Częstochowskiej (1991 r.) [46]
parafia Dobrego Pasterza 1972 Mokrzyszów kościół Dobrego Pasterza (1990 r.) [47][48]
parafia M.B. Nieustającej Pomocy 1980 Serbinów kościół M.B. Nieustającej Pomocy (drewniany z 1979 r., obecny z 1984 r.) kaplica Wszystkich Świętych (2009 r.) [49][50]
parafia Nawiedzenia NMP 1985 Zakrzów kościół Nawiedzenia NMP (1997 r.) kaplica św. Jacka w Sielcu (XIX wiek) [51]
parafia św. Barbary 1989 Siarkowiec kościół św Barbary (drewniany od 1988 r., obecny z 1994 r.) [52][53]
parafia Miłosierdzia Bożego 1997 Dzików kościół Miłosierdzia Bożego (1996 r.) [54]
parafia Chrystusa Króla 2003 Przywiśle kościół Chrystusa Króla (2003 r.) [55]
Katolickie świątynie Tarnobrzega
Klasztor dominikanów – wnętrze kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z cudownym obrazem Matki Bożej Dzikowskiej (Tarnobrzeskiej)
Klasztor dominikanów – wnętrze kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z cudownym obrazem Matki Bożej Dzikowskiej (Tarnobrzeskiej)

Starokatolicyzm

Protestantyzm

Świadkowie Jehowy

Tarnobrzeskie wieżowce i wysokościowce[edytuj | edytuj kod]

Budynki według wysokości[potrzebne źródło]:

  1. Budynek sądu
  2. Budynek szpitala wojewódzkiego
  3. Budynek byłego urzędu wojewódzkiego
  4. Bloki:
    1. 11-kondygnacyjne bloki przy ul. Sienkiewicza
    2. 11-kondygnacyjne bloki przy ul. Sikorskiego
    3. 11-kondygnacyjne bloki przy ul. Zwierzynieckiej
    4. 11-kondygnacyjne bloki przy ul. Kard. Wyszyńskiego
    5. 11-kondygnacyjny blok przy ul. E. Kwiatkowskiego
Panorama Serbinowa
Panorama Serbinowa

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie[59]:

Miasto współpracuje również z Federacją Stowarzyszeń Laickich w Francja Épinal[59].

Kwestie językowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: wikt:Tarnobrzeg.

