Żywność funkcjonalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Żywność funkcjonalnażywność, która wykazuje udokumentowany pozytywny wpływ na organizm człowieka ponad ten, który wynika z efektu odżywczego zawartych w niej składników odżywczych uznawanych za niezbędne[1]. Działanie żywności funkcjonalnej polega na poprawie zdrowia, samopoczucia i/lub zmniejszeniu ryzyka zachorowania. Musi ona przypominać żywność konwencjonalną i wywierać działanie w ilościach, które można oczekiwać, że będą normalnie spożywane w prawidłowej diecie[2]. Jest jednym z rodzajów tzw. nowej żywności[1].

Działanie żywności funkcjonalnej skupia się najczęściej na poprawie wydolności fizycznej i umysłowej, poprawie odporności, regulacji apetytu, usprawnieniu pracy jelit, zmniejszaniu ryzyka takich chorób jak otyłość, cukrzyca, choroby nowotworowe, choroby układu krążenia, osteoporoza[1][3].

Do grupy produktów spełniające kryteria żywności funkcjonalnej można zaliczyć produkty wzbogacone o[2]:

Według Europejskiego Konsensusu Naukowej Koncepcji Żywności Funkcjonalnej żywność taka oprócz naturalnych składników ma zawierać zwiększone stężenie substancji aktywnej, która nie naturalnie w danym produkcie żywnościowym nie występuje lub występuje w niewielkiej ilości. Jednak niektórzy autorzy publikacji na podstawie szczególnej wartości prozdrowotnej zaliczają do żywności funkcjonalnej także niektóre rodzaje żywności naturalnej niespełniające powyższego warunku, jak tłuste ryby, owoce morza, zieloną herbatę, a nawet mleko[2].

Pojęcie żywności funkcjonalnej nie jest zatem ostre, spotyka się też różne jej klasyfikacje. Ze względu na specyficzny skład można przykładowo ją podzielić na żywność[6]:

  • wzbogaconą
  • niskoenergetyczną
  • wysokobłonnikową
  • probiotyczną
  • energetyzującą
  • o obniżonej zawartości sodu, cholesterolu itd.

Ze względu na zaspokajanie specyficznych potrzeb można przykładowo ją podzielić na żywność[6]:

  • zmniejszającą ryzyko chorób układu krążenia, nowotworów, osteoporozy itd.
  • hamującą procesy starzenia
  • dla osób obciążonych stresem
  • dla sportowców
  • dla kobiet w ciąży i karmiących
  • dla osób w podeszłym wieku
  • dla młodzieży w fazie intensywnego wzrostu.

Bioaktywne wyizolowane lub skoncentrowane substancje, którym nadano postać preparatów farmaceutycznych nazywane są nutraceutykami[3]. Nie są one jednak lekami, można je wykorzystać do produkcji żywności funkcjonalnej lub suplementów[2].

Z żywnością funkcjonalną mogą być czasem związane także pewne zagrożenia natury żywieniowej (efekt przeczyszczający, obniżenie przyswajalności niektórych składników odżywczych) oraz higieniczno-zdrowotnej (wywołanie nadwrażliwości pokarmowych, niekorzystne interakcje dodatków z innymi składnikami żywności, zanieczyszczenia)[1].

Należy odróżnić termin żywność funkcjonalna od terminu dodatki funkcjonalne, który dotyczy substancji stosowanych w procesie produkcji, wpływających na polepszenie cech technologicznych i trwałości produktu[6]

Idea żywności funkcjonalnej ma związek z filozoficzną tradycją Wschodu, w której nie dokonuje się wyraźnego rozróżnienia między pożywieniem a lekarstwem. Rozwój żywności funkcjonalnej zapoczątkowała Japonia, gdzie w połowie lat 80. XX wieku przeprowadzano badania, a następnie po kilku latach wprowadzono odpowiednie regulacje prawne i zaczęto produkować tego rodzaju żywność w skali przemysłowej[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Jan Gawęcki, Żywność i żywienie a zdrowie [w:] Jan Gawęcki (red.), Żywienie człowieka a zdrowie publiczne, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 40–41, 53–55, ISBN 978-83-01-15735-7.
  2. a b c d Tadeusz Kubiński, Żywność funkcjonalna, „Życie Weterynaryjne”, 85 (11), 2010, s. 932–935.
  3. a b c d Jan Gawęcki, Teresa Mossor-Pietraszewska, Kompendium wiedzy o żywności, żywieniu i zdrowiu, Warszawa: PWN, 2004, s. 19, 126, ISBN 83-01-14254-5.
  4. Socha J., Stolarczyk A, Probiotyki i prebiotyki jako przykład żywności funkcjonalnej, 2002, Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie dziecka, 4, 1, s. 15-18
  5. Mossakowska M., Poradnik dla młodzieży i rodziców dzieci chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa) lub chorobę Leśniowskiego- Crohna, 2006, Towarzystwo Jelita, s. 50
  6. a b c d Franciszek Świderski, Wojciech Kolanowski, Żywność funkcjonalna i dietetyczna [w:] Franciszek Świderski (red.), Żywność wygodna i żywność funkcjonalna, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1999, s. 28–36, ISBN 83-204-2456-9.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.