Adam Dembicki von Wrocień

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Adam Dembicki von Wrocień
Ilustracja
generał-porucznik (Feldmarschalleutnant) generał-porucznik (Feldmarschalleutnant)
Data i miejsce urodzenia 2 grudnia 1849
Sanok, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 17 kwietnia 1933
Sanok
Przebieg służby
Lata służby 1870–1918
Siły zbrojne Cesarska i Królewska armia
Jednostki 45 Galicyjski Regiment Piechoty
65 Brygada Piechoty
76 Batalion Landwehry
Dowództwo Obrony Krajowej w Przemyślu
22 Pułk Piechoty k.k. Landwehry
18 Pułk Piechoty k.k. Landwehry
29 Pułk Piechoty k.k. Landwehry
5 Dywizja Piechoty Austro-Węgier
Stanowiska dowódca pułku
dowódca dywizji
Odznaczenia
Kawaler Orderu Leopolda Order Korony Żelaznej III klasy (Austro-Węgry) Signum Laudis (w czasie pokoju)

Adam Dembicki Edler von Wrocień (ur. 2 grudnia 1849 w Sanoku, zm. 17 kwietnia 1933 tamże) – generał-porucznik (niem. Feldmarschalleutnant) Cesarskiej i Królewskiej armii, dowódca obrony Budapesztu.

Życiorys[edytuj]

Grobowiec Dembickich w Sanoku

Urodził się 2 grudnia 1849 w Sanoku. Był synem nauczyciela z Sanoka i dyrektora szkoły[1][2]. Był wyznania greckokatolickiego. Ukończył jedną klasę szkoły realnej, a następnie Instytut Kadecki w Hainburgu do 1866[1]. Następnie do 1870 kształcił się w Akademii Wojskowej w Wiener Neustadt, którą ukończył z wynikiem bardzo dobrym w 1870[1]. Służbę wojskową w Cesarskiej i Królewskiej armia rozpoczął 1 września 1870 jako porucznik 45 pułku piechoty, stacjonującego w Hradec Kralowe i Brnie. W latach 1873-1876 studiował w Szkole Wojennej w Wiedniu, kończąc ją z wynikiem dobrym. Po ukończeniu szkoły został awansowany do stopnia nadporucznika i skierowany do sztabu 65 brygady piechoty. Od 1879 do 1883 pracował w szkolnictwie wojskowym, początkowo jako nauczyciel na kursie żandarmerii polowej, a następnie jako nauczyciel w szkole kadetów w Karthaus koło Jicina. W 1883 został awansowany do stopnia kapitana II klasy i powrócił do służby w 45 pp w Krems an der Donau. W październiku 1886 jako kapitan II klasy pułku pieszego nr 45 został przeniesiony na etat czynny obrony krajowej[3], a wkrótce potem mianowany rzeczywistym komendantem batalionu w galicyjskich oddziałach pieszych czynnej obrony krajowej[4]. W 1886 został awansowany do stopnia kapitana I klasy i przeniesiony na Bukowinę jako dowódca kompanii w 76 batalionie Landwehry.

W październiku 1890 został adiutantem Dowództwa Obrony Krajowej w Przemyślu i pozostawał na tym stanowisku do końca 1894, awansując w międzyczasie w 1891 na stopień majora i w 1894 na stopień podpułkownika. Opuszczając Przemyśl w lipcu 1895 został został wyróżniony przez cesarza Franciszka Józefa I, który wyraził się o jego służbie z najwyższym zadowoleniem[1]. W 1895 przeniesiony do 22 Pułku Piechoty k.k. Landwehry w Czerniowcach, 1 maja 1897 został awansowany na stopień pułkownika. W kwietniu 1898 objął dowództwo 18 Pułku Piechoty k.k. Landwehry w Przemyślu, 1 września 1899 dowództwo 29 Pułku Piechoty k.k. Landwehry w Budziejowicach[5]. 17 sierpnia 1903 objął dowództwo 90 Brygady Piechoty w Jarosławiu, awansując 1 listopada 1903 na stopień generała majora. 30 czerwca 1907 został dowódcą 5 Dywizji Piechoty[6] w Ołomuńcu, awansując 1 listopada 1907 na stopień generała-porucznika[7] (Feldmarschalleutnant – marszałek polny)[1]. 31 marca 1910 został odwołany ze stanowiska, 1 października został urlopowany, i udał się do Lwowa.

Nobilitację na 1 stopień szlachecki („Edler von”) bez wpisania do „Ksiąg Majestatycznych” otrzymał 11 lipca 1911 otrzymał od cesarza Franciszka Józefa I. Mógł ją uzyskać za 30 lat nieprzerwanej służby wojskowej i udział w przynajmniej jednej kampanii lub za 40 lat służby. 24 sierpnia 1915 powrócił do służby na stanowisko zastępcy komendanta Budapesztu. We wrześniu 1916 został mianowany komendantem twierdzy Hohensalzburg Salzburga. 1 stycznia 1917 powtórnie go urlopowano, a spensjonowano 1 stycznia 1919. Wówczas osiadł na stałe we Lwowie. Pod koniec życia, w 1930 przeprowadził się do rodzinnego Sanoka[8].

Adam Dembicki von Wrocień był dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną, Bertą, z domu Wieńkowska (ślub w 1881) miał synów Georga (także jako Jerzy, ur. 1882) i Adama (nadporucznik 1 Pułku Ułanów[9], który w 1911 poślubił Marię, córkę Tadeusza Wrześniowskiego[10]). Dwaj synowie generała z pierwszego małżeństwa zginęli podczas I wojny światowej[1][11]. Jego drugą żoną była Oktawia, z domu Pisarczuk (1890-1984), którą poślubił 24 marca 1920 w wieku 71 lat (panna młoda miała wówczas 30 lat)[1][2]. Mieli syna Adama (1927-2017)[1][12][13][14][15].