Nazwa miasta – Tarnobrzeg – sprawia problemy deklinacyjne. Szczególnie kłopotliwy jest dopełniacz i narzędnik: do Tarnobrzega, z Tarnobrzega / do Tarnobrzegu, z Tarnobrzegu. Mieszkańcy miasta używają formy do Tarnobrzega podkreślając, że jest to historyczna forma używana w samym mieście nawiązująca do pierwotnej nazwy Nowego Tarnowa. Natomiast zwolennicy formy do Tarnobrzegu podkreślają logiczną analogię miasta Kołobrzeg i Brzeg. W radiowo-telewizyjnych językowych programach poradnikowych profesorowie Bralczyk i Miodek stali na stanowisku, że obie formy są poprawne, ze wskazaniem na formę do Tarnobrzega, gdyż, mimo że nie logiczna, bliższa jest miejscowej ludności, a do Tarnobrzegu jest formą stosunkowo nową i utożsamiana z ludnością napływową[61], przybyłą po odkryciu złóż siarki, a mimo że w mniejszości próbującą narzucić własną odmianę większości. „Poradnia językowa Polskiej Akademii Nauk”, „Uniwersalny słownik języka polskiego PWN”, „Słownik języka polskiego sjp.pl” podają jako jedyną poprawną formę do Tarnobrzega[62][63]. Kuriozum tej sytuacji jest nazewnictwo urzędów w mieście: Prezydent Miasta Tarnobrzeg, Urząd Miasta Tarnobrzeg, Rada Miasta Tarnobrzeg, co analogicznie porównywalne mogłoby być z niepoprawnymi formami Prezydent Miasta Warszawa, Prezydent Miasta Kraków. Na stronach tarnobrzeskiego Biuletynu Informacji Publicznej funkcjonuje Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzeg[64], jednak już na tej samej stronie przy odwołaniu do statutu Muzeum oraz na oficjalnej stronie Muzeum funkcjonuje nazwa Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega[65]. Podobnie formę Tarnobrzega przyjmują wszystkie inne instytucje, urzędy i obiekty użyteczności publicznej (np.: Biblioteka Miejska[66], Dni Tarnobrzega[67]). Jedynymi niedyskusyjnymi formami są: w Tarnobrzegu, o Tarnobrzegu, z Tarnobrzegiem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008 r. (GUS), [1].
  2. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2013.
  3. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa: Przegląd górniczy, Tom 42. Główny Instytut Górnictwa, 1986.
  4. Gerald Kutney: Sulfur: History, Technology, Applications & Industry. ChemTec Publishing, 2007-02-01.
  5. http://we.pwn.pl/pdf/27_187.pdf.
  6. Faktyczna odległość między pl. Bartosza Głowackiego w Tarnobrzegu a Rynkiem Starego Miasta w Sandomierzu, czyli dwóch centralnych punktów tych miejscowości to 14 km.
  7. Do dawnego województwa sandomierskiego nawiązywało województwo tarnobrzeskie z lat 1976-1999. Do terenu dawnej ziemi sandomierskiej nawiązuje też zasięg rzymskokatolickiej diecezji sandomierskiej.
  8. Niezalezna.pl.
  9. Tu żyje się najkrócej. Spore zmiany na mapie polskiej długowieczności.. Gazeta.pl. [dostęp 2012-11-01].
  10. Nazwa miejscowa Tarnobrzeg pochodzi od nazwiska Stanisława Tarnowskiego, kasztelana sandomierskiego, który w 1593 roku założył miasto na terenie wsi Miechocin. Nazwa nie przyjęła się zbyt szybko, skoro zapisy z 1662 roku nie wymieniają miejscowości Tarnobrzeg, traktując ją jako małą wioskę należącą do Dzikowa. Pierwszy człon omawianej nazwy miejscowej Tarno- (od Tarnowskiego) połączony został z elementem -brzeg, wskazującym na nadwiślańskie położenie miasta. Kazimierz Rymut w Nazwach miast Polski (Wrocław 1987) zdecydowanie wskazuje na związek Tarnobrzega z geograficznym usytuowaniem miasta i z nazwiskiem jego założyciela. Natomiast Stanisław Rospond wysuwa także hipotezę, iż Tarnobrzeg mógł oznaczać brzeg Wisły porosły tarniną (por. Słownik etymologiczny miast i gmin PRL Wrocław 1984). Za: [2], dostęp 01.07.2010. Podobnie błędną interpretację przyjmuje dr Józef Staszewski w: Słownik geograficzny pochodzenia i znaczenia nazw geograficznych, Wiedza Powszechna 1968, s. 427.
  11. Był to jedyny przypadek, kiedy to znacznie mniejsza miejscowość stała się stolicą województwa. Innym przykładem było województwo sieradzkie. Tam jednak Zduńska Wola była minimalnie większa, o ok. 300 mieszkańców.
  12. Tarnobrzeg – Mokrzyszów – Tarnobrzeskie złoto. Atrakcje turystyczne Tarnobrzega. Ciekawe miejsca Tarnobrzega.
  13. Wykres stworzony na podstawie strony Powiatowego Urzędu Pracy w Tarnobrzegu.
  14. Podkarpacki Szlak Architektury Drewnianej.
  15. Szlak chasydzki – atrakcją i szansą rozwoju.
  16. Mapa szlaku chasydzkiego.
  17. Tarnobrzeg: Kino „Wisła” znów zamknięte – 8 stycznia 2008.
  18. Tarnobrzeska Spółdzielnia Mieszkaniowa :: Witamy na naszej stronie.
  19. Parafia MBNP Tarnobrzeg.
