Hoczew

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hoczew
Hoczew
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat leski
Gmina Lesko
Liczba ludności (2006) 710
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-604[1]
Tablice rejestracyjne RLS
SIMC 0355654
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Hoczew
Hoczew
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Hoczew
Hoczew
Ziemia49°25′34″N 22°19′23″E/49,426111 22,323056
Kościół św. Anny

Hoczewwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie leskim, w gminie Lesko, nad rzeką San. Od października 1939 do roku sierpnia 1944 wieś była siedzibą urzędu gminy w powiecie sanockim.

Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 893 i 894.

Części wsi[edytuj]

Integralne części wsi Hoczew[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0355660 Łan część wsi
0355677 Pohulanka część wsi

Historia[edytuj]

Przed 1427 wioska stała się własnością Matiasza Węgrzyna syna Piotra de Lobetans, dziedzica Nowotańca. 29 stycznia 1480, po śmierci Jana Bala, stolnika sanockiego jego synowie: Matjasz II Bal, chorąży sanocki, ks. Piotr Bal i Mikołaj I Bal stolnik sanocki z Nowotańca podzielili majątek po ojcu. Mikołaj Bal otrzymał połowę dóbr należących do klucza w Hoczwi we wsiach: Hoczew i inne. 19 grudnia 1480 trzej bracia Balowie: dokonali ponownego podziału dóbr po zmarłym ojcu Janie Balu[4]. Starszym braciom (Matiaszowi i ks. Piotrowi) zapisano wsie: Hoczew, Dziurdziów, Terpiczów (Bachlawę), drugi Terpiczow (Średnią wieś), Berezkę, Wołkowyję Wielką, Terkę, dwie wsie, Bereźnicę Wyżną i Żernicę z lasami należącymi do tych wsi. W 1485 właściciel wsi Matjasz II Bal z Hoczwi, podkomorzy sanocki awansował z chorążego ziemi sanockiej na podkomorzego i ożenił się za zgodą brata i współwłaściciela dóbr ks. Piotra Bala – kustosza przemyskiego, zapisał żonie Annie (córce Piotra Weszmuntowskiego) kwotę 400 grzywien na połowie swego działu wsi tj. Hoczwi i innych. 1498 r. – Matiasz Bal (wymieniany też jako Maciej) był już kasztelanem sanockim. Zapisał swojej żonie Annie kwotę 420 grzywien na połowie swoich dóbr, w tym Hoczwi. Z 1493 pochodzi wzmianka, że na miejscu był niewielki zamek rycerski, założony na planie prostokąta, z dziedzińcem w środku. W 1510 – część z czynszów z Wołkowyi przeznaczono na rzecz kościoła parafialnego w Hoczwi. 1519 – doszło do rozgraniczenia dóbr Balów od dóbr Kmitów z Sobienia – poprzez usypanie kurhanów granicznych z ziemi – Do Matiasza i ks. Piotra Balów należały wówczas wsie: Hoczew, Średnia Wieś i inne.

W 1565 wieś liczyła 66 kmieci oraz 43 ¾ łana powierzchni, wójtostwo hoczewskie o pow. 6 łanów należało do kasztelana Zbigniewa Sienieńskiego. Dochód ze wsi wynosił wówczas 172 złp. 1 gr. Z tej miejscowości pochodził Piotr II Bal herbu Gozdawa, syn Matjasza III, szlachcic polski, podpisujący się "z Hoczwi". Następnie staje się Hoczew własnością Bełzeckich przez małżeństwo Zofii Balównej ze Stanisławem Bełzeckim wojewodą podolski. Potem właścicielem jest Katarzyna z Bełżyckich, którą poślubił Józef Lubomirski herbu Szreniawawojewoda czernihowski. W 1709 Hoczew jest własnością syna wojewody Adama Antoniego Bełzeckiego kasztelana bełzeckego, a od 1712 Lubomirskiego księcia na Wiśniczu i Jarosławiu generała wojsk saskich i polskich. Od 1720 wieś przechodzi w posiadanie Michała Urbańskiego właściciela Lutowisk, a od 1740 staje się własnością rodu Fredrów.

W Hoczwi znajduje się murowany kościół pw. św. Anny, fundowany przez ród Fredrów, konsekrowany w 1745 przez biskupa Sierakowskiego. W 1770 urodził się w Hoczwi Jacek hrabia Fredro, ojciec Aleksandra Fredry członek Rządu Centralnego Wojskowego Tymczasowego Obojga Galicji w 1809, członek stanów galicyjskich, wicemarszałek krajowy galicyjski 1817. W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tybularnej w Hoczwi był Emilian Rylski[5].

Do 1914 powiat leski, sąd powiatowy w Baligrodzie. Pod koniec XIX wieku większe posiadłości stanowiły na terenie wsi dobra hr. Platera Zyberka, wieś liczyła wtedy 600 mieszkańców. W 1921 wieś była zamieszkana przez 848 osób i liczyła 144 domy.

Do 1939 we wsi znajdował się dwór, którego właścicielem był Kazimierz Sulatycki i Stanisław Mielniewicz.

15 września wieś została zajęta przez wojska radzieckie[6].

Dworek Fredrów jak i kościół z 1774 r. został zniszczony przez oddziały UPA w 1946. Do dziś po Balach zachowały się obwałowania grodu z X w.i zamczysko.

