Żołna karminowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żołna karminowa
Merops nubicoides[1]
Des Murs & Pucheran, 1846
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd kraskowe
Rodzina żołny
Rodzaj Merops
Gatunek żołna karminowa
Synonimy

Merops nubicus nubicoides

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     występowanie całoroczne

     w okresie lęgowym

     poza okresem lęgowym

Żołna karminowa (Merops nubicoides) – gatunek średniej wielkości owadożernego ptaka z rodziny żołn (Meropidae) występujący w centralnych i południowych obszarach Afryki.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Przez długi czas traktowana jako podgatunek występującej w centralnej Afryce żołny szkarłatnej (Merops nubicus). Za oddzielny gatunek uznana pod koniec XX wieku[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 24–27 cm bez wydłużonych sterówek ogona, które mogą osiągać nawet 12 cm. Masa ciała 44,5–66 g[4]. Wraz z blisko spokrewnioną żołną szkarłatną, od której jest nieco większa, jest najbardziej wyróżniającą się wyglądem żołną z rodzaju Merops. Obie płcie ubarwione podobnie. Spód ciała karminowy, kark i plecy rudo-brązowe. Skrzydła czerwono-brązowe z ciemnymi końcówkami lotek, wierzch ciemniejszy niż spód. Głowa zwieńczona niebiesko-szmaragdową, opalizującą „czapeczką”, poniżej czarny pas biegnący od dzioba za oko. Gardło karminowe, co odróżnia ją od podobnej żołny szkarłatnej, której gardło jest koloru niebieskiego[5]. Koniec podbrzusza, wierzch za skrzydłami i nasada ogona jasnoniebieskie, ale same sterówki koloru lotek, choć bardziej matowe – ceglano-brązowe z ciemnymi końcówkami. Charakterystyczne, dwie wydłużone sterówki na środku ogona, u samic krótsze niż u samców[5]. Dziób typowy dla żołn – dość długi i cienki, łukowato zagięty, czarny. Nogi ciemne. Osobniki młodociane układ upierzenia mają podobny do dorosłych, ale o bledszych barwach[5].

Występowanie i środowisko[edytuj | edytuj kod]

Rzadkie lasy i sawanny oraz doliny rzek[5] od Angoli i północno-wschodniej Namibii, przez Zambię, Zimbabwe po Mozambik. Poza okresem lęgowym można ją spotkać także w południowej części Konga i Tanzanii aż po Burundi na północy. Na południu zaś najdalej do północnej części Botswany i RPA[4]. Na czas lęgów tworzy wielkie kolonie liczące setki, a nawet tysiące osobników. Poza sezonem lęgowym rozprasza się na większym obszarze i w mniejszych grupach liczących zazwyczaj kilkanaście-kilkadziesiąt osobników[5].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak inne żołny zjada różne owady latające. Oprócz błonkoskrzydłych podstawę diety stanowią prostoskrzydłe, w tym szarańczowate[4]. Owady łapią głównie w locie. Ofiary wypatrują z jakiegoś punktu obserwacyjnego – uschniętej gałęzi lub z grzbietu dużego zwierzęcia, które idąc płoszy owady, na które poluje żołna. Widywana jest przede wszystkim na przedstawicielach rodziny wołowatych, ale także na strusiach czy dropiach. Mogą też krążyć na wysokości 50–100 metrów, skąd wyłapują dostrzeżone owady. Wykorzystują też pożary buszu, żerując przed czołem pożaru lub ponad nim, gdzie roi się od uciekających insektów[6]. Sporadycznie polują również na drobne ryby, stosując taktykę polowania podobną do zimorodków[5]. Przed złożeniem jaj obserwowano samice zjadające muszle ślimaków, ziarna piasku i inne bogate w wapń składniki, co pozwala na wytworzenie silniejszych skorupek jaj[6].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Gniazduje w stromych urwiskach i brzegach rzek, gdzie wykopuje nory, w których zakłada gniazda. Sezon lęgowy żołn karminowych przypada na wrzesień-październik, choć tunele często buduje 3–4 miesiące wcześniej, pod koniec pory deszczowej, gdy grunt jest jeszcze miękki. Wybrane lokalizacje kolonie mogą zajmować przez dziesięciolecia. Komora lęgowa znajduje się na końcu 1–2-metrowego tunelu, choć zdarzają się też dłuższe, nawet 7-metrowe. Norę para kopie wspólnie. Samica składa 2–5 białych jaj w odstępie 48 godzin. Obydwoje rodzice wysiadują je przez około 3 tygodnie. Karmienie również odbywa się wspólnie, młode opuszczają gniazdo po około 23–30 dniach. Czasem w wychowaniu młodych parze pomagają inne dorosłe osobniki z kolonii, co nie zdarza się u podobnej żołny szkarłatnej[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Merops nubicoides, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Merops nubicoides. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Merops nubicoides (ang.). Integrated Taxonomic Information System. [dostęp 25 sierpnia 2019].
  4. a b c Southern Carmine Bee-eater (Merops nubicoides) (ang.). Handbook of the Birds of the World. [dostęp 25 sierpnia 2019].
  5. a b c d e f g Northern and Southern Carmine bee-eaters (ang.). Oiseaux bird. [dostęp 25 sierpnia 2019].
  6. a b 7 Amazing Facts about Carmine Bee-Eaters (ang.). Time and Tide Africa, 4 października 2018. [dostęp 25 sierpnia 2019].