Željko Ražnatović

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Željko Ražnatović
Жељко Ражнатовић
Arkan
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 17 kwietnia 1952
Brežice
Data i miejsce śmierci 15 stycznia 2000
Belgrad
Małżeństwo Ceca Ražnatović

Željko Ražnatović, pseud. "Arkan" (serb. cyryl. Жељко Ражнатовић, "Аркан", ur. 17 kwietnia 1952 w Brežicach w Słowenii, zm. 15 stycznia 2000 w Belgradzie) - nacjonalistyczny polityk serbski, twórca i równocześnie dowódca ochotniczej jednostki paramilitarnej "Tygrysy Arkana".

Życiorys[edytuj]

Wczesne lata

Željko Ražnatović urodził się 17 kwietnia 1952 roku w Brežicach na Słowenii, gdzie w tym czasie stacjonował jego ojciec, Veljko Ražnatović pułkownik sił powietrznych armii jugosłowiańskiej. W związku z licznymi przeprowadzkami związanymi ze służbą ojca, Željko swoją młodość w większości spędził w Zagrzebiu (Chorwacja) oraz w Pančevie (Serbia). Ostatecznie jego rodzina osiedliła się w stolicy Jugosławii, Belgradzie którą to Ražnatović uważał za swoje rodzinne miasto[1]. Początkowo (podobnie jak ojciec) pragnął w przyszłości zostać pilotem. Ojciec wychowywał go twardą ręką, bijąc go za najmniejsze przewinienia. W wywiadzie z 1991 roku wyznał: "Naprawdę ojciec nigdy mnie nie uderzył w klasyczny sposób, on w zasadzie zwykle mnie łapał i uderzał mną o podłogę"[2].

Między innymi to doprowadziło do tego że w pierwszy konflikt z prawem wszedł w 1966 roku wieku 14 lat kiedy to próbował dokonać rozboju na przypadkowej kobiecie, za ten czyn został umieszczony na okres jednego roku w zakładzie poprawczym w Belgradzie[3]. Po tym wydarzeniu jego ojciec zdecydował o wysłaniu go do nadmorskiego miasteczka w Czarnogórze aby tam wstąpił w szeregi marynarki Jugosłowiańskiej, Željko miał jednak inne plany i krótko potem udał się do Francji. Dwa lata później w 1969 roku został aresztowany i deportowany za udział w kilku włamaniach na terenie Paryża. Za ten czyn odsiedział w Jugosłowiańskim więzieniu trzy lata. W czasie pobytu w więzieniu założył swój pierwszy gang[1]. W wieku 20 lat zamieszkał w Europie Zachodniej. Tam nawiązał kontakty z wieloma znanymi przestępcami Jugosłowiańskimi związanymi z Administracją Bezpieczeństwa Publicznego (UDBA) Jugosławii. W 1973 roku został skazany w Belgii na karę 10 lat pozbawienia wolności za napad na bank, sześć lat później udało mu się zbiec z więzienia, lecz niespełna 4 miesiące później został ponownie aresztowany w Holandii. Tam za przestępstwa popełnione w czasie ucieczki został skazany na karę 7 lat pozbawienia wolności. W 1981 roku najprawdopodobniej dzięki pomocy UDBA zbiegł z więzienia. Po niemal miesiącu przebywania na wolności w związku z popełnioną kradzieżą został aresztowany w RFN. Podczas próby zatrzymania wdał się w uliczną strzelaninę z funkcjonariuszami Policji w wyniku czego został lekko ranny, przez co został umieszczony na oddziale szpitalnym, co umożliwiło mu kolejną ucieczkę. Ostatnim miejscem w Europe Zachodniej gdzie został aresztowany była Bazylea w Szwajcarii gdzie podczas rutynowej kontroli drogowej 15 lutego 1983 roku został aresztowany lecz jednak i tu po kilku miesiącach odsiadki zdołał uciec z więzienia w Torbergu 27 kwietnia 1983 roku. Bilans jego działalności kryminalnej w Europie Zachodniej wyglądał następująco: w Belgii (napad na bank, ucieczka z więzienia), Holandia (kradzież z użyciem broni palnej, ucieczka z więzienia), Szwecja (20 włamań, 7 napadów na bank, ucieczka z więzienia, próba morderstwa), Niemcy (kradzież z użyciem broni palnej, ucieczka z więzienia), Austria, Szwajcaria (kradzież z użyciem broni palnej, ucieczka z więzienia) i Włochy. Po powrocie do kraju w 1983 roku kontynuował karierę kryminalną. Sześć miesięcy później dokonał napadu na bank w Zagrzebiu.

Wojna w Jugosławii [edytuj]