W ostatnim okresie życia generał uległ częściowemu paraliżowi[2]. Zmarł 17 kwietnia 1933 w Sanoku na udar mózgu[1]. Został pochowany w grobowcu rodzinnym w części „Rymanowski Stary” Cmentarza Centralnego w Sanoku[16][17][18]. Inskrypcja nagrobna brzmi: Adam Dembicki von Wrocień. Feldmarschall-Leutnant w służbie Cesarza Austrii i Króla Węgier Franciszka Józefa I-go[1]. Grobowiec ulegał kilkakrotnie częściowemu zniszczeniu i był obiektem dewastacji[2]. Nagrobek został uznany za obiekt zabytkowy i podlega ochronie prawnej[19]. Grobowiec został wyremontowany w 1987 ze środków rządu austriackiego. Z uwagi na powtarzalne niszczenie oszklenia fotografii nagrobnych, syn generała Adam, dzięki wsparciu prezydenta Austrii, Kurta Waldheima, zrealizował zamontowanie szkła kuloodpornego w tych miejscach, które otrzymał od władz austriackich w 1986 wraz z dokumentacją dotyczącą służby generała w c. i k. armii[2][11].

Herb Dembicki von Wrocień Tarcza dwudzielna pasem srebrnym. W polu I czerwonym gałązka dębowa w pas o ośmiu ułożonych parami żołędziach z czterema na przemian ułożonymi liśćmi, złota, w polu II błękitnym cztery gwiazdy sześciopromienne w pas złote. W klejnocie dwa skrzydła orle czerwono-błękitne z pasem srebrnym. Labry prawe czerwone lewe błękitne podbite srebrem.

S. Górzyński, Nobilitacje w Galicji w latach 1772-1918, 1999. s. 87)

Osobę generała Dembickiego von Wrocień opisał historyk Jan Rydel w swojej pracy doktorskiej pt. Polski żołnierz w służbie Cesarza i Króla z 1986, wydanej w 2001 jako publikacja pt. W służbie cesarza i króla[1].

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n Edmund Gajewski. Cesarski ulubieniec. „Nowiny”, s. 3, Nr 42 z 20-21 lutego 1988. 
  2. a b c d e Czesław Skrobała. Legenda i prawda rodu Dembickich. „Podkarpacie”, s. 4, 8, Nr 9 z 3 marca 1988. 
  3. Kronika. Mianowania w c. i k. armii. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 247 z 28 października 1886. 
  4. Kronika. Mianowania w c. i k. armii. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 250 z 2 listopada 1886. 
  5. Dembicki, Adam, Leutnant des Inf.-Reg. Nr 45., Oberst Komdt. des k.k. Landw.-Inf.-Reg. Budweis Nr 29 (Rang. * Juni 1897) [w:] Die K. Und K. Kriegsschule 1852-1902. Heer. Kriegsarchive. 1903.
  6. Kronika. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 156 z 11 lipca 1907. 
  7. Kronika. Awans listopadowy w armii. „Echo Przemyskie”, s. 3, Nr 88 z 3 listopada 1907. 
  8. Pan Adam – Legenda Sanoka. W: Roman Bańkowski: Wywiady i opowieści. Sanok: Związek Literatów Polskich. Oddział w Rzeszowie, 2000, s. 42. ISBN 83-914224-6-1.
  9. Awans majowy w c. i k. obronie krajowej. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 105 z 9 maja 1909. 
  10. Kronika. Ślub. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 2, Nr 44 z 22 października 1911. 
  11. a b Pan Adam – Legenda Sanoka. W: Roman Bańkowski: Wywiady i opowieści. Sanok: Związek Literatów Polskich. Oddział w Rzeszowie, 2000, s. 44. ISBN 83-914224-6-1.
  12. Syn generała, Adam Dembicki, urodzone we Lwowie, przed 1939 uczeń sanockiego gimnazjum, podczas II wojny światowej więziony przez Niemców, był określany jako bard, włóczykij i wagabunda sanocki, zyskał przydomek „Adzio”. Por. Czesław Skrobała. „Podkarpacie”, s. 4, 8, Nr 9 z 3 marca 1988. 
  13. Pan Adam – Legenda Sanoka. W: Roman Bańkowski: Wywiady i opowieści. Sanok: Związek Literatów Polskich. Oddział w Rzeszowie, 2000, s. 42-46. ISBN 83-914224-6-1.
  14. Borys Łapiszczak: Sanok w dawnej Galicji i Lodomerii na starej pocztówce i fotografii. Cz. X. Sanok: Poligrafia, 2007, s. 106. ISBN 83-918650-4-5.
  15. Nekrolog Adam Dembickiego w Sanoku.
  16. Stefan Stefański: Cmentarze sanockie. Sanok: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Sanoku, 1991, s. 18.
  17. Spacer po cmentarzu przy ul. Rymanowskiej. zymon.com.pl. [dostęp 17 maja 2014].
  18. Paweł Nestorowicz: Boża rola. Przyczynek do historii cmentarzy sanockich w 110-tą rocznicę konsekracji cmentarza przy ul. Rymanowskiej. Sanok: 2005, s. 47.
  19. Zabytkowe nagrobki (pol.). starecmentarze.sanok.pl. [dostęp 2013-08-10].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]