Do 1954 istniała gmina Hoczew. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Walki z UPA[edytuj]

Do pierwszych walk z UPA na tym terenie dochodziło już od połowy 1944.[7] W okresie 1945 do 1947 oddziały UPA dokonały trzykrotnie napadu na wieś. W styczniu 1945 po napadzie na wieś uprowadzili 5 milicjantów. Podczas kolejnego ataku Ukraińcy spalili szkołę i urząd gminy, a w grudniu 1946 spalili dwór Krasickich[8].

Religia[edytuj]

Fragment płyty nagrobnej Matjasza III Bala z kościoła pw. Św. Anny w Hoczwi

W 1510 Mikołaj Bal dla przychylności boskich wyroków przez pobożne uczynki, a przy jałmużny sobie, swym przodkom i swym potomnym bożą łaską zjednać, przeto z tych względów i przez wzgląd na zbawienie swej duszy, na cześć Boga Wszechmogącego i Bożej Rodzicielki N. P. Maryi, Świętej Anny, matki N. P. Maryi, Św. Zofii, Jana Chrzeciela i Św. Mikołaja i wszystkich świętych wreszcie funduje kościół i parafię w Hoczwi. Swiadkami tego aktu erekcyjnego byli Kaspar z Brzozowa, Kaspar z Domaradza, Albert z Tyrawy, Piotr z Bliznego oraz księża – Matjasz Widowski i Stanisłąw Wolibiowski. Dokument ten jeszcze w roku 1510 zatwierdził biskup przemyski Mateusz nadając kościołowi tytuł i przywileje kościoła parafialnego. Opis kościoła z XVIII wieku znajdujący się w aktach parafialnych podaje, że kościół był pierwotnie drewniany. W 1562 kościół łaciński został zamieniony przez brata fundatora Stanisława na zbór kalwiński. Kalwinizm w Hoczwi przetrwał do połowy XVII wieku. Parafia greckokatolicka w Hoczwi należała do dekanatu baligrodzkiego, posiadała filie w Dziurdziowie oraz Bachlowie. Obecnie w Hoczwi znajduje się kościół łaciński pw. św. Anny.

Etymologia nazwy wsi[edytuj]

Porównaj z nazwą wsi Haczów (w roku 1400 zapisano jako Hoczew)[9]

Związani z m. Hoczew[edytuj]


Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  4. Adam Boniecki, Szymon Konarski. Herbarz Polski. wyd. 1985. str. 90-91. "Maciej, Piotr i Mikołaj, dopełnili działu dóbr 1480 r., dwaj pierwsi wzięli Hoczew z sześciu wsiami a trzeci Nowotaniec. op. cit. AGZ XVI.
  5. Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 65.
  6. ВОВ-60 - Сводки
  7. Miejscowe sotnie UPA zaczęto formować w Bieszczadach latem 1944. Czynnikiem, który przyspieszył ten proces, było wycofanie do lasów na rozkaz OUN posterunków policji ukraińskiej. W połowie 1944 przybyło na te tereny ok. stu byłych policjantów ukraińskich, którzy zdezerterowali z okolicznych posterunków. Po drodze ponieśli oni pewne straty w walce z akowskim oddziałem OP-23, który działał w północnej części powiatu sanockiego. W odwecie Ukraińcy zamordowali dziewięciu Polaków wracających z kościoła w Hoczwi.[w:] Powiat sanocki w latach 1944-1956. strona 372. IPN Rzeszów. 2007., op. cit. Marek Jasiak. Działalność OUN-UPA w południowo-wschodnich powiatach dzisiejszej Polski w latach 1944-1946. Polska-Ukraina: Trudne pytania. t.7. Warszawa. 2000. str. 105.
  8. Artur Bata "Bieszczady w ogniu", Rzeszów 1987 str. 122
  9. "nazwa Haczów / Hoczów pochodzi niewątpliwie od. n. os. Hacz / Hocz, a ta nazwa osobowa na pewno od Johannes. [w:] Onomastica: pismo poświęcone nazewnictwu geograficznemu i osobowemu, t. 32-33. Polska Akademia Nauk. 1988. s. 270]
  10. Strona bieszczady.net. [dostęp 2012-04-21].


Bibliografia[edytuj]

  • Aleksander Fredro – opis wsi, Pamiętniki W dolinie nad brzegami rzeki płynącej do Sanu, ujrzeliśmy szczątki niewielkiego zamku. Obok biały dworek i gospodarskie, dość porządne zabudowania. Dalej kościółek karczma i chaty, wzdłuż łęgu rozsypane. To była Hoczew.
  • Akta Grodzkie i Ziemskie z archiwum tzw. bednadyńskiego
  • Akta konsystorskie t. XV Acta consistorialia premisliensia. Przemyśl
  • Achiwum parafialne w Hoczwi – dokumenty i metryki
  • Stanisław Stadnicki. O wsiach na prawie wołoskiem. BO. 1848
  • Gazeta lwowska. O kniastwach we wsiach wołoskich. 1853
  • Kodeks Dyplomatyczny Małopolski t. III. Piekosiński. Kraków 1876
  • Herbarz Polski. t. I. A. Bonieckiego
  • Orichoviana, opera inedita et espistole . Stanisław Orzechowski vol. I, Kraków 1891.
  • Jan hr. Drohojowski. Kronika Drohojowskich. Kraków. 1904

Linki zewnętrzne[edytuj]