W 1990 roku Rażnatović został szefem kibiców Crvenej Zvezdy Belgrad. Zaprowadził dyscyplinę wśród fanów oraz pogodził zwaśnione grupy, dzięki czemu zyskał ogromny szacunek. Został wtedy przywódcą klubu kibiców (ultrasów) Delije (Junacy) Crvenej Zvezdy. Tego samego roku po jednym z lokalnych meczy był inicjatorem jak i również czynnym uczestnikiem bijatyki ulicznej z drużyną gospodarzy. W potyczce wzięło udział blisko 1500 osób. Dzięki jego oddaniu i staraniom (m. in. dzięki zastraszaniu zawodników przeciwnych drużyn i sędziów) doprowadził klub do rozkwitu. 11 października 1990 roku wraz z innymi dwudziestoma kibicami belgradzkiego zespołu piłkarskiego FK Crvena zvezda Belgrad stworzył paramilitarną Serbską Gwardię Ochotniczą, zwanej "Tygrysami Arkana" (złożonej głównie z kibiców, najemników a także lokalnych przestępców), która walczyła w Chorwacji i Bośni w latach 1991-1995. Organizacja szybko się rozrosła osiągając w szczytowym momencie liczebność wynoszącą około 10 000 żołnierzy. Oddziały straży były odpowiedzialne za ochronę terytorialną Serbii oraz toczenie walk z oddziałami regularnymi oraz partyzanckimi armii Chorwacji oraz Bośni. Po wybuchu wojny domowej w Jugosławii jego organizacja znacząco wzmocniła siły armii federalnej. "Tygrysy" walczyły w latach 1991-1995 z wojskami chorwackimi o zamieszkaną głównie przez Serbów Krajinę, m.in udział w walkach podczas oblężenia Vukovaru. "Arkan" i jego ludzie powiązani byli z masakrą w szpitalu w Vukovarze. Wielu pacjentów - głównie żołnierzy chorwackich zostało wówczas rozstrzelanych, szacuje się że w wyniku tych działań śmierć poniosło około tysiąca osób. Podczas wojny w Bośni i Hercegowinie (1991 - 1995) ludzie "Arkana" podejrzewani byli o dopuszczanie się brutalnych czystek etnicznych. Organizacja została oficjalnie rozwiązana w 1996 roku, jednakże część jej członków wstąpiła w szeregi oficjalnej armii Jugosławii i walczyła do 1998 roku na terenie Kosowa.

Lata powojenne[edytuj]

Željko Ražnatović został w 1997 roku oskarżony przez Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze za winnego zbrodni przeciwko ludzkości, łamanie zasad konwencji genewskiej oraz dokonania czystek etnicznych w miastach Bijeljina oraz Zwornik. Oddziały Tygrysów Arkana zostały także oskarżone za czystki etniczne w miejscowości Sanski Most, w których zabito 70 bośniackich cywilów. Był także założycielem popieranej przez Slobodana Miloševicia Partii Jedności Serbskiej (Stranka Srpskog Jedinstva).

Swój majątek Ražnatović zbił na wojennych łupach, handlu bronią, paliwem oraz na hazardzie. Zgromadzone fundusze chciał przeznaczyć na zakup klubu Crvenej Zvezdy. Gdy władze klubu odmówiły jego sprzedaży, Ražnatović w 1996 kupił II-ligowy belgradzki klub Obilić. Jego nazwa nawiązuje do przekazu o serbskim rycerzu Obiliciu, który według legendy przed bitwą o Kosowo w 1389 roku, wdarł się do obozu Turków i ugodził sułtana Murada zatrutym sztyletem. "Arkan" zmienił barwy klubowe na żółte, a w godle umieścił tygrysa w hołdzie swym oddziałom. Twardą ręką rządził drużyną i doprowadził klub do tytułu mistrzowskiego w Serbskiej Superlidze Piłkarskiej w sezonie 1997/1998.

Śmierć[edytuj]

W 2000 roku Żeljko Rażnatović został postrzelony przez zamachowca w lobby hotelu InterContinental w Belgradzie. Poważnie rannego przywódcę ''Tygrysów'' żona przywiozła do szpitala, gdzie zmarł 1.5 godziny później po nieudanej próbie resuscytacji. Obecnie wiadomo, że grupie zamachowców przewodził Dobroslav Gavric. Zbiegł on z miejsca przestępstwa i został odnaleziony tydzień później w jednym ze szpitali blisko granicy Serbii i Bosni - w Loznicy.

Do dnia dzisiejszego nie są znane motywy działania sprawców oraz domniemanych zleceniodawców zabójstwa. Istnieje na ten temat kilka hipotez. W jednej z nich zgodnie z którą przyczynę przedwczesnego zgonu zbrodniarza stanowił fakt, iż zagarniał on największą część zysków ze sprzedaży zawodników Obilicia Belgrad, co miało nie podobać się jego mafijnym partnerom biznesowym. Mówi się również że za śmierć Rażnatovicia bezpośrednio odpowiedzialny jest jego przyjaciel syn Milosevica - Mirko w którym wszedł w biznesowy zatarg gdyż w chwili śmierci miał umacniać swoje interesy w branży paliwowej - naruszając tym samym pole innych, w tym zastrzeżony dla Mirko obrót papierosami. Kolejna teza powiązana ze wcześniejszą głosi, ze Arkan miał się dogadywać z Trybunałem Haskim co do zeznań obciążających Milosevica, sam z rodziną miał uzyskać azyl w Belgii - gdzie mieszka jego najstarsza córka.

Prywatnie[edytuj]

Był mężem Cecy, słynnej serbskiej piosenkarki turbo-folkowej, która jednocześnie była formalną przewodniczącą Obilicia.

Ciekawostki[edytuj]

Na jego cześć powstało kilka utworów muzycznych m.in. "Hvala ti Arkane" czy "Arkanove Delije".

Przypisy[edytuj]

  1. a b Internet Svedok - 1084, www.svedok.rs [dostęp 2017-06-18].
  2. Dada Vujasinovic (8 kwietnia 1994). "Ratnik ogrezao u svetosavlju". duga. Dostęp 21 maja 2017.
  3. Arkanova ostavština, „Nedeljnik Vreme” [dostęp 2017-06-18].

Bibliografia[edytuj]

  • Carole Rogel: The breakup of Yugoslavia and the War in Bosnia. Greenwod Press: 1998, s. 107-108. (ang.)
  • L. Silber, A. Little, The Death of Yugoslavia, London 1995.
  • Marko Lopušina. Komandant Arkan. Čačak: Legenda 2001.