Średnia Wieś (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 49°25′3″N 22°20′58″E
- błąd 39 m
WD 49°26'N, 22°22'E
- błąd 19361 m
Odległość 3 m
Średnia Wieś
wieś
Ilustracja
Panorama Średniej Wsi
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat leski
Gmina Lesko
Wysokość 360 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 1097[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-604[3]
Tablice rejestracyjne RLS
SIMC 0355766
Położenie na mapie gminy Lesko
Mapa konturowa gminy Lesko, na dole znajduje się punkt z opisem „Średnia Wieś”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Średnia Wieś”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Średnia Wieś”
Położenie na mapie powiatu leskiego
Mapa konturowa powiatu leskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Średnia Wieś”
Ziemia49°25′03″N 22°20′58″E/49,417500 22,349444

Średnia Wieś (ukr. Середнє Село) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie leskim, w gminie Lesko[4].

Duża wieś rolnicza w Bieszczadach nad Sanem, położona na wysokości 360 m n.p.m.

Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 894.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Średnia Wieś[5][4][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0355772 Dolny Koniec część wsi
0355789 Górny Koniec część wsi
0355795 Kąt część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś powstała na prawie ruskim w czasach, gdy ziemie te należały jeszcze do Rusi Halickiej. Pierwotna nazwa osady brzmiała Terpiczów i leżała na ziemi sanockiej. W dokumentach osada pojawia się po raz pierwszy w roku 1376, w 1407 zapisano Terpiczowy. Wówczas dokonano bowiem rozgraniczenia pomniędzy Terpiczowem a Myczkowcami. W roku 1427 wieś stała się własnością Matiasza ze Zboisk herbu Gozdawa. Również całe dorzecze Hoczewki znalazło się w jego posiadaniu. Wnuk Matiasza ze Zboisk dał początek rodowi Balów z Hoczwi, którzy założyli kilkadziesiąt wsi w całych Bieszczadach. Terpiczów dzielił się początkowo na trzy części: Terpiczów Przedni, Średni oraz Zadni. Od 1598 roku, czyli momentu podziału dóbr pomiędzy czterech braci z rodu Balów, części te nigdy nie miały wspólnego właściciela. W XVII wieku Terpiczów Przedni przyjął nazwę Bachlowa (od 1968 roku Bachlawa), zaś Średni i Zadni złączyły się tworząc Średnią Wieś – gniazdo rodowe jednej z gałęzi Balów.

Po śmierci podstolego latyczowskiego Aleksandra Bala w 1758 roku, sporządzono inwentarz jego dworu. W ten sposób dowiedziano się nieco o stylu życia mieszkającej tam szlachty. Izba stołowa była niewątpliwie najwspanialszym z pomieszczeń. Obita szpalerami gdańskimi, z umieszczonym nad kredensem herbem Gozdawa – była miejscem przyjęć oraz pijaństwa. Inne pokoje obite były płótnem, ewentualnie suknem, zaś ściany dekorowano chińskimi portrecikami oraz „osóbkami gipsowymi”. W jednej z izb znajdowały się relikwiarze za szkłem, obrazy Matki Bożej, św. Floriana oraz innych świętych. Również meble warte są uwagi. Szczególnie biurko „kolbuszowską robotą ordynaryjne niewielkie”, marmurowe stoliki, dywany (zwłaszcza ten perski). Biblioteka dworska zawierała statut, inwentarz konstytucji, herbarz, 25 książek „do czytania i modlenia”, 8 kalendarzy i 70 fascykułów aktów przeważnie procesowych.

W połowie XIX wieku właścicielką posiadłości tabularnej Średnia Wieś była Henryka hr. Kuczkowska[7]. W XIX wieku w dworze mieszkała Ewa Kuczkowska, z domu Ankwicz, kochana przez Adama Mickiewicza, która w 1829 towarzyszyła mu w jego rzymskich wycieczkach[8]. W 1896 dobra Bachlawa, Hoczew, Średnia Wieś nabył Stanisław Nowak od hr. Michała Zyberk Platera[9].

W lipcu 1944 w Średniej Wsi po wycofaniu się oddz. niemieckich UPA dokonała mordu na 11 polskich mieszkańcach tej wsi. W XIX wieku w miejscu dworu wzniesiono neogotycki pałac. Budowla spłonęła w 1946 roku w czasie walk z UPA. Mury stały do lat pięćdziesiątych, potem ich miejsce zajęły zabudowania PPRol-u. Do dziś pozostały tylko fragmenty, niegdyś rozległego, parku dworskiego. W nich możemy znaleźć pomniki przyrody: dęby o obwodzie od 3 do 6 m oraz lipy o obwodzie ok. 5 m.

We wsi przed II wojną światową zamieszkiwał Jerzy Matykiewicz, zaś urodził się w 1947 Ryszard Gajewski .

Benedykt Gajewski stworzył publikację pt. Średnia Wieś. Monografia i przewodnik (2002).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Drewniany kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, zbudowany zapewne w II połowie XVI w. jako kaplica dworska rodu Balów, wykonany w konstrukcji zrębowej. Jest to najstarszy drewniany kościół w Bieszczadach. Wejście stanowią bliźniacze odrzwia w kształcie „oślego grzbietu”, wewnątrz kościoła na ścianach nawy i prezbiterium polichromia figuralna i iluzjonistyczna, z I połowy XVIII w., z tego samego okresu pochodzą późnobarokowe ołtarze – główny i dwa boczne. W 1983 do kościoła została dobudowana wieża[10].
  • Park dworski z fortyfikacjami ziemnymi z XVII w.

We wsi znajdowała się też cerkiew greckokatolicka pw. Zaśnięcia Matki Boskiej, została ona zniszczona po II wojnie światowej. Do dziś zachowała się jedynie murowana dzwonnica parawanowa z 1927.

Na terenie wsi znajduje się leśny rezerwat przyrody Grąd.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Średnia Wieś w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2018-03-17] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-17].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1264 [dostęp 2020-12-23] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b GUS. Rejestr TERYT
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (pol.). opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-06].
  7. Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 205.
  8. Andrzej Potocki: Wstęp. Lesko. W: Ryszard Nater, Zygmunt Nater: Lesko. Nasze miasto. Lesko: 2001, s. 14. ISBN 83-910156-3-7.
  9. Kronika. Zmiana własności. „Gazeta Sanocka”. Nr 87, s. 3, 29 listopada 1896. 
  10. Modrzewiowy kościółek w Średniej Wsi

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]