  20. Konkurs Piosenki Wygraj Sukces.
  21. XXXII Barbórkowa Drama Teatralna :: Tarnobrzeg info :: Tinfo – Tarnobrzeg, info i kropka.
  22. Miejska Telewizja Tarnobrzeg.
  23. INFORMACJE Z REGIONU / Strona główna – Radio Leliwa.
  24. Polskie Radio Rzeszów – Kontakt.
  25. Redakcja – Tygodnik Nadwiślański.
  26. SZTAFETA – Kontakt – Tygodnik Sztafeta – Stalowa Wola – Nisko – Tarnobrzeg – Leżajsk – Sandomierz.
  27. Tarnobrzeg – wiadomości, aktualności, forum, zdjęcia, informator – echodnia.eu/tarnobrzeg.
  28. Tarnobrzeg – nowiny24.pl – informacje, artykuły, wydarzenia.
  29. Super Nowości – dziennik południowo-wschodniej Polski – Redakcja.
  30. Kwartalnik Dzikovia.
  31. TwójRegion24.pl – Tarnobrzeg.
  32. Tarnobrzeg info :: Tinfo – Tarnobrzeg, info i kropka.
  33. NadWisla24.pl – Tarnobrzeg.
  34. Mojadolina.pl – Tarnobrzeg – Portal Dobrych Informacji.
  35. KS Siarka Tarnobrzeg.
  36. Oficjalna strona internetowa klubu koszykarskiego ASK KS Siarka Tarnobrzeg.
  37. Strona klubowa Strona internetowa klubu Wspólnota Serbinów Tarnobrzeg. Aktualności, wyniki, mecze, tabele i statystyki.
  38. Strona klubowa Strona internetowa klubu OKS Wielowieś. Aktualności, wyniki, mecze, tabele i statystyki.
  39. Strona klubowa Strona internetowa klubu Iskra Sobów Tarnobrzeg. Aktualności, wyniki, mecze, tabele i statystyki.
  40. Strona klubowa OKS Mokrzyszów. Aktualności, wyniki, mecze, tabele i statystyki.
  41. Oficjalna strona Koniczynki Ocice.
  42. Diecezja Sandomierska: Instytucje Diecezjalne.
  43. Diecezja Sandomierska: Instytucje Diecezjalne.
  44. Diecezja Sandomierska: Instytucje Diecezjalne.
  45. Dominikanie z Tarnobrzega.
  46. Diecezja Sandomierska: Instytucje Diecezjalne.
  47. Diecezja Sandomierska: Instytucje Diecezjalne.
  48. Internetowa strona parafii.
  49. Diecezja Sandomierska: Instytucje Diecezjalne.
  50. Parafia MBNP Tarnobrzeg.
  51. Diecezja Sandomierska: Instytucje Diecezjalne.
  52. Diecezja Sandomierska: Instytucje Diecezjalne.
  53. Strona internetowa parafii.
  54. Parafia pw. Miłosierdzia Bożego w Tarnobrzegu.
  55. Diecezja Sandomierska: Instytucje Diecezjalne.
  56. Parafia PNKK w Tarnobrzegu.
  57. Strona zboru Kościoła Zielonoświątkowego w Tarnobrzegu.
  58. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 maja 2014.
  59. 59,0 59,1 59,2 59,3 Miasta partnerskie. [dostęp 2012-01-28].
  60. Banská Bystrica EN Sister cities.
  61. Specyfiką ludności napływowej była jej pozycja w mieście. Często byli to ludzie wykształceni (inżynierowie zatrudniani w siarkowych zakładach przemysłowych, lekarze, prawnicy), co też sprawiało, że ich wpływ na miasto był większy, niż sugerowałaby to rzeczywista liczebność. Zdecydowana większość Tarnobrzeżan pochodzi z samego Tarnobrzega lub terenów współczesnych powiatów ziemskich: tarnobrzeskiego i sandomierskiego. Etnicznie ludność okolic Tarnobrzega zaliczana jest do grupy Lasowiaków, która wykształciła własną gwarę.
  62. Za wzorcową należy uznać formę podawaną przez Słownik nazw geograficznych oraz Słownik nazw miejscowości i mieszkańców: do Tarnobrzega. Drugą formę można zaakceptować w komunikacji potocznej.
  63. Wiele nazw własnych różni się w odmianie od równobrzmiących nazw pospolitych. Nazwy pospolite, przechodząc do kategorii nazw własnych, zmieniają funkcję, a niektóre też odmianę. Takim przypadkiem jest Nowy Świat – Nowego Światu, Tarnobrzeg – Tarnobrzega, chociaż coraz częstsze jest Tarnobrzegu.
  64. Biuletyn Informacji Publicznej – Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega.
  65. Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega.
  66. Samorządowa instytucja kultury miasta Tarnobrzega.
  67. Dni Tarnobrzega 2010, dostęp 21 sierpnia 2010.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Prace i materiały z badań etnograficznych ośrodka mokrzyszowsko-grębowskiego w powiecie tarnobrzeskim, Józef Rawski
  • Tarnobrzeg – Dzieje miasta 1593-1939: praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka
  • Tarnobrzeg Gród Leliwitów – Aleksandra Janas, Adam Wójcik, Marek Pietras
  • Tarnobrzeg: z dziejów miasta i powiatu – Michał Marczak
  • Tarnobrzeskie dziedzictwo kultury: tradycja i współczesność – praca zbiorowa, [aut.] Kazimierz Błasiak
  • Z dziejów Tarnobrzega, Dzikowa, Miechocina, Wielowsi i Mokrzyszowa: przegląd wydarzeń – oprac. Aleksandra Janas i Adam Wójcik
  • Dzieje miasta Tarnobrzega, Jan Wilk

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]