Średnia Wieś (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Średnia Wieś
Panorama Średniej Wsi
Panorama Średniej Wsi
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat leski
Gmina Lesko
Wysokość 360 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 1097[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-604[3]
Tablice rejestracyjne RLS
SIMC 0355766
Położenie na mapie gminy Lesko
Mapa lokalizacyjna gminy Lesko
Średnia Wieś
Średnia Wieś
Położenie na mapie powiatu leskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu leskiego
Średnia Wieś
Średnia Wieś
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Średnia Wieś
Średnia Wieś
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Średnia Wieś
Średnia Wieś
Ziemia49°25′03″N 22°20′58″E/49,417500 22,349444

Średnia Wieś (ukr. Середнє Село) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie leskim, w gminie Lesko[4].

Duża wieś rolnicza w Bieszczadach nad Sanem, położona na wysokości 360 m n.p.m.

Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 894.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Średnia Wieś[5][4][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0355772 Dolny Koniec część wsi
0355789 Górny Koniec część wsi
0355795 Kąt część wsi
Kościół Wniebowzięcia Matki Bożej

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś powstała na prawie ruskim w czasach, gdy ziemie te należały jeszcze do Rusi Halickiej. Pierwotna nazwa osady brzmiała Terpiczów i leżała na ziemi sanockiej. W dokumentach osada pojawia się po raz pierwszy w roku 1376, w 1407 zapisano Terpiczowy. Wówczas dokonano bowiem rozgraniczenia pomniędzy Terpiczowem a Myczkowcami. W roku 1427 wieś stała się własnością Matiasza ze Zboisk herbu Gozdawa. Również całe dorzecze Hoczewki znalazło się w jego posiadaniu. Wnuk Matiasza ze Zboisk dał początek rodowi Balów z Hoczwi, którzy założyli kilkadziesiąt wsi w całych Bieszczadach. Terpiczów dzielił się początkowo na trzy części: Terpiczów Przedni, Średni oraz Zadni. Od 1598 roku, czyli momentu podziału dóbr pomiędzy czterech braci z rodu Balów, części te nigdy nie miały wspólnego właściciela. W XVII wieku Terpiczów Przedni przyjął nazwę Bachlowa (od 1968 roku Bachlawa), zaś Średni i Zadni złączyły się tworząc Średnią Wieś - gniazdo rodowe jednej z gałęzi Balów.

Po śmierci podstolego latyczowskiego Aleksandra Bala w 1758 roku, sporządzono inwentarz jego dworu. W ten sposób dowiedziano się nieco o stylu życia mieszkającej tam szlachty. Izba stołowa była niewątpliwie najwspanialszym z pomieszczeń. Obita szpalerami gdańskimi, z umieszczonym nad kredensem herbem Gozdawa - była miejscem przyjęć oraz pijaństwa. Inne pokoje obite były płótnem, ewentualnie suknem, zaś ściany dekorowano chińskimi portrecikami oraz "osóbkami gipsowymi". W jednej z izb znajdowały się relikwiarze za szkłem, obrazy Matki Bożej, św. Floriana oraz innych świętych. Również meble warte są uwagi. Szczególnie biurko "kolbuszowską robotą ordynaryjne niewielkie", marmurowe stoliki, dywany (zwłaszcza ten perski). Biblioteka dworska zawierała statut, inwentarz konstytucji, herbarz, 25 książek "do czytania i modlenia", 8 kalendarzy i 70 fascykułów aktów przeważnie procesowych.

W połowie XIX wieku właścicielką posiadłości tybularnej Średnia Wieś była Henryka hr. Kuczkowska[7]. W XIX wieku w dworze mieszkała Ewa Kuczkowska, z domu Ankwicz, kochana przez Adama Mickiewicza, która w 1829 towarzyszyła mu w jego rzymskich wycieczkach[8]. W lipcu 1944 w Średniej Wsi po wycofaniu się oddz. niemieckich UPA dokonała mordu na 11 polskich mieszkańcach tej wsi.

W XIX wieku w miejscu dworu wzniesiono neogotycki pałac. Budowla spłonęła w 1946 roku w czasie walk z UPA. Mury stały do lat pięćdziesiątych, potem ich miejsce zajęły zabudowania PPRol-u. Do dziś pozostały tylko fragmenty, niegdyś rozległego, parku dworskiego. W nich możemy znaleźć pomniki przyrody: dęby o obwodzie od 3 do 6 m oraz lipy o obwodzie ok. 5 m.

We wsi przed II wojną światową zamieszkiwał Jerzy Matykiewicz, zaś urodził się w 1947 Ryszard Gajewski .

Benedykt Gajewski stworzył publikację pt. Średnia Wieś. Monografia i przewodnik (2002).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Drewniany kościół pw. Wniebowzięcia Matki Bożej, zbudowany zapewne w II połowie XVI wieku jako kaplica dworska rodu Balów, wykonany w konstrukcji zrębowej. Jest to najstarszy drewniany kościół w Bieszczadach. Wejście stanowią bliźniacze odrzwia w kształcie "oślego grzbietu", wewnątrz kościoła na ścianach nawy i prezbiterium polichromia figuralna i iluzjonistyczna, z I połowy XVIII wieku, z tego samego okresu pochodzą późnobarokowe ołtarze - główny i dwa boczne. W 1983 do kościoła została dobudowana wieża[9].

We wsi znajdowała się też cerkiew greckokatolicka pw. Wprowadzenia Bogurodzicy do Świątyni, została ona zniszczona po II wojnie światowej. Do dziś zachowała się jedynie murowana dzwonnica parawanowa z 1927.

Na terenie wsi znajduje się leśny rezerwat przyrody Grąd.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1785 - 292 grekokatolików, 140 rzymskich katolików, 13 żydów
  • 1840 - 459 grekokatolików
  • 1859 - 518 grekokatolików
  • 1879 - 561 grekokatolików
  • 1899 - 792 grekokatolików
  • 1926 - 875 grekokatolików
  • 1938 - 920 grekokatolików

(do uzupełnienia dane o pozostałych mieszkańcach)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]